I CZ 50/11

Sygn. akt I CZ 50/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 9 września 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) 
SSN Marta Romańska (sprawozdawca) 
SSA Marek Machnij 
 
w sprawie ze skargi Z. L. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem 
Sądu Apelacyjnego z dnia 23 maja 2007 r., w sprawie z powództwa Powiatowego 
Urzędu Pracy w P.  
przeciwko Z. L. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 9 września 2011 r., 
zażalenia skarżącego na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 14 grudnia 2010 r.,  
 
 
1) 
uchyla zaskarżone postanowienie w części obejmującej 
odrzucenie skargi o wznowienie postępowania z udziałem 
Powiatu P. i w tym zakresie skargę przekazuje Sądowi 
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając 
temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania 
zażaleniowego, 
2) 
oddala zażalenie w pozostałym zakresie.  
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 
 

 
2 
 
Postanowieniem z 14 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę o 
wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z 23 
maja 2007 r. Skarga ta została oparta m.in. na przesłance nieważności 
postępowania z powodu braku zdolności sądowej powoda – Powiatowego Urzędu 
Pracy w P. (art. 401 pkt 2 k.p.c.), bowiem jako przeciwników procesowych skarżący 
wskazał Powiatowy Urząd Pracy w P. oraz Powiat P. – Powiatowy Urząd Pracy w 
P. Sąd Apelacyjny uznał, że skarga o wznowienie postępowania skierowana 
przeciwko tym podmiotom jest niedopuszczalna. Po pierwsze, Powiatowy Urząd 
Pracy w P. nie posiada zdolności sądowej, przez co skarga podlega w stosunku do 
niego odrzuceniu na podstawie art. 406 k.p.c. w zw. z art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. Po 
drugie, Powiat P. – Powiatowy Urząd Pracy w P. nie był stroną postępowania, 
którego wznowienia żąda skarżący, przez co skarga w stosunku do niego nie może 
zostać wniesiona. 
W zażaleniu na postanowienie z 14 grudnia 2010 r., skarżący zarzucił 
naruszenie art. 406 k.p.c. w zw. z art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c., wnosząc o jego 
uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania 
oraz o zasądzenie kosztów postępowania. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie jest częściowo zasadne. Trafnie stwierdził Sąd Apelacyjny, że 
skarga o wznowienie postępowania skierowana przeciwko Powiatowemu Urzędowi 
Pracy w P., będącemu powiatową jednostką organizacyjną nieposiadającą 
osobowości prawnej jest niedopuszczalna. Brak zdolności sądowej tej jednostki 
organizacyjnej miał więc charakter pierwotny i nieusuwalny. Sąd Najwyższy 
w  składzie rozpoznającym zażalenie podziela wniosek sformułowany przez Sąd 
Najwyższy w postanowieniach z 11 marca 2009 r. (I CZ 9/09, niepubl.) oraz 
15  stycznia 2010 r. (I CZ 98/09, niepubl.), wydanych w związku z poprzednią 
skargą Z. L. o wznowienie postępowania, że kwestia zdolności sądowej, 
stanowiąca przesłankę wznowienia postępowania w oparciu o art. 401 pkt 2 k.p.c., 
warunkuje także samą dopuszczalność takiej skargi na podstawie art. 199 i art. 
1099 w zw. z art. 406 k.p.c. (tak również Sąd Najwyższy w postanowieniu 
z 3 grudnia 2008 r., V CSK 339/08, OSNC-ZD 2009, nr 3, poz. 79, BSN 2009, nr 2, 
poz. 13). W efekcie złożenia skargi o wznowienie postępowania nie jest zatem 

 
3 
dopuszczalne wszczęcie postępowania z udziałem takiej struktury organizacyjnej, 
która zdolności sądowej nie ma i nie miała. Orzeczenie wydane w stosunku do 
podmiotu pozbawionego zdolności sądowej w sposób pierwotny i nieusuwalny 
w rażący sposób przeczyłoby podstawowym regułom postępowania cywilnego, 
w oczywisty sposób naruszając prawo. Funkcjonowanie w obrocie orzeczenia o tak 
wysokim stopniu wadliwości mogłoby pociągnąć za sobą szereg dalszych ujemnych 
następstw, zarówno dla interesów prywatnych, jak i interesu publicznego. 
Postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania służby przy tym badaniu, 
w   jakim stopniu na wynik sprawy wpłynęły wady, którymi dotknięte było 
prawomocnie zakończone postępowanie i usuwaniu skutków tych wadliwości, a nie 
ich utrwalaniu. W konsekwencji, wznowienie postępowania z uwagi na brak 
zdolności sądowej strony możliwe jest zasadniczo jedynie w razie uzyskania przez 
nią zdolności sądowej po uprawomocnieniu się orzeczenia. Sąd Apelacyjny trafnie 
odrzucił zatem skargę o wznowienie postępowania stosownie do art. 410 § 1 zd. 1 
k.p.c., o ile miała ona prowadzić do wznowienia postępowania z udziałem jednostki 
organizacyjnej pozbawionej zdolności sądowej. 
Inaczej ocenić natomiast trzeba zasadność zażalenia co do części 
rozstrzygnięcia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania w stosunku do 
Powiatu P. Wydanie tego rozstrzygnięcia przez Sąd Apelacyjny z  poprzestaniem 
wyłącznie na argumencie, że podmiot ten nie brał udziału w  postępowaniu, którego 
dotyczy skarga o wznowienie postępowania nastąpiło przedwcześnie. Analizę tego 
problemu wypada zacząć od wskazania, że skarga o wznowienie postępowania 
złożona została przez pozwanego w sprawie. O tym, w  jakim układzie 
podmiotowym postępowanie ma się toczyć decyduje powód, bo to on identyfikuje 
strony stosunku prawnego, w relacjach pomiędzy którymi ma istnieć dochodzone w 
procesie roszczenie. Strony stosunku prawnego, na tle którego powstało 
roszczenie o zapłatę kwoty dochodzonej od pozwanego w prawomocnie 
zakończonym 
postępowaniu 
oznaczył 
kierownik 
jednostki 
organizacyjnej, 
z  działalnością której związane było roszczenie, a mianowicie kierownik 
Powiatowego Urzędu Pracy w P. Takie oznaczenie powoda zostało zaakceptowane 
przez Sądy, przed którymi postępowanie się toczyło, bez wyjaśnienia, czy kierownik 
Powiatowego Urzędu Pracy w P. dochodzi roszczenie bezpośrednio na rzecz tej 

 
4 
jednostki organizacyjnej czy też na rzecz osoby prawnej, w strukturach której ona 
działa. Z oświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w P. w odpowiedzi na skargę o 
wznowienie postępowania z 23 listopada 2010 r. (k. 83) wynika jedynie, że 
wyrokowi nadana została klauzula wykonalności w stosunku do dłużnika, a 
aktualnie toczy się postępowanie o  nadanie klauzuli wykonalności przeciwko 
małżonce dłużnika. Wyrok zasądzający świadczenie został zatem uznany za tytuł 
egzekucyjny i po zaopatrzeniu klauzulą wykonalności stał się podstawą egzekucji 
przeciwko 
samemu 
dłużnikowi. 
W postępowaniach 
klauzulowych 
oraz 
w 
postępowaniu egzekucyjnym kwestia zdolności sądowej wierzyciela ma takie samo 
znaczenie jak w procesie. Z akt sprawy nie wynika jednak, na czyją rzecz nadana 
została klauzula wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wskazującemu jako 
uprawnionego Powiatowy Urząd Pracy w P. ani też na czyją rzecz egzekwowane 
są zasądzone kwoty.  Informacje te pozwoliłby ocenić, czy wierzycielem 
egzekwującym jest Powiatowy Urząd Pracy w  P. czy - pomimo nieprecyzyjnego 
oznaczenia w tytule egzekucyjnym - Powiat P. W pierwszym przypadku, wobec 
braku zdolności sądowej tej jednostki organizacyjnej, postępowanie egzekucyjne 
należałoby umorzyć na podstawie art. 824 § 1 pkt 2 k.p.c. Wyrok zasądzający 
świadczenie na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w P. nie korzystałby przy tym z 
powagi rzeczy osądzonej w stosunku do Powiatu P., który - jako podmiot 
posiadający zdolność sądową - mógłby raz jeszcze wytoczyć powództwo o 
zasądzenie należności.  
Wywód Sądu Apelacyjnego w zakresie odrzucenia skargi o wznowienie 
postępowania z udziałem Powiatu P. jest więc niepełny, bo pomija wyjaśnienie 
okoliczności istotnych dla oceny w jakim faktycznie układzie podmiotowym toczyło 
się prawomocnie zakończone postępowanie, na czyją rzecz należność została 
zasądzona i jaki podmiot wierzytelność tę egzekwuje. Ocena możliwości 
wznowienia postępowania na rzecz Powiatu P. wymagała rozważenia dalej idących 
konsekwencji wydania prawomocnego wyroku w stosunku do podmiotu 
pozbawionego zdolności sądowej, w szczególności sposobu prowadzenia 
postępowania egzekucyjnego, przekładającego się na zakres powagi rzeczy 
osądzonej. 

 
5 
 
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39814 i art. 39815 w zw. z art. 3941 
§ 3 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. 
w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu.