IV CZ 21/13

Sygn. akt IV CZ 21/13 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 10 kwietnia 2013 r. 
 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Wojciech Katner 
SSN Agnieszka Piotrowska 
 
 
w sprawie z powództwa Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości przy ulicy O. 82 
w R. 
przeciwko E. Spółce z o.o. w W. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 10 kwietnia 2013 r., 
zażalenia strony pozwanej  
na wyrok Sądu Okręgowego w R. 
z dnia 6 listopada 2012 r.,  
 
 
1) oddala zażalenie, 
2) pozostawia 
rozstrzygnięcie 
o 
kosztach 
postępowania 
zażaleniowego 
w 
orzeczeniu 
kończącym 
postępowanie 
w  sprawie. 
 
 
 
 
Uzasadnienie. 

 
2 
 
 
Wyrokiem z dnia 20 października 2011 r. Sąd Rejonowy w R. oddalił 
powództwo Wspólnoty Mieszkaniowej nieruchomości przy ul. O. 82 w  R., 
skierowane przeciwko „E.” sp. z o.o. w W., o zasądzenie kwoty 43 488 zł tytułem 
wynagrodzenia za bezumowne korzystanie w latach 2004 – 2006 z nieruchomości, 
stanowiącej bliżej opisaną w pozwie działkę nr 221/6. 
 
Sąd Rejonowy stwierdził, że, występując z żądaniem zasądzenia 
wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, powódka powinna 
udowodnić fakt korzystania przez pozwaną bez tytułu prawnego ze spornego pasa 
gruntu 
w 
okresie 
objętym 
żądaniem 
pozwu 
oraz 
wysokość 
należnego 
wynagrodzenia. 
Powódka 
nie 
przedstawiła 
natomiast 
żadnych 
dowodów 
potwierdzających żądanie pozwu, mimo że miała pełnomocnika procesowego 
będącego radcą prawnym, który był prawidłowo zawiadamiany o terminach 
rozprawy. W tym stanie rzeczy powództwo podlegało oddaleniu. Na skutek apelacji 
powódki od tego wyroku, Sąd Okręgowy w R. wyrokiem z dnia 6 listopada 2012 r. 
uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do 
ponownego rozpoznania. Stwierdził, że przy rozpoznawaniu apelacji powziął 
poważne wątpliwości co do legitymacji czynnej powódki i dał im wyraz 
w  przedstawionym 
Sądowi 
Najwyższemu 
do 
rozstrzygnięcia 
zagadnieniu 
prawnym. W podjętej uchwale z dnia 6 czerwca 2012 r., III CZP 25/12 (OSNC 
2012, nr 12, poz. 42), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zarząd wspólnoty mieszkaniowej 
może dochodzić od osoby trzeciej wynagrodzenia za bezumowne korzystanie 
z  części nieruchomości będącej we współużytkowaniu wieczystym właścicieli 
lokali. W sprawie zachodziła zatem potrzeba przeprowadzenia postępowania 
dowodowego.  
Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji uchybił warunkom 
doręczeń określonym w art. 133 § 1 i 139 § 1 k.p.c. oraz w § 6, 7 i 11 ust. 1 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie 
szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu 
cywilnym (Dz. U. Nr 190, poz. 1277 ze zm.). Doręczanie pism przeznaczonych dla 
pełnomocnika strony powodowej będącego radcą prawnym powinno nastąpić 

 
3 
w  sposób wskazany w przepisach art. 133 § 1, 138 § 1 i 2 oraz 139 k.p.c. 
Ze  względu na to, że pełnomocnik ten ani w pozwie, ani w dokumencie 
pełnomocnictwa nie wskazał swojego adresu, przeznaczone dla niego pisma 
sądowe kierowane były przez Sąd pierwszej instancji na adres powodowej 
Wspólnoty Mieszkaniowej bez wskazania numeru lokalu. Przesyłki te nie były 
doręczane pełnomocnikowi powódki, a jedynie uznane przez Sąd za doręczone. 
Postępując w ten sposób Sąd pierwszej instancji uniemożliwił stronie powodowej 
odniesienie się do zarzutów pozwanej i zgłoszenie dowodów na poparcie twierdzeń 
pozwu.  
W sprawie zachodzi natomiast potrzeba ustalenia czy działka nr 221/6 
w  okresie od 2004 do 2009 r. pozostawała w posiadaniu pozwanej spółki, 
a  w  wypadku pozytywnym czy posiadanie to miało charakter posiadania 
samoistnego w dobrej, czy w złej wierze. Zróżnicowane są bowiem przesłanki 
odpowiedzialności za korzystanie z cudzej rzeczy przez samoistnego posiadacza 
w  dobrej wierze (art. 224 § 1 k.c.), samoistnego posiadacza w dobrej wierze 
od  chwili, w której dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa 
o  wydanie rzeczy (art. 224 § 2 k.c.) i wreszcie samoistnego posiadacza w złej 
wierze (art. 225 k.c.). Okoliczności tych Sąd pierwszej instancji nie ustalił, wobec 
czego zachodzą podstawy do stwierdzenia, że Sąd pierwszej instancji nie 
rozpoznał istoty sprawy. Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 
k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 
W złożonym zażaleniu pozwana wniosła o zmianę wyroku Sądu 
Okręgowego przez oddalenie apelacji ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie 
sprawy do ponownego rozpoznania. Żaląca zarzuciła Sądowi Okręgowemu 
naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji nie 
rozpoznał istoty sprawy, art. 378 § 1 k.p.c. przez uwzględnienie apelacji z uwagi na 
uchybienia polegające na wadliwym doręczaniu korespondencji, i art. 139 § 1 k.p.c. 
przez 
przyjęcie, 
że 
doręczanie 
korespondencji 
stronie 
powodowej 
było 
nieskuteczne. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
4 
Zgodnie z art. 394 1 § 1 1 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje 
także w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji 
i  przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Przepis ten został wprowadzony 
ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania 
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381) i ma 
zastosowanie do zaskarżania orzeczeń wydanych po dniu 3 maja 2012 r. (art. 9 
ust. 6 powołanej ustawy). 
Rozważając 
charakter 
wprowadzonego 
zażalenia, 
Sąd 
Najwyższy 
podkreślał, że kontrola dokonywana w ramach tego środka powinna mieć charakter 
formalny, skupiający się na przesłankach uchylenia orzeczenia sądu pierwszej 
instancji, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito. Oznacza to, 
że  w  postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia na orzeczenie o uchyleniu 
wyroku sądu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania 
na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy poddaje kontroli prawidłowość 
stwierdzenia przez sąd drugiej instancji nieważności postępowania. Jeżeli 
natomiast u podstaw orzeczenia kasatoryjnego legły przesłanki określone w art. 
386 § 4 k.p.c., Sąd Najwyższy bada, czy rzeczywiście sąd pierwszej instancji nie 
rozpoznał istoty sprawy albo czy rzeczywiście wydanie wyroku wymaga 
przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Dokonywana ocena ma 
jednak charakter czysto procesowy, co oznacza, że nie może wkraczać 
w  merytoryczne kompetencje sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację. 
Zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. nie jest bowiem środkiem prawnym 
służącym kontroli materialnoprawnej podstawy orzeczenia; kontrola taka może być 
przeprowadzona wyłącznie w postępowaniu kasacyjnym. Z tej przyczyny odmienne 
ujęcie zakresu kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu toczącym się na skutek 
zażalenia przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c. trzeba uznać za niedopuszczalne 
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2012 r., I CZ 
136/12, nie publ., z dnia 25 października 2012 r., I CZ 139/12, nie publ., z dnia 
25  października 2012 r., I CZ 143/12, nie publ., z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 
147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41, z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, 
nie  publ., z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54, 
i  z  dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, nie publ.). 

 
5 
Z wywodów tych wynika, że żaląca błędnie pojmuje charakter wniesionego 
środka odwoławczego, skoro w zażaleniu domaga się zmiany zaskarżonego 
wyroku i oddalenia apelacji. W postępowaniu zażaleniowym prowadzonym na 
podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. Sąd Najwyższy kontroluje jedynie, czy sąd drugiej 
instancji 
prawidłowo 
zakwalifikował 
określoną 
sytuację 
procesową 
jako 
odpowiadającą przyjętej podstawie orzeczenia kasatoryjnego i w zależności od 
wyniku tej kontroli albo oddala zażalenie, albo uchyla zaskarżony wyrok 
i  przekazuje sprawę sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. 
W niniejszej sprawie nie do końca jasne jest stanowisko Sądu Okręgowego 
co do przyczyn uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną 
zaskarżonego wyroku Sąd ten powołał jedynie art. 386 § 4 k.p.c., natomiast 
w  uzasadnieniu stwierdził, że Sąd pierwszej instancji, po pierwsze, naruszył 
przepisy o doręczaniu pism sądowych, przez co uniemożliwił powódce odniesienie 
się do zarzutów pozwanej i zgłoszenie dowodów na poparcie twierdzeń pozwu, 
a  po drugie, nie rozpoznał istoty sprawy. Konstatacja ta skłania do przyjęcia, 
że  w  ocenie Sądu Okręgowego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym doszło 
zarówno do pozbawienia powódki możności obrony swych praw, jak i do 
nierozpoznania istoty sprawy. Tak odczytując treść uzasadnienia zaskarżonego 
wyroku trzeba w pierwszej kolejności poddać kontroli przesłankę uchylenia wyroku 
przewidzianą w art. 386 pkt 2 k.p.c., ponieważ pozbawienie strony możności obrony 
swych praw prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). 
Sąd Okręgowy trafnie zauważył, że powódka udzieliła pełnomocnictwa 
procesowego radcy prawnemu, lecz w pozwie nie wskazała adresu, pod którym 
należy dokonywać doręczeń. Wskazanie w pozwie, że stroną jest Wspólnota 
Mieszkaniowa Nieruchomości Wspólnej przy ul. O. 82 w R.u, nie jest równoznaczne 
ze wskazaniem adresu do doręczeń, gdyż wspólnotę mieszkaniową – jak wynika z 
art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn. tekst: Dz. U. z 
2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm. – dalej: „u.w.l.”) – tworzy ogół właścicieli, których 
lokale wchodzą w skład oznaczonej nieruchomości. Wskazany adres był zatem 
oznaczeniem miejsca położenia nieruchomości, w obrębie której usytuowane są 
lokale.  

 
6 
Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 
21  grudnia 2007 r., III CZP 65/07, której nadano moc zasady prawnej (OSNC 
2008, nr 7-8, poz. 69), wspólnota mieszkaniowa, działając w ramach przyznanej jej 
zdolności prawnej, może nabywać prawa i obowiązki do własnego majątku; jest 
jednostką organizacyjną, której ustawa przyznała zdolność prawną (art. 331 k.c.). 
W  tej sytuacji odpowiednie stosowanie przepisów o osobach prawnych prowadzi 
do wniosku, że jeżeli właściciele lokali podjęli uchwałę o wyborze zarządu, organem 
wspólnoty jest zarząd. Organem powodowej Wspólnoty zatem był zarząd, który 
udzielił pełnomocnictwa radcy prawnemu ( art. 33 1 i art. 38 k.c. w związku z art. 20 
u.w.l.). 
Jeżeli pozew wnosi wspólnota mieszkaniowa, reprezentowana przez zarząd 
(art. 20 u.w.l.), organ ten powinien być w pozwie wskazany w sposób umożliwiający 
prawidłowe doręczanie pism sądowych. Jeżeli z kolei wspólnota ustanowiła 
pełnomocnika procesowego, powinien on wskazać ponadto adres, pod którym 
należy mu dokonywać doręczeń (art. 133 § 3 k.p.c.). W przeciwnym razie pozew 
nie czyni zadość warunkom pisma procesowego (art. 187 § 1 w związku z art. 126 
§ 2 k.p.c.). 
W niniejszej sprawie, pomimo że pozew nie czynił zadość tym wymaganiom, 
Sąd pierwszej instancji nadał sprawie dalszy bieg i wysyłał pisma przeznaczone dla 
pełnomocnika powódki pod adresem powodowej Wspólnoty Mieszkaniowej, nie 
oznaczając numeru lokalu. Było to równoznaczne z wysyłaniem pism sądowych 
pod adresem ogółu właścicieli lokali tworzących wspólnotę mieszkaniową, a innymi 
słowy, na miejsce położenia nieruchomości, w której zostały wyodrębnione 
wchodzące w jej skład lokale. Jest oczywiste, że w takiej sytuacji doręczający nie 
mógł zadośćuczynić przewidzianemu w art. 139 § 1 k.p.c. wymaganiu 
umieszczenia zawiadomienia i pouczenia w drzwiach mieszkania adresata lub 
w  oddawczej skrzynce pocztowej, które jest warunkiem skuteczności doręczenia. 
Trafnie zatem Sąd Okręgowy uwzględnił podniesiony w apelacji powódki zarzut 
wadliwego dokonywania doręczeń, a przez to uniemożliwienia jej odniesienia się do 
zarzutów pozwanej i zgłoszenia dowodów na poparcie twierdzeń pozwu. Ponieważ 
wadliwe doręczenia dotyczyły zawiadomień o terminach rozprawy, w tym 
o  rozprawie w dniu 20 października 2011 r., po zamknięciu której nastąpiło 

 
7 
ogłoszenie wyroku, zachodzą podstawy, by przyjąć, że powódka została 
pozbawiona możności obrony swych praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c., 
w  związku z czym zachodziła podstawa do wydania orzeczenia kasatoryjnego. 
Gdy chodzi natomiast o nierozpoznanie istoty sprawy, o którym mowa w art. 
386 § 4 k.p.c., to w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że należy przez 
to rozumieć przede wszystkim niezbadanie podstawy merytorycznej dochodzonego 
roszczenia. O sytuacji takiej można mówić, jeżeli sąd pierwszej instancji 
rozstrzygnął nie o tym, co było przedmiotem sprawy, jeżeli zaniechał zbadania 
materialnej podstawy żądania albo nie rozważył merytorycznych zarzutów 
pozwanego ( zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2006 r., V CSK 140/06, 
nie publ., z dnia 11 sierpnia 2010 r., I CSK 661/09, nie publ. i z dnia 26 stycznia 
2011 r., IV CSK 299/10, nie publ. oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 
23  września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22, z dnia 
25  października 2012 r., I CZ 139/12, nie publ. i z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 
156/12, nie publ.). 
Skoro w niniejszej sprawie, w której strona powodowa domagała się 
wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, Sąd pierwszej 
instancji nie ustalił, czy w okresie objętym żądaniem przedmiotowa nieruchomość 
pozostawała w posiadaniu pozwanej, a w wypadku pozytywnym, jaki miało ono 
charakter, to – przyjmując punkt widzenia Sądu Okręgowego – trzeba zgodzić się  
z  oceną, że nie została zbadana materialna podstawa żądania, w związku z czym 
doszło do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. i zachodziła 
podstawa do wydania orzeczenia kasatoryjnego.  
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w związku z art. 
3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw i zgodnie 
z art. 108 § 1 zd. pierwsze w związku z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. 
pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu 
kończącym postępowanie w sprawie.