IV CZ 125/11

Sygn. akt IV CZ 125/11 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
 
Dnia 16 lutego 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Mirosław Bączyk 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote 
 
 
w sprawie z wniosku W. P. 
przy uczestnictwie A. P., L. P. i T. D. 
o stwierdzenie nabycia spadku po N. R., 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 16 lutego 2012 r., 
zażalenia uczestnika postępowania A. P. 
na postanowienie Sądu Okręgowego  
z dnia 10 listopada 2010 r.,  
 
 
 
1) 
odrzuca 
zażalenie 
w 
części 
dotyczącej 
punktu 
1 
(pierwszego); 
2) 
oddala zażalenie w pozostałej części. 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Postanowieniem z dnia 10 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy – któremu Sąd 
Rejonowy przekazał do rozpoznania akta sprawy z  apelacją uczestnika 
postępowania A. P. – zmienił postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 1 lutego 
2009 r. w ten sposób, że oddalił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia 
braków apelacji polegających na uzupełnieniu opłaty od apelacji, odrzucił wniosek 
w pozostałym zakresie (pkt 1a i  b) postanowienia) oraz odrzucił apelację 
uczestnika A. P. z dnia 29  sierpnia 2009 r. (pkt 2 postanowienia) od postanowienia 
Sądu Rejonowego z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt  602/05. 
Badając warunki formalne apelacji, Sąd Okręgowy przyjął, że postępowanie 
w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia apelacji wykraczało poza 
granice żądania wniosku uczestnika postępowania A. P., gdyż Sąd pierwszej 
instancji, postanowieniem z dnia 1 lutego 2009 r., przywrócił uczestnikowi termin do 
wniesienia apelacji od postanowienia wydanego w sprawie 602/05, gdy z osnowy 
wniosku uczestnika wyraźnie wynikało, iż wnosi on o przywrócenie terminu do 
uiszczenia opłaty sądowej od wywiedzionej przez jego pełnomocnika apelacji, która 
została wniesiona w terminie, ale nie została właściwie opłacona. Wraz z 
wnioskiem o przywrócenie terminu uczestnik postępowania uiścił brakującą część 
opłaty od apelacji. Wniosek o przywrócenie terminu spełniał wymagania formalne i 
został złożony w terminie. Uczestnik postępowania nie wykazał, aby jego 
pełnomocnik nie ponosił winy za uchybienie terminowi do uzupełnienia braków 
formalnych apelacji w zakresie należnej opłaty od apelacji. Nie stanowi podstawy 
do przywrócenia terminu podniesiona przez uczestnika postępowania okoliczność, 
że w czasie biegu terminu do wniesienia apelacji jego pełnomocnik był chory 
(po  zabiegu operacyjnym), skoro w tym czasie był władny wnieść i opłacić apelację 
w części. 
Postanowienie Sądu Okręgowego zostało zaskarżone w całości przez 
uczestnika postępowania A. P., który wniósł o jego zmianę i utrzymanie w mocy 
postanowienia Sądu Rejonowego w przedmiocie przywrócenia uczestnikowi 

 
3 
postępowania A. P. terminu do wniesienia apelacji od postanowienia z dnia 27 
marca 2006 r., wydanego w sprawie 602/05 lub o uchylenie w całości 
zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia 
Sądowi Okręgowemu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem w całości. Punkt pierwszy 
postanowienia zawiera rozstrzygnięcia oddalające wniosek o przywrócenie terminu 
do uzupełnienia braków apelacji – polegających na uzupełnieniu opłaty od apelacji 
– oraz odrzucające wniosek o przywrócenie terminu w pozostałym zakresie. Tego 
rodzaju rozstrzygnięcia nie są postanowieniami kończącymi postępowanie 
w  sprawie, a wobec tego, zgodnie z art. 394 § 1 k.p.c., nie podlegają zaskarżeniu 
zażaleniem (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 
367/99, OSNC 2000, nr 6, poz. 93 oraz z dnia 4 stycznia 2008 r., III CZP 119/07, 
OSN-ZD 2008, nr 4, poz. 98). Wobec tego postanowień tych nie można także 
uznać za postanowienia sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, 
wymienionych w art. 3941 § 2 k.p.c. (w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu 
nieprocesowym), od których przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego, jeżeli 
zostały wydane w sprawie, w której przysługuje skarga kasacyjna. Zażaleniu 
podlega jedynie postanowienie sądu będące konsekwencją oddalenia bądź 
odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania spóźnionej czynności 
procesowej, np., tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, o odrzuceniu 
apelacji. Z tej przyczyny zażalenie w części dotyczącej rozstrzygnięć zawartych 
w  punkcie pierwszym zaskarżonego postanowienia podlegało odrzuceniu jako 
niedopuszczalne na podstawie art. 373 k.p.c. w zw. z art. 39821, art. 3941 § 3 i art. 
13 § 2 k.p.c. 
Odrzucenie zażalenia w części dotyczącej postanowienia o oddaleniu oraz 
odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu nie oznacza, że zasadność tych 
rozstrzygnięć sądu pozostaje poza kontrolą. Prawidłowość tych rozstrzygnięć może 
bowiem być przedmiotem kontroli na wniosek strony w ramach zażalenia 
wniesionego na postanowienie kończące postępowanie w sprawie – wydanego 
w  następstwie oddalenia lub odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu – na 

 
4 
podstawie art. 380 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, sąd 
drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu 
pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały 
wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie 
w  postępowaniu zażaleniowym, w tym także toczącym się przed Sądem 
Najwyższym (art. 380 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 3943 § 3 k.p.c.). Zarówno zakres 
zaskarżenia zażalenia, jego uzasadnienie oraz wnioski jednoznacznie wskazują na 
to, że uczestnik postępowania wniósł o objęcie kontrolą nie tylko orzeczenia 
dotyczącego odrzucenia apelacji, ale również – stanowiącego jego przesłankę – 
rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego odnośnie do jego wniosku o przywrócenie 
terminu. 
Sąd Okręgowy, mimo że tego nie podniesiono w zażaleniu, błędnie przyjął, iż 
uczestnik postępowania złożył jedynie wniosek o przywrócenie terminu do 
uzupełnienia braków apelacji polegających na uzupełnieniu opłaty od apelacji, a nie 
– jak przyjął to Sąd Rejonowy – wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia 
spóźnionej apelacji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że 
w przypadku prawidłowo złożonego wniosku o przywrócenie terminu strona 
dokonuje dwóch czynności procesowych: składa wniosek o przywrócenie terminu 
i  dokonuje spóźnionej czynności procesowej. Wniosek o przywrócenie terminu 
powinien więc obejmować całą spóźnioną czynność procesową, a nie jedynie jeden 
z jej elementów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2008 r., V CZ 
44/08, OSNC-ZD 2009, B, poz. 55). Wniosek ograniczony wyłącznie do żądania 
przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty od apelacji podlegałaby odrzuceniu, 
a  w  konsekwencji również podlegałaby odrzuceniu apelacja złożona wraz z tym 
wnioskiem. Z tych względów prawidłowe było stanowisko Sądu pierwszej instancji, 
który rozstrzygnął, zgodnie z wnioskiem uczestnika postępowania, o wniosku 
dotyczącym przywrócenia terminu do wniesienia apelacji, a nie jedynie o wniosku 
o  przywrócenie terminu do uzupełnienia braków apelacji polegających na 
uzupełnieniu opłaty od apelacji. 
Mimo tego uchybienia procesowego Sądu Okręgowego zażalenie w części 
kwestionującej odrzucenie apelacji nie mogło zostać uwzględnione. Sąd Okręgowy 
odniósł się bowiem merytorycznie do braku istnienia przesłanek określonych w art. 

 
5 
168 § 1 k.p.c. uzasadniających przywrócenie uczestnikowi postępowania terminu 
do dokonania spóźnionej czynności procesowej w postaci wniesienia apelacji. 
Apelacja uczestnika postępowania, podlegająca opłacie stałej, została sporządzona 
i wniesiona przez jego pełnomocnika procesowego adw. M. K. z uchybieniem 
obowiązku jej należytego opłacenia, co było przyczyną jej prawomocnego 
odrzucenia. O powyższym przesądził Sąd Okręgowy, który postanowieniem z dnia 
15 kwietnia 2009 r., w sprawie 477/09 oddalił zażalenie uczestnika postępowania A. 
P. na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 8 maja 2008 r. odrzucające apelację 
tego uczestnika postępowania na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. 
Przesłanką przywrócenia terminu do dokonania spóźnionej czynności 
procesowej jest stwierdzenie braku zawinienia strony w uchybieniu terminu (art. 
168 k.p.c.). Podlegało więc ocenie, czy wadliwe opłacenie odrzuconej następnie 
apelacji nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez stronę. Nie ulega wątpliwości, 
o  czym zresztą przesądził Sąd Okręgowy w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 
2009  r., że apelacja uczestnika postępowania A. P. została sporządzona 
i  wniesiona przez jego pełnomocnika. Przesądza o tym treść apelacji sporządzonej 
i podpisanej w imieniu uczestnika postępowania przez jego pełnomocnika. Nawet 
na kopercie, w której nadesłano apelację znajduje się pieczątka kancelarii 
pełnomocnika uczestnika postępowania. Nie zmienia tej kwalifikacji to, że 
pełnomocnik uczestnika postępowania – chociażby z przyczyn obiektywnie 
usprawiedliwionych – posłużył się uczestnikiem postępowania, który miał wysłać do 
sądu sporządzoną przez pełnomocnika apelację, naklejając na nią właściwą opłatę 
sądową. Błąd uczestnika postępowania, który uiścił niewłaściwą opłatę od apelacji 
przed jej wysłaniem do sądu, nie stanowi usprawiedliwionej przyczyny 
niezachowania terminu dokonania tej czynności procesowej dokonanej przez jego 
pełnomocnika procesowego. 
Bez znaczenia dla oceny zasadności zaskarżonego rozstrzygnięcia 
pozostają okoliczności wskazane w uzasadnieniu zażalenia, w szczególności fakt 
wypowiedzenia przez uczestnika postępowania pełnomocnictwa procesowego adw. 
M. K. i podjęcia dalszych czynności w sprawie już samodzielnie przez uczestnika 
postępowania. Ocena zasadności wniosku o  przywrócenie terminu do dokonania 
spóźnionej czynności procesowej jest bowiem dokonywana w odniesieniu do 

 
6 
przyczyn, które spowodowały dokonanie z  opóźnieniem określonej czynności 
procesowej, a nie w odniesieniu do późniejszych czynności procesowych. 
Okoliczności dotyczące ponownie dokonanej czynności procesowej mają znaczenie 
jedynie dla oceny zachowania przez stronę terminu, o którym mowa w art. 169 § 1 
k.p.c., co nie zostało przez Sąd Okręgowy zakwestionowane. Wniosku o 
przywrócenie terminu nie może także uzasadniać bliżej nawet niesprecyzowany w 
zażaleniu 
konflikt 
interesów 
między 
uczestnikiem 
postępowania 
a 
jego 
pełnomocnikiem. W ramach postępowania o przywrócenie terminu do dokonania 
spóźnionej czynności procesowej nie może podlegać ponownej kontroli zasadność 
prawomocnych rozstrzygnięć sądów dotyczących odrzucenia spóźnionej czynności 
procesowej (odrzucenia apelacji wniesionej przez pełnomocnika uczestnika 
postępowania). Wcześniejsze prawomocne odrzucenie apelacji z powodu 
uchybienia terminu do jej wniesienia nie ma żadnego wpływu na ocenę zasadności 
wniosku o przywrócenie terminu do dokonania spóźnionej czynności procesowej. 
Przesłanką odrzucenia apelacji wniesionej przez pełnomocnika uczestnika 
postępowania było bowiem stwierdzenie, że czynność została dokonana po 
terminie. Ponowne odrzucenie apelacji, wniesionej osobiście przez uczestnika 
postępowania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, opiera się również na 
stwierdzeniu, że została ona wniesiona po terminie, ale z przyczyn zawinionych 
przez stronę dokonującej ponownie spóźnionej czynności procesowej, a więc z 
powodu braku przesłanki określonej w art. 168 § 1 k.p.c. uzasadniającej 
przywrócenie terminu. Dla oceny zasadności wniosku o przywrócenie terminu do 
dokonania spóźnionej czynności procesowej bez znaczenia jest okoliczność 
uchylenia art. 1302 § 3 i 4 (w zażaleniu błędnie podaje się art. 130 § 3 i 4 k.p.c.) 
mocą ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania 
cywilnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 234, poz. 1571). Nie 
można również uznać za uzasadnionego zarzutu ograniczenia prawa do obrony 
uczestnika postępowania przez zaniechanie zwrotu akt do Sądu pierwszej instancji 
celem 
rozpoznania 
wniosku 
o 
przywrócenie 
terminu 
dla 
uzupełnienia 
niezawinionego braku części opłaty od apelacji. Sąd drugiej instancji był władny 
ocenić, w ramach kontroli dokonywanej na podstawie art. 373 w zw. z art. 13 § 2 
k.p.c., zasadność przywrócenia terminu do wniesienia apelacji. 

 
7 
Z tych względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 39814 
k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c.