IV CZ 144/05

Postanowienie z dnia 19 stycznia 2006 r., IV CZ 144/05 
 
Skarga kasacyjna nie przysługuje od postanowienia w przedmiocie 
połączenia spółek kapitałowych i podwyższenia kapitału (art. 5191 § 3 k.p.c. w 
związku z art. 493 § 2 k.s.h.). 
 
Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) 
Sędzia SN Barbara Myszka 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "K.S.C.", SA w T. przy uczestnictwie 
Cukrowni "K." w S.S., Jana K. i Władysława R. o zmianę danych w Krajowym 
Rejestrze Sądowym, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w 
dniu 19 stycznia 2006 r. zażalenia uczestnika postępowania Jana K. na 
postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 29 sierpnia 2005 r. 
oddalił zażalenie. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2005 r. odrzucił skargę 
kasacyjną uczestnika Jana K., złożoną od postanowienia tego Sądu z dnia 24 maja 
2005 r. Sąd Okręgowy uznał, że w świetle art. 5191 § 3 k.p.c. uczestnikowi 
postępowania nie przysługuje skarga kasacyjna na postanowienie w przedmiocie 
wpisania do rejestru połączenia spółek kapitałowych i podwyższenia kapitału spółki 
przejmującej. 
W zażaleniu na to postanowienie uczestnik starał się umotywować odmienne 
stanowisko. Zdaniem skarżącego, podstawą wykreślenia spółki z rejestru 
przedsiębiorców jest już samo postanowienie sądu rejestrowego o wpisie 
połączenia i podwyższeniu kapitału. Podlega ono zatem zaskarżeniu na zasadach 
ogólnych. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

Dla oceny zasadności zażalenia podstawowe znaczenie ma rozstrzygnięcie 
kwestii prawnego charakteru wpisu dotyczącego połączenia spółek kapitałowych w 
postaci przeniesienia całego majątku spółki przejmowanej na rzecz spółki 
przejmującej. Chodzi o to, czy wpis taki jest wpisem w rozumieniu art. 5191 § 3 
k.p.c. (tzw. wpis podmiotowy). 
W przypadku łączenia się spółek kapitałowych przez przejęcie (art. 492 § 1 pkt 
1 k.s.h.) połączenie następuje z dniem wpisania połączenia do rejestru właściwego 
według siedziby spółki przejmującej (art. 492 § 2 k.s.h.). Poza tym skutkiem 
podstawowym omawiany wpis wywołuje także skutek w odniesieniu do spółki 
przejmowanej w postaci jej wykreślenia (verba legis: „skutek wykreślenia spółki 
przejmowanej”). Wykreślenie z rejestru następuje z urzędu (art. 493 § 5 k.s.h.). Przy 
wykreślaniu spółki przejmowanej muszą być uwzględnione postanowienia art. 507 
k.s.h. Oznacza to, że sąd rejestrowy właściwy według siedziby spółki przejmującej 
zawiadamia z urzędu niezwłocznie sąd właściwy według siedziby spółki 
przejmowanej o swoim postanowieniu dotyczącym wpisu połączenia spółek (art. 
493 § 2 k.s.h.). Obowiązek takiego zawiadomienia wynika także z art. 45 ust. 5 
ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: 
Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.). Zawiadomienie ma na celu niewątpliwie 
zainicjowanie odpowiedniego postępowania rejestrowego, zmierzającego do 
wykreślenia spółki przejmowanej z rejestru. 
Istnieją więc podstawy – tak trafnie stwierdził Sąd Okręgowy – do wydania 
przez Sąd rejestrowy kolejnego postanowienia obejmującego już wykreślenie spółki 
przejmowanej z rejestru o skutkach określonych w art. 6945 § 2 k.p.c. Takich 
podstaw nie stwarza – wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego – samo 
postanowienie sądu rejestrowego o wpisie połączenia i podwyższenia kapitału. Nie 
można podzielić opinii, że postanowienie o wpisie połączenia „staje się 
postanowieniem o wykreśleniu spółki przejmowanej", jeżeli bowiem w art. 493 § 2 
k.s.h. stwierdzono, że wpis połączenia „wywołuje skutek wykreślenia spółki 
przejmowanej”, to chodzi tu z pewnością o regulację materialnoprawną, której sens 
sprowadza się do tego, iż z chwilą dokonania wpisu połączenia powstaje także 
materialnoprawny skutek w postaci inkorporacji spółki, tj. utraty przez nią 
samodzielnego bytu prawnego. Skutek ten powinien być odpowiednio 
odzwierciedlony w rejestrze prowadzonym dla tej spółki właśnie przez jej 
wykreślenie (art. 20 ust. 4 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym; art. 6945 § 1 

k.p.c.). Należy także zwrócić uwagę, że art. 493 § 3 k.s.h. wyraźnie odróżnia „wpis 
połączenia” i „wpis wykreślenia” spółki przejmowanej oraz podstawy takich wpisów, 
tworząc tym samym ich czasową i merytoryczną sekwencję. Zgodnie z tym 
przepisem, wykreślenie z rejestru spółki przejmowanej nie może nastąpić przed 
dniem zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej i 
przed dniem wpisania połączenia do rejestru właściwego według siedziby spółki 
przejmowanej (art. 493 § 3 k.s.h.). 
Odpowiednie środki zaskarżenia, w tym skarga kasacyjna, mogą zatem 
przysługiwać od postanowienia obejmującego wpis wykreślenia spółki 
przejmowanej z rejestru sądowego, wydanego po dokonaniu wpisu połączenia 
spółki przejmującej i spółki przejmowanej (art. 5191 § 3 k.p.c.), natomiast w sprawie 
rejestrowej o wpisanie połączenia spółek i podwyższenia kapitału skarga kasacyjna 
nie przysługuje (por. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 
czerwca 1997 r., III CZP 25/97, OSNC 1997, nr 9, poz. 120 oraz postanowienie z 
dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 368/99, nie publ.). Dzieje się tak niezależnie od 
tego, że w art. 493 § 2 k.s.h. przewidziano skutek wpisu połączenia w postaci 
wykreślenia spółki przejmowanej, ponieważ materialnoprawny skutek 
inkorporowania spółki przejmowanej – jak wspomniano – powinien znaleźć 
odzwierciedlenie w rejestrze w postaci odpowiedniego wpisu, tj. wpisu wykreślenie 
tej spółki z rejestru. 
Należy zaznaczyć, że Sąd Okręgowy w końcowym fragmencie uzasadnienia 
trafnie zwrócił uwagę na możliwość obrony praw zainteresowanych podmiotów w 
związku z dokonaniem wpisu połączenia spółek kapitałowych do rejestru, co 
przeczy stanowisku skarżącego, iż „postanowienie właściwego sądu rejestrowego o 
wykreśleniu spółki z urzędu jest de facto niezaskarżalne”. 
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako 
nieuzasadnione (art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c.).