IV CZ 120/12

Sygn. akt IV CZ 120/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 7 listopada 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Marian Kocon 
SSN Anna Kozłowska 
 
w sprawie z powództwa B. B. 
przeciwko J. B. 
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 7 listopada 2012 r., 
zażalenia powoda  
na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku  
Sądu Apelacyjnego  
z dnia 5 kwietnia 2012 r.,  
 
 
I. oddala zażalenie; 
II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 300 (trzysta) 
zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda 
B. B. od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 19 października 2011 r. 
oddalającego jego powództwo przeciwko synowi J. B. o zobowiązanie do złożenia 
oświadczenia woli i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2.700 zł 
tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję.  
W zażaleniu na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania powód zarzucił 
zaskarżonemu 
postanowieniu 
naruszenie 
art. 
102 
k.p.c. 
„poprzez 
jego 
niezastosowanie podczas gdy z okoliczności sprawy, a w szczególności nakład 
pracy pełnomocnika pozwanego a także sytuacja materialna powoda wskazywały 
na możliwość zastosowania tego przepisu”, wnosząc o zmianę postanowienia 
i  odstąpienie od obciążenia kosztami procesu ewentualnie o jego uchylenie 
i  przekazanie sprawy w zaskarżonej części do ponownego rozpoznania.  
W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o jego oddalenie oraz 
o  zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 
Skorzystanie 
z 
art. 
102 
k.p.c. 
jest 
suwerennym 
uprawnieniem 
jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego dyskrecjonalnej decyzji, opartej na 
swobodnym 
uznaniu, 
kształtowanym 
własnym 
przekonaniem 
oraz 
oceną 
całokształtu okoliczności sprawy, należy przesądzenie, czy wystąpił przewidziany 
w tym przepisie szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie od 
generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór (por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2010 r., I PZ 2/10, OSNCP 
2011, nr 23-24, poz. 297 oraz z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ 10/02, OSNC 2012, 
nr 7-8, poz. 98). Nie oznacza to, że ocena ta może być dowolna i uchyla się spod 
kontroli instancyjnej, jednak sąd odwoławczy może ją podważyć jedynie wówczas, 
gdy jest ona rażąco niesprawiedliwa (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego 
z dnia 5 stycznia 2011 r., III CZ 67/10, niepubl.). 
 

 
3 
Jeżeli sąd w sprawie nie zastosował art. 102 k.p.c. i nie odstąpił od 
obciążenia kosztami postępowania strony, która sprawę przegrała, postawienie 
sądowi skutecznego zarzutu z tego tytułu wymaga wykazania, że istniały podstawy 
do zastosowania tego przepisu w związku z wystąpieniem szczególnie 
uzasadnionego przypadku, który sąd powinien był uwzględnić. Należy zauważyć, 
że nie w każdej sprawie zachodzą podstawy do rozważania zastosowania tego 
przepisu, gdyż decydują o tym okoliczności faktyczne konkretnej sprawy.  
Powód nie przedstawił argumentów przekonujących, że okoliczności sprawy 
świadczą o wystąpieniu takiego przypadku; sam zresztą w zażaleniu wskazał na 
możliwość, a nie na powinność zastosowania art. 102 k.p.c. 
Chybiony jest argument wskazujący, że zasądzone na rzecz pozwanego 
koszty 
zastępstwa 
procesowego 
w 
stawce 
minimalnej 
przewidzianej 
w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie 
opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa 
kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego 
z  urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349) są niewspółmiernie wysokie w stosunku do 
nakładu pracy pełnomocnika pozwanego oraz stopnia zawiłości sprawy. Zasądzone 
koszty odpowiadają stawce minimalnej wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi, 
która jest dla Sądu wiążąca. Sąd może brać pod uwagę nakład pracy pełnomocnika 
oraz stopień zawiłości sprawy wówczas, gdy zasądza zwrot kosztów obejmujących 
wynagrodzenie w stawce wyższej niż minimalna, co wynika z § 2 ust. 2 
rozporządzenia. Ponadto, oceniając nakład pracy pełnomocnika pozwanego 
w sprawie, należy uznać, że pełnomocnik ten uczynił wszystko, co należało uczynić 
w zastępstwie mocodawcy w postępowaniu apelacyjnym, a więc sporządził i wniósł 
odpowiedź na apelację oraz wziął udział w rozprawie apelacyjnej.  
Niezasadnie także skarżący powołuje się na swoją sytuację majątkową jako 
okoliczność mającą świadczyć o wystąpieniu szczególnie uzasadnionego wypadku 
w rozumieniu art. 102 k.p.c. Chociaż sytuację tę można uznać za trudną, nie 
stanowi ona samodzielnej przesłanki zastosowania tego przepisu. Zwłaszcza 
w okolicznościach sprawy brak dostatecznych podstaw, aby pozbawiać pozwanego 
należnego mu zwrotu kosztów, które poniósł w sprawie w związku konieczną 

 
4 
obroną, to bowiem przeciwko niemu skarżący wytoczył bezzasadne powództwo, 
a po jego oddaleniu wniósł bezzasadną apelację, będąc reprezentowany przez 
pełnomocnika z wyboru i mając świadomość podjętego ryzyka w postaci przegrania 
procesu. W takiej sytuacji art. 102 k.p.c. nie znajdował zastosowania 
(por. powołane postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ 
10/02). 
Podsumowując, w zażaleniu brak argumentów, które świadczyłyby o tym, że 
rozstrzygnięcie o kosztach procesu było rażąco niesprawiedliwe, a Sąd nie 
zastosował art. 102 k.p.c. i nie odstąpił od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu 
kosztów poniesionych przez pozwanego pomimo, iż przemawiały za tym 
okoliczności sprawy.  
Z omówionych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, na 
podstawie art. 3941 § 3 w zw. art. 39814 k.p.c.  
O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono stosownie do art. 98 § 1 
i 3 oraz art. 108 § 1 w zw. z art. 39821, 391 § 1 i art. 3941 § 3 k.p.c.  
 
 
 
 
 
db