IV CZ 23/11

Sygn. akt IV CZ 23/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 8 lipca 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Mirosław Bączyk 
SSN Dariusz Zawistowski 
 
 
w sprawie z powództwa Beaty P. 
przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej M.  
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 8 lipca 2011 r., 
zażalenia powódki  
na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie trzecim wyroku  
Sądu Apelacyjnego  
z dnia 27 października 2010 r.,  
 
zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nie 
obciąża powódki kosztami postępowania apelacyjnego. 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo 
Beaty P. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej /.../ o zobowiązanie do złożenia 
oświadczenia woli o ustanowieniu na rzecz powódki prawa odrębnej własności 
opisanego w pozwie lokalu użytkowego zajmującego cały budynek oraz 
określonego udziału w nieruchomości wspólnej i zniósł wzajemnie między stronami 
koszty procesu powołując się na art. 102 k.p.c. i stwierdzając, że wprawdzie 
powódka przegrała sprawę, jednak zachodzi wypadek szczególny, gdyż sprawa 
należała do nietypowych i trudnych, a powódka była subiektywnie przekonana o 
słuszności swoich roszczeń, co w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego 
uzasadnia zastosowanie art. 102 k.p.c. 
Wyrokiem z dnia 27 października 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację 
powódki, obciążył Skarb Państwa kwotą 13 500 zł nie uiszczonej przez powódkę 
opłaty od apelacji i zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 5 400 zł 
tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Rozstrzygnięcie o tych 
kosztach Sąd Apelacyjny uzasadnił powołaniem się na art. 98 k.p.c. i § 12 ust. 1 pkt 
2 w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 
2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez 
Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego 
ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). 
W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie o obciążeniu powódki kosztami 
postępowania apelacyjnego, skarżąca zarzuciła naruszenie art. 102 k.p.c. 
przez jego niezastosowanie oraz art. 98 k.p.c. przez jego zastosowanie w sprawie, 
w której zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 102 
k.p.c. Wskazała, że sprawa miała wyjątkowo kontrowersyjny charakter a oddalenie 
powództwa nastąpiło dlatego, że Sądy obu instancji nie podzieliły stanowiska Sądu 
Najwyższego 
o 
dopuszczalności 
ustanowienia 
odrębnej 
własności 
lokalu 
zajmującego cały budynek, czego powódka nie mogła przewidzieć. Poglądy prawne 
w tym przedmiocie były rozbieżne, co spowodowało także podjęcie prac 
legislacyjnych 
nad 
zmianą 
regulacji 
prawnej. 
O 
wyjątkowości 
problemu 
i kontrowersji w jego rozstrzygnięciu świadczy to, że już po wydaniu zaskarżonego 

 
3 
orzeczenia, Sąd Najwyższy w związku z pytaniem prawnym podjął uchwałę 
zajmującą stanowisko przeciwne do stanowiska zajętego w poprzednim wyroku. 
W tych okolicznościach obciążenie obywatela dochodzącego swoich praw przed 
sądem skutkami finansowymi braku racjonalnego i precyzyjnego wskazania przez 
ustawodawcę i judykaturę jednolitej wykładni przepisów, jest, zdaniem skarżącej, 
co najmniej niesprawiedliwe. 
W oparciu o powyższe zarzuty powódka wnosiła o zmianę zaskarżonego 
postanowienia i nie obciążenie jej kosztami postępowania apelacyjnego, 
ewentualnie uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy w tym zakresie 
Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. 
Strona pozwana wnosiła o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów 
postępowania 
zażaleniowego 
stwierdzając, 
że 
rozbieżności 
w 
doktrynie 
i orzecznictwie oraz trudności interpretacyjne przepisów występują w większości 
procesów cywilnych i w związku z tym nie można ich uznać za wypadek szczególny 
w rozumieniu art. 102 k.p.c., nie zachodzą też inne szczególne okoliczności 
uzasadniające zastosowanie tego przepisu., pozwana nie wykazała złej woli, braku 
reakcji czy bezczynności ani nie utrudniała realizacji roszczenia powódki i sama 
poniosła koszty procesu, które powódka powinna jej zwrócić na zasadach 
ogólnych, tym bardziej, że Sąd Apelacyjny zasądził koszty te w najniższej 
wysokości, a sytuacja materialna powódki pozwala jej na zapłacenie zasądzonej 
z tego tytułu kwoty.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przepis art. 102 k.p.c., stanowiący wyjątek od zasady ponoszenia kosztów 
procesu przez stronę przegrywającą sprawę (art. 98 k.p.c.), powinien być 
stosowany przez sądy w wypadkach szczególnych, gdy rozstrzygnięcie o kosztach 
procesu zgodnie z zasadami art. 98 k.p.c. byłoby wyjątkowo niesprawiedliwe lub 
krzywdzące dla strony ze względu na okoliczności podmiotowe lub przedmiotowe 
sprawy. Sąd Najwyższy niejednokrotnie wskazywał, że okolicznością taką może 
być precedensowy charakter sprawy, występujące w niej istotne wątpliwości co do 
wykładni lub stosowania przepisów, niejednolita praktyka różnych organów 
i instytucji stosujących prawo, ocenny charakter roszczeń strony, zależny od 

 
4 
uznania sądu i tym podobne okoliczności (porównaj między innymi orzeczenia 
Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1971 r. I PZ 17/71, OSNCP 1971/12/222, 
29 sierpnia 1973 r. I PR 188/73, OSNCP 1974/3/59, z dnia 29 listopada 2010 r. 
II PZ 35/10 i z dnia 16 lutego 2011r. II CZ 203/10 niepubl.).  
   Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie okoliczności takie 
wystąpiły, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji stosując do 
rozstrzygnięcia o kosztach procesu art. 102 k.p.c., a co bezpodstawnie pominął 
Sąd Apelacyjny. Wprawdzie zastosowanie art. 102 k.p.c. jest suwerennym 
uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego, do którego oceny należy, czy 
w sprawie występuje szczególnie uzasadniony wypadek, w rozumieniu tego 
przepisu, jednak ocena taka nie może być dowolna i powinna być przeprowadzona 
w każdej sprawie, której okoliczności wskazują, że wypadek taki może zachodzić. 
Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy, jak to miało miejsce w rozpoznawanej 
sprawie, Sąd pierwszej instancji zastosował powyższy przepis i wskazał na 
wyjątkowe okoliczności sprawy, które nie uległy zmianie także w postępowaniu 
w drugiej instancji, na co zwrócił uwagę również Sąd odwoławczy, jednak nie 
zastosował art. 102 k.p.c. ani nie rozważył możliwości jego zastosowania. 
Okolicznością taką był wyjątkowo skomplikowany charakter sprawy wynikający 
z niejasności przepisów dotyczących ustanowienia prawa odrębnej własności 
spółdzielczego lokalu użytkowego zajmującego cały budynek, niejednolita 
wykładnia przepisów dotyczących tej kwestii także w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego, różne wypowiedzi doktryny oraz niejednolita praktyka stosowania 
tych przepisów prowadząca do podjęcia także prac legislacyjnych zmierzających do 
ich nowelizacji. Słusznie wskazuje skarżąca, że dochodząc roszczenia, które jej 
przysługuje w oparciu o art. 1714 ust. 1 u.s.m., nie powinna ponosić ujemnych 
finansowych konsekwencji nieprawidłowej legislacji i trudności z wykładnią 
przepisów stanowiących podstawę roszczenia, tym bardziej, że zarówno w chwili 
wnoszenia 
pozwu, 
jak 
i 
w 
chwili 
wnoszenia 
apelacji miała 
podstawy 
do przekonania, że jej roszczenie jest uzasadnione, skoro Sąd Najwyższy w wyroku 
z dnia 16 stycznia 2008 r. IV CSK 402/07 (niepubl.) uznał za dopuszczalne 
ustanowienie odrębnej własności lokalu spółdzielczego obejmującego cały 
budynek. Dopiero po prawomocnym zakończeniu rozpoznawanej sprawy zapadła 

 
5 
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r. III CZP 85/10 
(OSNC 2011/5/57) prezentująca odmienne stanowisko. 
  Wbrew ocenie strony pozwanej zawartej w odpowiedzi na zażalenie, nie są 
to okoliczności typowe dla większości spraw cywilnych i uzasadniają stwierdzenie, 
że w sprawie wystąpił wypadek szczególny, w rozumieniu art. 102 k.p.c. 
   Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 w zw. z art. 
3941 § 3 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie i nie obciążył powódki kosztami 
postępowania apelacyjnego.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jz