IV CZ 18/11

Sygn. akt IV CZ 18/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 20 maja 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
SSN Marta Romańska 
 
 
w sprawie z wniosku wierzyciela Spółki Akcyjnej G. S. + M. AG                   z 
siedzibą w D., Niemcy 
przeciwko dłużnikom Piotrowi K. i Krzysztofowi T. 
o stwierdzenie wykonalności wyroku Sądu Polubownego i nadanie klauzuli 
wykonalności, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 20 maja 2011 r., 
zażalenia Rzecznika Praw Obywatelskich  
na postanowienie Sądu Okręgowego  
z dnia 10 września 2010 r.,  
 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Sąd 
Okręgowy 
postanowieniem 
z 
dnia 
10 
września 
2010 
r. 
odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez Rzecznika Praw Obywatelskich 
w sprawie o stwierdzenie wykonalności wydanego w Polsce wyroku sądu 
polubownego - wyroku Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej z 
dnia 10 lutego 2006 r., sygn. akt [...] i o nadanie mu klauzuli wykonalności. 
Wskazano, że od postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie na 
postanowienie co do stwierdzenia wykonalności orzeczenia sądu polubownego 
skarga kasacyjna nie przysługuje. Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie 
jest postanowieniem wymienionym w art. 3981 § 1 k.p.c.  
W zażaleniu Rzecznik Praw Obywatelskich wnosił o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia i nadanie biegu skardze kasacyjnej. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Skarga 
kasacyjna 
jest 
nadzwyczajnym 
środkiem 
zaskarżenia 
funkcjonującym w głównej mierze w interesie publicznym. Sąd Najwyższy już 
w okresie obowiązywania kasacji, będącej zwyczajnym środkiem odwoławczym, 
podkreślał, że podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona 
interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu 
Najwyższego w rozwój prawa i  jurysprudencji (zob. postanowienie z dnia 4 lutego 
2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). 
Zdaniem żalącego się pojawia się konieczność określenia zakresu kognicji 
sądu 
drugiej 
instancji 
oceniającego 
dopuszczalność 
skargi 
kasacyjnej, 
w  sytuacji  „gdy skarżący jasno formułuje wniosek o rozstrzygnięcie (...) 
dopuszczalności skargi – w ramach przesądu kasacyjnego, przytaczając stosowną 
ku temu argumentację”. W ocenie Rzecznika, sąd drugiej instancji dokonał 
merytorycznej oceny zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), do czego 
nie był uprawniony. Wskazano, że rozstrzygnięcie przez sąd odwoławczy 
zagadnienia prawnego nie zostało uzasadnione jakąkolwiek głębszą analizą 
przedstawionego problemu. 

 
3 
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do 
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje 
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub 
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność 
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania 
przewidzianego w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie 
przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację 
publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd 
Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi 
kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej 
ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą 
być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne.  
Od celowości przyjęcia skargi do rozpoznania należy odróżnić zagadnienie 
jej dopuszczalności. Ocena dopuszczalności dokonywana jest na wcześniejszym 
etapie, zarówno przez sąd drugiej instancji, jak również przez Sąd Najwyższy. 
Uznanie, że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna powoduje jej odrzucenie. 
Jedynie skargi dopuszczalne, jak również prawidłowo sporządzone, poddawane są 
przesądowi, tj. ocenie wystąpienia przesłanek przewidzianych w art. 3989 k.p.c. 
Dokonania przedsądu nie należy z kolei wiązać z merytoryczną oceną środka 
zaskarżenia. Skargi dopuszczalne, jak również przyjęte do rozpoznania, 
poddawane są na oddzielnym posiedzeniu, w składzie trzech sędziów, 
merytorycznej ocenie z perspektywy wskazanych przez skarżącego podstaw 
kasacyjnych. 
Zgodnie z art. 3986 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu 
niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą 
wymagań określonych w art. 3984 § 1 k.p.c., nieopłaconą oraz skargę, której 
braków nie usunięto w terminie lub z innych przyczyn niedopuszczalną. Nie ulega 
wątpliwości, że sąd drugiej instancji ograniczył się do oceny dopuszczalności skargi 
kasacyjnej. Odrzucając skargę, sąd analizował wyłącznie kwestię przysługiwania 
tego środka zaskarżenia. Sąd Okręgowy nie dokonywał oceny zagadnienia 
prawnego, jak również innych związanych z przesądem przesłanek warunkujących 
przyjęcie skargi do rozpoznania. 

 
4 
Wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego, który 
zapoczątkował postępowanie w sprawie, został złożony po dniu 17 października 
2005 r., tj. po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy 
– Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 178, poz. 1478), toteż toczy się ono 
według przepisów części piątej kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu 
nadanym tą ustawą. 
Wyrok sądu polubownego ma moc prawną na równi z wyrokiem sądu 
państwowego po stwierdzeniu jego wykonalności przez sąd państwowy. 
Postanowienie w przedmiocie stwierdzenia wykonalności ma więc istotne 
znaczenie, gdyż dzięki niemu wyrok sądu polubownego uzyskuje wszystkie walory 
orzeczenia rozstrzygającego spór co do istoty, wydanego w postępowaniu rozpo-
znawczym. W tej sytuacji ostateczna odmowa wydania postanowienia co do wyko-
nalności wyroku sądu polubownego definitywnie przekreśla możliwość traktowania 
tego wyroku na równi z wyrokiem sądu państwowego, a więc unicestwia wynik  
dotychczasowego postępowania przed sądem polubownym. 
Prawomocne oddalenie skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego 
otwiera możliwość ponownego badania okoliczności z art. 1214 § 3 k.p.c. w ramach 
postępowania o uznanie lub o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu 
polubownego wydanego w Polsce. Bez wątpienia legitymację do wniesienia skargi 
o uchylenie wyroku sądu polubownego ma dłużnik. Możliwości takiej pozbawiony 
jest natomiast  wierzyciel. Strona usatysfakcjonowana rozstrzygnięciem może 
wszcząć jedynie postępowanie przewidziane w art. 1212 § 2 k.p.c. W sytuacji 
wierzyciela, postępowanie w sprawie o uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku 
jest jedynym przysługującym temu podmiotowi trybem kontroli prawidłowości 
i legalności orzeczenia krajowego sądu polubownego. W tym kontekście żalący się 
stwierdził 
naruszenie 
zasady 
równości 
szans 
obu 
stron 
procesowych. 
Zarzucił zamknięcie sądowej drogi ochrony konstytucyjnie gwarantowanych praw 
majątkowych wierzyciela przez definitywne pozbawienie go prawnych możliwości 
dochodzenia i wyegzekwowania wierzytelności zasądzonej wyrokiem sądu 
polubownego. Dzieje się tak na skutek tego, że nie przysługuje mu skarga 
o uchylenie wyroku sądu polubownego. Zdaniem żalącego się, pogląd dotyczący 
niekasacyjnego charakteru sprawy o uznanie bądź stwierdzenie wykonalności 

 
5 
wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce wyrażany jest na tle odmiennego 
układu 
procesowego, 
tj. 
wyłącznie 
z 
perspektywy 
dłużnika. 
Na 
rzecz 
niekasacyjności omawianej kategorii spraw przemawia przede wszystkim to, 
że dłużnikowi – w przeciwieństwie do wierzyciela - przysługuje skarga o uchylenie 
wyroku sądu polubownego, nadającej charakter postępowania w sprawie. 
Ponadto żalący się wskazuje na podobieństwo między orzekaniem 
w przedmiocie uznania lub stwierdzenia wykonalności orzeczeń sądu polubownego 
wydawanych za granicą i w kraju, co powinno, jego zdaniem, wpływać na przyjęcie 
analogicznego zakresu dopuszczalności skargi kasacyjnej.  Kodeks postępowania 
cywilnego przewiduje dwie formy nadzoru nad orzeczeniami sądu polubownego - 
obok postępowania o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego jest nią 
także skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego. Należy podkreślić, że są to 
postępowania niezależne i oparte na samodzielnych podstawach. W judykaturze 
przyjmuje się, że sprawę - z punktu widzenia postępowania przed sądem 
państwowym - zakończy definitywnie dopiero orzeczenie kończące postępowanie 
ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia: 22 stycznia 1997 r., I CKN 48/96 i 22 września 1999 r., I CKN 
654/99). Zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna przysługuje od wydanego 
przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie 
odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie 
w  sprawie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, 
że postanowieniami kończącymi postępowanie w sprawie są takie orzeczenia, które 
przez uprawomocnienie się trwale zamykają drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do 
istoty w danej instancji lub - w innym ujęciu – orzeczenia, które kończą 
postępowanie jako całość poddaną pod osąd. Pojęcie ‘'orzeczenie kończące 
postępowanie 
w 
sprawie" 
nawiązuje 
bowiem 
do 
kodeksowego 
podziału 
na postanowienia kończące i niekończące postępowania w sprawie (por. np. art. 
394 § 1 k.p.c.). Użyte w wymienionym pojęciu określenie „w sprawie" świadczy 
jednocześnie o woli ustawodawcy, aby krąg orzeczeń zaskarżalnych skargą 
kasacyjną zacieśnić tylko do orzeczeń kończących postępowanie jako całość 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1996 r., I CKN 7/96, 
OSNC 1997, nr 3, poz. 31). Dlatego nie jest uzasadniona wykładnia zmierzająca 

 
6 
do uznania za kończące także tych orzeczeń, które zamykają tylko jakiś fragment 
sprawy, jej boczny nurt, rozstrzygają kwestię wpadkową lub też finalizują 
postępowanie pomocnicze albo czynności przygotowawcze (por. postanowienie 
Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 1997 r., I CKN 48/96, OSNC 1997, nr 8, 107, 
uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2000 r., III CZP 31/00 
OSNC 2000, nr 2, poz. 22). 
Zarówno w doktrynie, jak w wypowiedziach judykatury trafnie zwraca się 
uwagę  na odmienność charakteru i zakresu kognicji sądu orzekającego o uznaniu 
lub stwierdzeniu wykonalności, w zależności od miejsca wydania wyroku. 
Przeprowadzana przez sąd powszechny kontrola wydanego w Polsce wyroku sądu 
polubownego ogranicza się do oceny, czy dany spór mógł być poddany pod 
rozstrzygnięcie sądu polubownego oraz czy uznanie lub wykonanie wyroku sądu 
polubownego byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego 
Rzeczpospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego). Postępowanie to ma 
charakter pomocniczy, zaś jego funkcja ogranicza się do zapewnienia skuteczności 
wyniku postępowania. Inny charakter ma orzekanie w przedmiocie uznania lub 
stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą. 
Oceniane przesłanki zbliżone są do podstaw skargi o uchylenie wyroku sądu 
polubownego uwzględnianymi na zarzut skarżącego. Nawiązują także do sytuacji 
wyroku sądu polubownego w państwie jego pochodzenia. Zgodzić się zatem należy 
z twierdzeniem, że postanowienie w przedmiocie uznania lub stwierdzenia 
wykonalności  wyroku sądu polubownego wydanego za granicą - w przeciwieństwie 
do postanowienia w przedmiocie uznania lub stwierdzenia wykonalności krajowego 
wyroku sądu polubownego - stanowi odpowiednik wydawanych w postępowaniu 
rozpoznawczym orzeczeń co do istoty sprawy. 
Na 
gruncie 
poprzedniego 
stanu 
prawnego 
zagadnienie 
zakresu 
dopuszczalności skargi kasacyjnej od orzeczeń w przedmiocie postępowania 
o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego nie było wprost 
przesądzone i nastręczało wątpliwości. Zob. postanowienia SN z dnia 22 września 
1999 r., I CKN 654/99, OSNC 2000, nr 3, poz. 61, z dnia 13 października 2004 r., 
I CZ 102/04, LexPolonica nr 2438725, z dnia 4 lipca 2008 r., I CZ 139/07, OSNC-
ZD 2009, nr 1, poz. 18. Należy jednak podkreślić, że ustawodawca, nadając 

 
7 
obecną treść  art. 1215 § 3 k.p.c., jednoznacznie przesądził kwestię zakresu 
dopuszczalności skargi kasacyjnej od orzeczeń w przedmiocie postępowania 
o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego. Zgodnie z art. 
1215 § 3 k.p.c. od postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie uznania albo 
stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub 
ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą przysługuje skarga 
kasacyjna. Rozumując a contrario Sąd Odwoławczy trafnie uznał zatem, że de lege 
ferenda 
niedopuszczalna 
jest 
skarga 
kasacyjna 
w 
przedmiocie 
uznania 
lub stwierdzenia wykonalności orzeczenia krajowego sądu polubownego.  
Wprawdzie żalący się nie formułuje tego wprost, ale z jego wywodów wynika, 
że upatruje możliwość zaskarżenia takiego orzeczenia sądu drugiej instancji przez 
zastosowanie analogii  do regulacji zawartej w art. 1215 § 3 k.p.c. Sugestia ta idzie 
jednak 
za 
daleko. 
Stanowi 
bowiem 
propozycję 
zastosowania 
wykładni 
prawotwórczej, w pewnym sensie zastępującej ustawodawcę, który stosunkowo 
niedawno nowelizował tę partie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. 
Dlatego nie można jej podzielić. Zawarte w zażaleniu uwagi i zastrzeżenia mogą 
mieć więc jedynie walor postulatów de lege ferenda.  
Z przedstawionych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39814 
k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).