IV CZ 13/13

Sygn. akt IV CZ 13/13 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 13 marca 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) 
SSN Wojciech Katner 
SSN Maria Szulc (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa A. Ś. 
przeciwko M. M. Towarzystwo Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w S. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 13 marca 2013 r., 
zażalenia powoda  
na wyrok Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 20 lipca 2012 r.,  
 
uchyla zaskarżony wyrok w części uchylającej punkt VII 
(siódmy) wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 6 marca 2012 r., 
a w pozostałej części oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację pozwanego i wyrokiem z dnia 20 lipca 
2012 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 6 marca 2012 r. w punktach IV 
i VII zasądzających ma rzecz powoda odszkodowanie z tytułu utraconych 
dochodów, w punkcie V zasądzającym rentę z tytułu utraty zdolności do pracy oraz 
w punktach IX i X rozstrzygających o kosztach procesu i kosztach należnych 
Skarbowi Państwa, i sprawę w tym zakresie sprawę przekazał do ponownego 
rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Sąd drugiej instancji wskazał, że ustalenia 
poczynione przez Sąd Okręgowy w zakresie odszkodowania z tytułu dochodów 
utraconych przez powoda na skutek niemożności wykonywania pracy w 
gospodarstwie rolnym i niemożności prowadzenia działalności gospodarczej (art. 
444 § 1 k.c.) oraz w zakresie renty z tytułu utraty zdolności do pracy (art. 444 § 2 
k.p.c.) nie mają dostatecznego oparcia w zebranym materiale dowodowym. Uznał, 
że w tym zakresie Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, co 
uzasadniało rozstrzygnięcie w oparciu o art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Apelacyjny 
zauważył nadto, że pozwany wprawdzie zaskarżył jedynie punkt IV i V wyroku Sądu 
pierwszej instancji, jednakże rozstrzygnięcie zawarte w punkcie VII zostało oparte 
na tożsamych ustaleniach skutecznie zakwestionowanych w postępowaniu 
apelacyjnym. Strona pozwana nie może zatem ponosić skutków wadliwości 
konstrukcji wyroku, wobec czego nieprawidłowość rozstrzygnięcia we wskazanym 
zakresie powoduje konieczność uchylenia całego orzeczenia w części dotyczącej 
odszkodowania z tytułu utraconych dochodów oraz renty z tytułu utraty zdolności 
do pracy. 
 W zażaleniu od tego wyroku powód zarzucił naruszenie art. 379 pkt 3 k.p.c. 
w zw. z art. 363 § 3 k.p.c. poprzez uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w punktach 
VII i IX nie zaskarżonych przez pozwanego, art. 378 § 1 k.p.c. poprzez uchylenie 
wyroku tego Sądu w punkcie VII, art. 385 k.p.c. poprzez uwzględnienie apelacji 
oraz art. 217 k.p.c. i art. 230 k.p.c. poprzez przyjęcie, że strona powodowa nie 
udowodniła swoich roszczeń. Powód podniósł nadto zarzut naruszenia prawa 
materialnego tj. art. 444 § 1 i 2 k.c. poprzez przyjęcie, że ustalenie wysokości 

 
3 
utraconych i spodziewanych dochodów wymaga ich osiągnięcia w sposób 
graniczący z pewnością. 
W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy 
Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 
16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz 
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem 
3 maja 2012 r., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie 
uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania 
sprawy do ponownego rozpoznania. 
Treść zarzutów podniesionych przez żalącego powoduje konieczność 
wyjaśnienia charakteru zażalenia oraz zakresu kognicji Sądu Najwyższego w toku 
rozpoznawania nowego środka odwoławczego. 
Postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny, a to oznacza, że sąd 
drugiej instancji nie może ograniczać się jedynie do oceny zarzutów apelacyjnych, 
lecz musi dokonać własnych ustaleń i poddać je ocenie pod kątem prawa 
materialnego. Uwzględnienie apelacji powinno zatem prowadzić do wydania 
orzeczenia reformatoryjnego, a jedynie wyjątkowo orzeczenia kasatoryjnego 
w wypadkach przewidzianych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. - stwierdzenia nieważności 
postępowania, nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji oraz 
wtedy, gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego 
w całości. 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślono, że kontrola dokonywana 
w ramach tego środka ma charakter formalny, a zażalenie ma służyć zbadaniu, czy 
orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo oparte na jednej 
z przesłanek określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. a zatem, czy powołana przez sąd 
przyczyna opiera się na jednej z przesłanek ustawowych. Dokonana kontrola ma 
charakter czysto procesowy, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito. 
W postępowaniu zażaleniowym wywołanym omawianym zażaleniem nie jest zatem 
dopuszczalne badanie merytoryczne stanowiska sądu drugiej instancji i kontrola 

 
4 
materialnoprawnej podstawy wyroku, ta bowiem jest zarezerwowana do 
przeprowadzenia 
wyłącznie 
w 
postępowaniu 
kasacyjnym. 
Konsekwencją 
jest  wąskie określenie granic kognicji Sądu Najwyższego, a odmienne ich ujęcie 
jest niedopuszczalne (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 października 
2012, I CZ 136/12, z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, z dnia 9 listopada 
2012 r., IV CZ 156/12, niepubl.). W wypadku wskazania przez sąd drugiej instancji 
nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji jako podstawy uchylenia 
wyroku, zakres kognicji Sądu Najwyższego ogranicza się do zbadania, czy sąd 
odwoławczy prawidłowo rozumiał to pojęcie oraz czy jego merytoryczne stanowisko 
uzasadniało taką ocenę postępowania sądu pierwszej instancji, natomiast poza tym 
zakresem pozostaje prawidłowość poglądu prawnego wyrażonego przez ten sąd. 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do nierozpoznania istoty 
sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi 
się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej 
podstawy 
żądania 
albo 
merytorycznych 
zarzutów 
strony, 
bezpodstawnie 
przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca 
roszczenie. Nierozpoznanie istoty sprawy następuje także w sytuacji dokonania 
przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej roszczenia bez oparcia jej o właściwie 
ustaloną podstawę faktyczną i konieczności czynienia po raz pierwszy ustaleń 
faktycznych, co czyni koniecznym uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji 
z uwagi na obowiązek respektowania konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności 
postępowania sądowego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 
2012 r., I CZ 168/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22, z dnia 15 lipca 
1998 r. II CKN 838/97, z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36, 
z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 
140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2). 
Zażalenie jest zasadne jedynie w części dotyczącej wadliwości uchylenia 
wyroku Sądu Okręgowego w G. w zakresie punktu VII (siódmego). Zgodnie  z art. 
378 § 1 k.p.c. sąd odwoławczy orzeka w postępowaniu apelacyjnym w granicach 
apelacji z tym, że w granicach zaskarżenia bierze pod uwagę z urzędu nieważność 

 
5 
postępowania. Z powyższego wynika, że granice apelacji są wyznaczane między 
innymi przez bezwzględnie wiążące sąd granice zaskarżenia i w tych granicach sąd 
ten rozpoznaje merytorycznie sprawę. Wyrok sądu pierwszej instancji w części 
niezaskarżonej staje się prawomocny, chyba że sąd drugiej instancji może z urzędu 
rozpoznać sprawę także w tej części (art. 363 § 3 k.p.c.). Rozpoznanie sprawy z 
urzędu w części niezaskarżonej może nastąpić jedynie w wypadku istnienia 
ścisłego związku pomiędzy poszczególnymi rozstrzygnięciami zawartymi w 
orzeczeniu i zaskarżenie jednej części orzeczenia musi pociągać za sobą skutki w 
zakresie pozostałych rozstrzygnięć (np. wyrok rozwodowy). Taka  sytuacja nie ma 
miejsca w niniejszej sprawie, bowiem rozstrzygnięcia zawarte w poszczególnych 
punktach mają charakter autonomiczny, a tożsamość podstawy faktycznej nie 
może stanowić przyczyny rozpoznania sprawy w części niezaskarżonej. Skoro 
uchylenie wyroku w tej części nastąpiło z przyczyny nierozpoznania istoty sprawy, 
to ta przesłanka została wadliwie zinterpretowana przez Sąd drugiej instancji w 
omawianym zakresie, co czyni zasadnym zarzuty naruszenia art. 379 pkt 3 k.p.c. w 
zw. z art. 363 § 3 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. Brak jest podstaw do uwzględnienia 
zażalenia w pozostałej części. 
Żalący, błędnie pojmując charakter wniesionego środka odwoławczego, 
pozostałe zarzuty zażalenia odniósł wyłącznie do merytorycznego stanowiska Sądu 
Apelacyjnego. Z przyczyn, o których mowa wyżej, zarzuty te nie mogą zostać 
poddane kontroli, bowiem ocena prawidłowości stanowiska materialnoprawnego 
Sądu odwoławczego nie należy do kompetencji Sądu Najwyższego realizowanej 
w postępowaniu zażaleniowym na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. Zażalenie nie 
zawiera natomiast ani zarzutu naruszenia art. 386 § 4 k.p.c., ani nie przedstawia 
w uzasadnieniu żadnych argumentów, które mogłyby się odnosić do przesłanki 
uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji w postaci nierozpoznania istoty sprawy. 
Z tego względu poprzestać należy na stwierdzeniu, że przyjęcie przez Sąd drugiej 
instancji odmiennego, niż Sąd pierwszej instancji, stanowiska w co do 
prawidłowości ustalonej podstawy faktycznej i wskazanie na konieczność jej 
ustalenia w aspekcie dokonanej wykładni art. 444 § 1 i 2 k.c. odpowiada omówionej 
wyżej przesłance. Prawidłowe, wobec treści wyroku Sądu drugiej instancji, było 
także uchylenie punktu IX (dziewiątego) dotyczącego kosztów procesu, bowiem po 

 
6 
ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji orzeknie o kosztach 
stosownie do wyniku procesu. 
 
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. 
w zw. z art. 39814 k.p.c. i art. 39815 k.p.c. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw