I OSK 1545/17

Naczelny Sąd Administracyjny2018-01-09
NSAAdministracyjneŚredniansa
wznowienie postępowaniapostępowanie sądowoadministracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymimożliwość działanianieobecność na rozprawieodroczenie rozprawyskarżącyorgan administracjiNSAWSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie o wznowienie postępowania, uznając, że skarżąca nie została pozbawiona możliwości działania w sprawie mimo nieobecności na rozprawie.

Skarżąca wniosła o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, twierdząc, że naruszenie przepisów prawa (art. 109 P.p.s.a.) pozbawiło ją możliwości obrony praw. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając, że skarżąca została prawidłowo powiadomiona o rozprawie, sama wniosła o jej przeprowadzenie pod nieobecność, a odległość nie stanowiła nadzwyczajnej przeszkody. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając brak podstaw do wznowienia postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A. C. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej skargę o wznowienie postępowania. Skarżąca domagała się wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA, argumentując, że naruszenie przepisów (art. 109 P.p.s.a.) pozbawiło ją możliwości działania w sprawie. Wskazała, że z powodu stanu zdrowia i odległości nie mogła uczestniczyć w rozprawie, nie została należycie pouczona, a jej wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie został uwzględniony. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca została prawidłowo zawiadomiona o rozprawie, sama wniosła o jej przeprowadzenie pod nieobecność, a odległość nie stanowiła nadzwyczajnej przeszkody uniemożliwiającej udział. Sąd podkreślił, że skarżąca nie złożyła skutecznie wniosku o sporządzenie uzasadnienia w ustawowym terminie. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że nie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Sąd uznał, że skarżąca nie została pozbawiona możliwości działania, a jej obecność na rozprawie nie była konieczna z uwagi na złożone przez nią pismo z prośbą o rozpoznanie sprawy bez jej udziału. NSA podkreślił, że odległość nie jest nadzwyczajną przeszkodą, a skarżąca została prawidłowo pouczona o skutkach niestawiennictwa i terminie na złożenie wniosku o uzasadnienie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, ale pod warunkiem łącznego spełnienia trzech przesłanek: naruszenia przepisów, pozbawienia strony możności działania bez jej winy oraz wyłącznego związku przyczynowego między naruszeniem a pozbawieniem możności działania.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że skarżąca nie została pozbawiona możności działania, ponieważ została prawidłowo powiadomiona o rozprawie, sama wniosła o jej przeprowadzenie pod nieobecność, a odległość nie stanowiła nadzwyczajnej przeszkody. Brak skutecznego wniosku o uzasadnienie wyroku również nie był podstawą do wznowienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (14)

Główne

P.p.s.a. art. 271 § pkt. 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa wznowienia postępowania z powodu nieważności, gdy strona wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 277

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 109

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis regulujący przesłanki odroczenia rozprawy.

P.p.s.a. art. 107

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis stanowiący, że nieobecność stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy.

P.p.s.a. art. 183 § § 2 pkt. 5

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanka nieważności postępowania - pozbawienie strony możności obrony jej praw.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy.

P.p.s.a. art. 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek sądu dążenia do szybkiego załatwienia sprawy.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

P.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym po zrzeczeniu się rozprawy.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 7

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek sądu dążenia do szybkiego załatwienia sprawy.

P.p.s.a. art. 108

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przedstawianie wniosków strony w trakcie rozprawy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca została prawidłowo powiadomiona o rozprawie. Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy pod nieobecność. Odległość od sądu nie stanowi nadzwyczajnej przeszkody do przeprowadzenia rozprawy. Nie doszło do naruszenia przepisów P.p.s.a. skutkującego pozbawieniem strony możności działania. Nie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 P.p.s.a.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 109 P.p.s.a. poprzez nieodroczenie rozprawy. Pozbawienie skarżącej możliwości obrony praw. Naruszenie art. 45 Konstytucji RP w zw. z art. 6 P.p.s.a.

Godne uwagi sformułowania

Sama odległość pomiędzy miejscem zamieszkania strony postępowania a siedzibą Sądu nie jest przesłanką do odroczenia rozprawy. W piśmie tym skarżąca wniosła "o rozpatrzenie mojej sprawy z uwzględnieniem złożonych wcześniej do sprawy dokumentów, bez mojej obecności". O pozbawieniu możności działania można, zatem mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części.

Skład orzekający

Wiesław Morys

przewodniczący sprawozdawca

Elżbieta Kremer

sędzia

Arkadiusz Blewązka

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, w szczególności art. 271 pkt 2 P.p.s.a., oraz ocena sytuacji, w której strona nie może uczestniczyć w rozprawie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i interpretacji przepisów P.p.s.a. w kontekście wznowienia postępowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych związanych z prawem do obrony i możliwością działania strony w postępowaniu sądowym, co jest istotne dla praktyków prawa.

Czy odległość od sądu usprawiedliwia nieobecność na rozprawie? NSA wyjaśnia granice prawa do obrony.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1545/17 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2018-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-06-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Elżbieta Kremer
Wiesław Morys /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Sygn. powiązane
I SA/Wa 806/16 - Wyrok WSA w Warszawie z 2017-02-01
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 271 pkt. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 806/16 w sprawie ze skargi A. C. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 311/15 oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. C. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 311/15.
Jak wskazano w jego uzasadnieniu, pismem z dnia [...] lipca 2015 r., uzupełnionym pismami z dnia [...] maja 2016 r. i z dnia [...] sierpnia 2016 r., A. C., wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą o wznowienie postępowania zakończonego powyższym prawomocnym wyrokiem. Wyrokiem tym oddalono skargę A. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. z dnia [...] kwietnia 1969 r., nr [...], w części dotyczącej przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa oraz odmowy stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji w pozostałej części. Jako podstawę prawną wznowienia postępowania sądowego strona wskazała art. 271 pkt 2 i art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 781, ze zm.) – dalej: P.p.s.a. W ramach podstawy faktycznej podała, że pismem z dnia [...] maja 2015 r. wniosła m.in. o uwzględnienie skargi oraz stwierdziła, że z uwagi na odległość, a także stan zdrowia nie będzie mogła uczestniczyć w rozprawie w dniu 20 maja 2015 r., a zatem zasygnalizowała, iż nie będzie brać udziału w rozprawie z przyczyn od niej niezależnych. Podkreśliła, że nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, pomimo tego iż w jej ocenie istniały przesłanki do jego ustanowienia, takie jak jej stan zdrowia i stan majątkowy, a także zakres i stan sprawy. Dalej wskazała, że złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 20 maja 2015 r., lecz uzasadnienie nie zostało sporządzone, a wniesiona przez nią opłata została zwrócona. Skarżąca wyjaśniła, że o wyroku i braku jego uzasadnienia dowiedziała się w dniu 15 lipca 2015 r., będąc w Banku Spółdzielczym, gdzie poinformowano ją o zwrocie na konto kwoty 100 złotych. Jej zdaniem Sąd po uzyskaniu informacji o niemożności udziału w rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. był obowiązany podjąć próbę przezwyciężenia znanej mu przeszkody do przeprowadzenia rozprawy i stosownie do art. 6 P.p.s.a. udzielić stronie informacji, w jaki sposób może przedstawić swoje stanowisko w sprawie, skoro stan zdrowia nie pozwala jej uczestniczyć w rozprawie. Wówczas bowiem strona mogłaby ustanowić sobie fachowego pełnomocnika, a także mogłaby wystąpić o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, ponadto mogłaby przedstawić swoje stanowisko w sprawie w osobnym piśmie procesowym. W ocenie skarżącej Sąd nie tylko nie podjął próby przezwyciężenia znanej mu przeszkody, ale także nie udzielił jej takiego pouczenia, a pełnomocnik z urzędu został jej przyznany dopiero po wydaniu wyroku. Zdaniem skarżącej w tych okolicznościach decyzja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przeprowadzeniu rozprawy w dniu 20 maja 2015 r. naruszała przepis art. 109 P.p.s.a. i pozbawiała skarżącą możliwości obrony jej praw.
Rozpoznając ww. skargę o wznowienie postępowania Sąd meriti uznał, iż nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, mimo iż została wniesiona w ustawowym terminie i opiera się na ustawowych podstawach wznowienia przewidzianych w art. 271 pkt 2 i art. 277 P.p.s.a. Strona skarżąca jako podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego wskazała przesłankę przewidzianą w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., twierdząc, że wskutek naruszenia prawa (art. 109 powołanej ustawy) była pozbawiona możliwości działania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 311/15. Zgodnie z powołanym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu jego nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Aby można było wznowić postępowanie na podstawie art. 271 pkt 2 P.p.s.a. muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa. W ocenie Sądu meriti w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 311/15 te przesłanki się nie ziściły, przeto ww. podstawa wznowienia postępowania nie zachodziła. Skarżąca wiąże bowiem pozbawienie jej możności obrony swych praw z naruszeniem przez Sąd art. 109 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż o rozprawie mającej odbyć się w dniu 20 maja 2015 r. skarżąca została prawidłowo powiadomiona w dniu 21 kwietnia 2015 r. (o czym świadczy własnoręczny podpis skarżącej znajdujący się na zwrotnym poświadczeniu odbioru zawiadomienia o terminie rozprawy, k-37 akt sądowych sprawy o sygn. I SA/Wa 311/15). W zawiadomieniu tym znajdują się pouczenia m.in. o tym, że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy, że w przypadku oddalenia przez Sąd skargi, sentencji wyroku oddalającego skargę, ogłoszonego na rozprawie, Sąd nie doręcza stronom z urzędu oraz że w sprawach, w których Sąd oddalił skargę, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. W punkcie 3 omawianego pouczenia zawarta jest również informacja, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również zgłoszenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi. W dniu 7 maja 2015 r. do Sądu Wojewódzkiego wpłynęło pismo procesowe skarżącej, w którym poinformowała, że "z uwagi na odległość nie będzie uczestniczyła w posiedzeniu" i w związku z tym ponownie przedstawiła swoje stanowisko w sprawie oraz odniosła się do treści odpowiedzi na skargę udzielnej przez organ. W piśmie tym skarżąca wniosła "o rozpatrzenie mojej sprawy z uwzględnieniem złożonych wcześniej do sprawy dokumentów, bez mojej obecności". Tym samym, w ocenie Sądu pierwszej instancji, bezpodstawne są zawarte w skardze o wznowienie postępowania sądowego zarzuty, jakoby skarżąca została pozbawiona możliwości przedstawienia Sądowi swojego stanowiska, a także że z przyczyn od niej niezależnych nie mogła wziąć udziału w rozprawie, nie była przez Sąd należycie pouczona lub też istniały przeszkody w prawidłowym przeprowadzeniu przez Sąd w wyznaczonym terminie rozprawy. Zdaniem Sądu meriti strona brała aktywny udział w postępowaniu sądowym. W szczególności, zwłaszcza wobec treści pisma skarżącej z dnia 7 maja 2015 r., nie może być mowy o wystąpieniu sytuacji, w której nieobecność strony byłaby wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego brak jest więc podstaw do przyjęcia, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia art. 109 P.p.s.a., co oznacza, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące uznanie zaistnienia podstawy wznowienia określonej w art. 271 pkt 2 powołanej ustawy. W ocenie Sądu meriti z analizy akta sprawy wynika, że jedynym problemem, który w rzeczywistości napotkała skarżąca jest fakt, że nie złożyła ona skutecznie w ustawowym terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego przez Sąd wyroku z dnia 20 maja 2015 r. oddalającego jej skargę. Sąd ten zwrócił uwagę, że pouczenie zawarte w zawiadomieniu o terminie rozprawy, które otrzymała skarżąca, było w tej kwestii jasne i wyczerpujące, a wbrew późniejszym twierdzeniom skarżącej jej pismo procesowe z dnia 7 maja 2015 r. nie zawierało wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia (pomijając już, że i tak wniosek taki uznać by należało za przedwczesny). Kwestia braku uzasadnienia wydanego przez Sąd orzeczenia mogła być podniesiona ewentualnie we wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia zapadłego orzeczenia, który nie był w tej sprawie złożony. Zagadnienie to nie ma jednak zdaniem Sądu pierwszej instancji prawnej doniosłości w sprawie o wznowienie postępowania sądowego i rozpatrywany obecnie wniosek nie może przynieść oczekiwanego przez skarżącą skutku. Jeżeli bowiem w sprawie w ogóle nie doszło do uchybień procesowych, które pozbawiłyby stronę skarżącą możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w przepisach procedury sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to nie może ona domagać się skutecznie wznowienia postępowania sądowego, gdyż w takiej sytuacji nie może być w ogóle mowy o pozbawieniu jej możności działania w omówionym wyżej znaczeniu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Wojewódzki na podstawie art. 282 § 2 w związku z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniosła A. C., zaskarżając go w całości i postulując jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, jak również zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ nie zostały zasądzone w całości ani w części. Ponadto skarżąca zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 271 ust. (winno być pkt) 2 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 1 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 806/16 (winno być wyrokiem z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 311/15), w sytuacji w której istniały podstawy do wznowienia postępowania, tj. w sytuacji w której skarżąca była pozbawiona realnej możliwości działania w sprawie i prezentowania swojego stanowiska przed sądem na skutek naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do oddalenia skargi o wznowienie postępowania;
2) art. 109 i art. 107 P.p.s.a. poprzez nieodroczenie przez Sąd pierwszej instancji rozprawy wyznaczonej na dzień 20 maja 2015 r., pomimo otrzymania wcześniej informacji od skarżącej o niemożności stawienia się na rozprawie w tym dniu z uwagi na stan zdrowia, w celu umożliwienia skarżącej zaprezentowania swojego stanowiska przed składem orzekającym, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ w jego rezultacie Sąd uniemożliwił skarżącej pełne zaprezentowanie swojego stanowiska i przedstawienie jego wyczerpującego uzasadnienia, co w efekcie doprowadziło do wydania niekorzystnego dla skarżącej wyroku;
3) art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. poprzez pozbawienie skarżącej możliwości obrony jej praw, co skutkuje nieważnością postępowania;
4) art. 45 (bez wskazania jednostek redakcyjnych) Konstytucji RP w zw. z art. 6 P.p.s.a. poprzez pozbawienie skarżącej prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał przede wszystkim, iż Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy procesowe z uwagi na brak decyzji o odroczeniu rozprawy w sytuacji, gdy nieobecność skarżącej spowodowana była znaną temu Sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć i brak było wniosku strony o rozpoznanie sprawy pod nieobecność skarżącej, a także na przeprowadzeniu postępowania i wydaniu orzeczenia w sytuacji, gdy skarżąca nie miała możliwości, bez swojej winy, obrony swoich praw.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, gdyż nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymieniona w art. 183 § 2 P.p.s.a., tym samym sprawa ta może być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. Zgodnie z art. 176 w zw. z art. 174 P.p.s.a. – tworzą je, podnoszone przez strony, zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnić także należy, że w związku z oświadczeniem skarżącej o zrzeczeniu się rozprawy, stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., skarga kasacyjna podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
W pierwszej kolejności trzeba podnieść wykazaną wyżej pewną niestaranność w sformułowaniu zarzutów kasacji i oznaczeniu wyroku w punkcie 1, a następnie odnieść się do najdalej idącego zarzutu skargi kasacyjnej, a mianowicie naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. poprzez pozbawienie skarżącej możliwości obrony jej praw, co skutkuje nieważnością postępowania. Zarzut ten został tak ujęty, jakby odnosił się do postępowania obecnie kontrolowanego, a więc zakończonego wyrokiem z dnia 1 lutego 2017 r., wszak prawdopodobnie nie to było intencją autora kasacji. Przeto prawidłowo powiązać go należało z zarzutem art. 271 pkt 2 P.p.s.a., bowiem pozbawienie strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, o której mowa w powyższym przepisie, stanowi również przesłankę nieważności postępowania wskazaną w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że można żądać wznowienia postępowania z powodu jego nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Zatem warunkiem koniecznym dla jego zastosowania jest wykazanie związku przyczynowego zachodzącego pomiędzy naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem możliwości działania strony. Jak wskazywano w orzecznictwie, co słusznie zaakcentował Sąd meriti, aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie powyższego przepisu muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie naruszono przepisy postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (p. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 1699/09, LEX nr 952730 oraz z dnia 25 kwietnia 2012r., sygn. akt II OSK 2557/11, publ. CBOSA). O pozbawieniu możności działania można, zatem mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (p. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10; z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05; z dnia 17 lipca 2007 r., sygn. akt II OSK 1017/06, publ. CBOSA). Podkreślić także należy, że pozbawienie strony możliwości obrony swych praw trzeba oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy. Okoliczności istniejące w rozpoznawanej obecnie sprawie nie dają podstaw do wnioskowania, że skarżąca kasacyjnie została pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Nieuprawniona jest też konkluzja, że taka wada dotyczy postępowania dotychczasowego. Słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, że o rozprawie mającej odbyć się w dniu 20 maja 2015 r. skarżąca została prawidłowo powiadomiona w dniu 21 kwietnia 2015 r. (o czym świadczy własnoręczny jej podpis znajdujący się na zwrotnym poświadczeniu odbioru zawiadomienia o terminie rozprawy, k-37 akt sprawy o sygn. I SA/Wa 311/15). W zawiadomieniu tym znajdują się wszystkie wymagane prawem pouczenia, m.in. o tym że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. W dniu 7 maja 2015 r. do Sądu Wojewódzkiego wpłynęło pismo procesowe skarżącej, w którym poinformowała, że "z uwagi na odległość nie będzie uczestniczyła w posiedzeniu" i w związku z tym ponownie przedstawiła swoje stanowisko w sprawie i odniosła się do treści odpowiedzi na skargę udzielnej przez organ. W piśmie tym skarżąca wniosła "o rozpatrzenie mojej sprawy z uwzględnieniem złożonych wcześniej do sprawy dokumentów, bez mojej obecności" (podkreślenie NSA). Tym samym zgodzić należy się z Sądem pierwszej instancji, że zarzuty jakoby skarżąca została pozbawiona możliwości przedstawienia Sądowi swojego stanowiska, a także że z przyczyn od niej niezależnych nie mogła wziąć udziału w rozprawie i nie była przez Sąd należycie pouczona są bezpodstawne. Natomiast twierdzenie kasatora, że nie wniosła o rozpoznanie sprawy w jej nieobecności jest nieprawdziwe.
Z uwagi na te okoliczności nie było również powodu do odroczenia rozprawy w dniu 20 maja 2015 r., o co zresztą skarżąca nie wnosiła bo odmienne twierdzenie kasatora jest po prostu nieprawdziwe. Nie miał Sąd ówcześnie orzekający żadnych przesłanek do uczynienia tego z urzędu. Zgodnie bowiem z art. 109 P.p.s.a., rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 107 P.p.s.a., nieobecność na rozprawie zarówno stron, jak i ich pełnomocników, nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Wnioski strony skarżącej wynikające ze skargi i pism procesowych są przedstawiane w trakcie rozprawy stosownie do treści art. 108 P.p.s.a. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że strona prawidłowo powiadomiona o rozprawie musi mieć zapewnioną możliwość wzięcia w niej czynnego udziału. Jednocześnie uwzględnić należy, że z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (na który również powołuje się w skardze kasacyjnej jej autor) wynika nakaz rozpatrywania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki. W celu realizacji tej konstytucyjnej zasady art. 7 P.p.s.a. wymaga, by sąd administracyjny podejmował czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążył do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżąca powołała się, o czym już była mowa, na niemożność pojawienia się w sprawie z uwagi na odległość, a nie na stan zdrowia, co sugeruje autor skargi kasacyjnej w podniesionych weń zarzutach. Ponadto wskazać należy, że w każdym przypadku istotne znaczenie ma to, czy korzystanie z ww. przyczyny odroczenia następuje dla realizacji celu, jakiemu przepis ten służy oraz czy nieodroczenie rozprawy w takiej sytuacji procesowej spowoduje naruszenie tego prawa. Sama odległość pomiędzy miejscem zamieszkania strony postępowania a siedzibą Sądu nie jest przesłanką do odroczenia rozprawy. Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, iż w sprawie dotychczasowej miało miejsce nadzwyczajne wydarzenie, o którym mowa w art. 109 P.p.s.a., skoro za takie wydarzenie należy uznać tylko niedające przewidzieć się zdarzenie sił przyrody lub inne zdarzenie, uniemożliwiające stawienie się na rozprawę (powódź, blokada dróg, zamieć śnieżna itp.) oraz prawidłowo wykazana i udokumentowana choroba uniemożliwiająca stawienie się w sądzie.
Stąd też trafnie Sąd I instancji stwierdził, że po pierwsze nie doszło do naruszenia przepisów prawa, w tym art. 109 i art. 107 P.p.s.a., po wtóre skarżąca nie była pozbawiona możliwości działania w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 311/15. Nie zachodzą zatem przesłanki określone w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym słusznie oddalił skargę o wznowienie uznając, iż nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Zarzuty podniesione w kasacji okazały się chybione, zwłaszcza że nie doszło do pozbawienia skarżącej jej konstytucyjnie gwarantowanych uprawnień. Trzeba bowiem dodać, że postępowanie dotychczasowe toczyło się z zachowaniem wymaganych standardów. W szczególności art. 6 P.p.s.a. nie wymagał dalszych pouczeń, bo te które udzielono skarżącej były adekwatne. Prowadzi to do konkluzji, iż sprawa zakończona wyrokiem z dnia 20 maja 2015 r. została rozpoznana zgodnie z kanonem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, czyli przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, w wyniku sprawiedliwego i jawnego postępowania bez nieuzasadnionej zwłoki.
Skarga kasacyjna tej konstatacji nie zdołała obalić, przeto na podstawie art. 184 P.p.s.a. podlegała oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu, gdyż materia ta należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych.
-----------------------
9

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI