Orzeczenie · 2015-09-09

IV CZ 33/15

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2015-09-09
SNnieruchomościsłużebnościWysokanajwyższy
służebność przesyłunieruchomościgazociągsąd najwyższyzażalenienierozpoznanie istoty sprawypostępowanie cywilneprawo rzeczowe

Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie uczestnika postępowania na postanowienie Sądu Okręgowego w Olsztynie, które uchyliło postanowienie Sądu Rejonowego w Olsztynie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania w przedmiocie ustanowienia służebności przesyłu dla gazociągu wysokiego ciśnienia. Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy wadliwie ocenił żądanie wnioskodawców, nie zbadał merytorycznej podstawy wniosku i przedwcześnie uznał go za niezasadny, co uzasadniało uchylenie postanowienia na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie, podkreślił, że postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny, jednak kontrola w ramach zażalenia na postanowienie uchylające wyrok i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania ma charakter formalny. Sąd Najwyższy bada jedynie, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo oparte na przesłankach określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c., a nie wkracza w merytoryczną ocenę sprawy. W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował art. 386 § 4 k.p.c., ponieważ Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, nie zbadał merytorycznej podstawy żądania i nie ustalił stanu faktycznego. Oddalono zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach do orzeczenia końcowego.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Ustalenie zakresu kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym na postanowienie sądu drugiej instancji uchylające wyrok i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania, a także definicja i przykłady nierozpoznania istoty sprawy.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznego trybu postępowania zażaleniowego na postanowienie kasatoryjne sądu drugiej instancji.

Zagadnienia prawne (2)

Jaki jest zakres kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym na postanowienie sądu drugiej instancji uchylające wyrok sądu pierwszej instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Kontrola dokonywana w ramach zażalenia przewidzianego w art. 394^1 § 1^1 k.p.c. ma charakter formalny i służy zbadaniu, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo oparte na jednej z przesłanek określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c., a więc, czy powołana przez sąd przyczyna opiera się na jednej z przesłanek ustawowych. Kontrola ta ma charakter czysto procesowy, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że postępowanie apelacyjne jest merytoryczne, ale zażalenie na postanowienie uchylające wyrok i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania ma charakter formalny. Sąd Najwyższy bada jedynie prawidłowość zastosowania przez sąd odwoławczy przesłanek z art. 386 § 2 i 4 k.p.c., a nie merytoryczną podstawę rozstrzygnięcia.

Kiedy dochodzi do nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie. Nierozpoznanie istoty sprawy następuje także w sytuacji dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej roszczenia bez oparcia jej o właściwie ustaloną podstawę faktyczną i konieczności czynienia przez sąd odwoławczy po raz pierwszy wszystkich ustaleń faktycznych.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy przywołał utrwalone orzecznictwo, definiując nierozpoznanie istoty sprawy jako sytuację, gdy sąd pierwszej instancji nie badał materialnej podstawy żądania lub zarzutów strony, lub gdy ocena prawna została dokonana bez właściwej podstawy faktycznej, co wymagałoby od sądu drugiej instancji przeprowadzenia ustaleń faktycznych po raz pierwszy.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalenie zażalenia
Strona wygrywająca
wnioskodawcy (pośrednio)

Strony

NazwaTypRola
H. C.osoba_fizycznawnioskodawca
J. C.osoba_fizycznawnioskodawca
"P." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.spółkauczestnik postępowania

Przepisy (11)

Główne

k.p.c. art. 394^1 § § 1^1

Kodeks postępowania cywilnego

Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

k.p.c. art. 386 § § 4

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd drugiej instancji może uchylić wyrok sądu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w razie nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji.

k.p.c. art. 394^1 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do orzeczenia w przedmiocie zażalenia.

Pomocnicze

ustawa art. 35 § ust. 1

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Dotyczy tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości, który był kwestionowany przez sąd drugiej instancji.

k.c. art. 305^1

Kodeks cywilny

Dotyczy ustanowienia służebności przesyłu, co było przedmiotem sprawy.

k.p.c. art. 232

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy ciężaru dowodu.

k.p.c. art. 233

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy oceny dowodów przez sąd.

k.p.c. art. 398 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Ograniczenie podstaw skargi kasacyjnej.

k.p.c. art. 398^13 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi.

k.p.c. art. 108 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

k.p.c. art. 13 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Stosowanie przepisów o postępowaniu w sprawach o określonym charakterze.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował art. 386 § 4 k.p.c. z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Rejonowy.

Odrzucone argumenty

Zarzuty uczestnika postępowania dotyczące naruszenia prawa materialnego (art. 35 ustawy, art. 305^1 k.c.) oraz prawa procesowego (art. 232, 233 k.p.c.) nie mogły zostać poddane kontroli Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym.

Godne uwagi sformułowania

kontrola dokonywana w ramach zażalenia (...) ma charakter formalny • nierozpoznanie istoty sprawy następuje także w sytuacji dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej roszczenia bez oparcia jej o właściwie ustaloną podstawę faktyczną • dokonanie ustaleń w całości przez Sąd odwoławczy oraz dokonanie na ich podstawie oceny prawnej pozbawiłoby obie strony możliwości kwestionowania przyjętej podstawy faktycznej (...) a tym samym naruszyłoby konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności.

Skład orzekający

Mirosława Wysocka

przewodniczący

Marian Kocon

członek

Maria Szulc

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym na postanowienie sądu drugiej instancji uchylające wyrok i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania, a także definicja i przykłady nierozpoznania istoty sprawy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego trybu postępowania zażaleniowego na postanowienie kasatoryjne sądu drugiej instancji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Orzeczenie wyjaśnia ważne kwestie proceduralne dotyczące zakresu kontroli Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym, co jest kluczowe dla praktyków prawa cywilnego.

Kiedy Sąd Najwyższy może badać merytorycznie sprawę? Kluczowe zasady kontroli zażaleniowej.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst