IV CZ 117/11

Sygn. akt IV CZ 117/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 12 stycznia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) 
SSN Wojciech Katner 
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa Centrali Zaopatrzenia Medycznego "Z." Spółki z o.o. 
przeciwko J. K. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 12 stycznia 2012 r., 
zażalenia pozwanego  
na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 21 czerwca 2011 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 19 lipca 2010 r. uchylił wyrok Sądu 
Okręgowego w B. z dnia 3 listopada 2009 r. i wyrok zaoczny tego Sądu z dnia 25 
sierpnia 2009 r. i postępowanie w sprawie umorzył oraz zasądził od powódki na 
rzecz pozwanego kwotę 13 361 zł tytułem zwrotu kosztów procesu poniesionych w 
obu instancjach. Podkreślił, że umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 
386 § 3 k.p.c. wobec cofnięcia przez powódkę pozwu w sprawie wytoczonej 
przeciwko pozwanemu jako członkowi zarządu spółki z o.o. „X”. Uznał, że powódka 
wystąpiła przeciwko członkowi zarządu spółki z powództwem na podstawie art. 299 
k.s.h. bez dokładnego rozeznania stanu majątkowego spółki, ponosząc w ten 
sposób ryzyko, że powództwo takie może okazać się bezzasadne wobec braku 
spełnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji wobec spółki. Uzasadniało to 
obciążenie powódki kosztami procesu, ponieważ pozwany w terminie wskazanym 
w art. 203 § 3 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. złożył stosowny wniosek. 
Powódka zaskarżyła to postanowienie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach 
procesu za obie instancje. 
Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 lutego 2011 r., uchylił zaskarżone 
postanowienie i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do 
ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego. 
Podkreślił, że Sąd Apelacyjny przedwcześnie przesądził, iż podane przez powódkę 
okoliczności nie uzasadniały odstępstwa od zasady przewidzianej w art. 203 § 2 zd. 
drugie k.p.c. Tymczasem wystąpienie z powództwem w niniejszej sprawie nastąpiło 
w dniu 22 maja 2009 r., a więc po ponad dwóch miesiącach od wydanego przez 
komornika postanowienia z dnia 5 marca 2009 r. o umorzeniu prowadzonego 
przeciwko spółce postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności 
egzekucji. Takie orzeczenie organu egzekucyjnego uprawniało powódkę do oceny, 
że egzekucja prowadzona przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, zatem 
została spełniona przesłanka do wystąpienia z powództwem na podstawie art. 299 
§ 1 k.s.h. Okoliczność, że później  powódka uzyskała zaspokojenie w ponownie 
wszczętym przeciwko spółce postępowaniu egzekucyjnym, wymaga zbadania 

 
3 
przesłanek, które spowodowały wszczęcie i pomyślne dla wierzyciela zakończenie 
tego 
drugiego 
postępowania egzekucyjnego 
oraz 
możliwości 
oceny 
ich 
występowania, przy  dołożeniu wymaganej od powódki staranności, już w dacie 
wytaczania niniejszego powództwa. 
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 21 czerwca 2011 r. zasądził od 
pozwanego na rzecz powódki 13 490 zł tytułem zwrotu kosztów procesu 
poniesionych w obu instancjach oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódki 
1 344 zł tytułem kosztów postępowania zażaleniowego. Uznał, że istniała 
wyjątkowa sytuacja umożliwiająca obciążenie kosztami procesu pozwanego (art. 98 
§ 1 k.p.c.), bowiem powódka wykazała, że wystąpienie z pozwem było niezbędne 
do celowego dochodzenia przez niego swych praw. Powódka wytoczyła 
powództwo, mając dostateczne podstawy do przyjęcia, że stan majątkowy spółki 
z o.o. „X.” uzasadnia istnienie przesłanki, że egzekucja przeciwko niej okazała się 
bezskuteczna. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie można zarzucić powódce 
jakichkolwiek zaniedbań i uznać należy, że miała ona wystarczające podstawy do 
twierdzenia, iż zasadne było wytoczenie powództwa przewidzianego w art. 299 
k.s.h. Gdyby bowiem nie doszło do wytoczenia powództwa, powódka nie miałaby 
informacji o faktycznej sytuacji majątkowej spółki z o.o. „X”. 
Pozwany wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 21 
czerwca 2011 r., zarzucając naruszenie art. 98 § 1, art. 100, art. 102 i art. 203 § 2. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest 
zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia 
praw i celowej obrony (koszty procesu). Przepis ten ustanawia zasady 
odpowiedzialności za wynik procesu oraz orzekania o zwrocie kosztów 
niezbędnych i celowych. Za przegrywającego uznaje się powoda, którego żądanie 
nie zostało uwzględnione, albo pozwanego, którego obrona okazała się 
nieskuteczna. Zasada odpowiedzialności za wynik procesu została dodatkowo 
podkreślona w art. 203 § 2 zdanie 2 k.p.c., który wyraźnie przyznaje pozwanemu 
zwrot kosztów procesu w razie cofnięcia pozwu (zob. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 16 lutego 2011 r., II CZ 203/10, niepubl.). Jednakże Sąd 

 
4 
Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 lutego 2011 r., IV CZ 111/10, którym Sąd 
Apelacyjny był związany, przyjął, iż cofnięcie pozwu może wyjątkowo nie obciążać 
powoda kosztami postępowania żądanymi przez pozwanego (art. 203 § 2 zd. 
drugie k.p.c.), jeżeli powód wykaże, że wystąpienie z powództwem było niezbędne 
do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności 
istniejących w dacie wytoczenia pozwu. Sąd Apelacyjny uznał, że taka sytuacja 
wystąpiła w niniejszej sprawie, z czym trudno zresztą polemizować, i obciążył 
pozwanego kosztami postępowania. Takie rozstrzygnięcie jednak w oczywisty 
sposób narusza zasady słuszności. Cofnięcie pozwu było bowiem skutkiem 
zaspokojenia powoda w trakcie postępowania, ale nie przez pozwanego, lecz przez 
osobę trzecią (spółkę z o.o.). Optymalnym rozwiązaniem w tej sytuacji byłoby, 
co podkreśla pozwany w zażaleniu, wzajemne zniesienie kosztów postępowania, 
tyle że art. 100 k.p.c. nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Trafne 
jest natomiast odwołanie się do reguły słusznościowej, zamieszczonej w art. 102 
k.p.c. Jak bowiem przyjął Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanego wyżej 
postanowienia z dnia 16 lutego 2011 r., II CZ 203/10, przepis ten wyraża zasadę 
słuszności 
w 
orzekaniu 
o 
kosztach, 
stanowiąc 
wyjątek 
od 
zasady 
odpowiedzialności za wynik procesu. Nie konkretyzuje on pojęcia wypadków 
szczególnie uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu 
całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi (por. m.in. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73, niepubl.). Podstawę do jego 
zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej sprawy, przekonujące o tym, 
że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na 
rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, niesprawiedliwe. Stanowią je zarówno fakty 
związane z samym procesem, jak i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej, 
stanu majątkowego stron, które powinny być oceniane przede wszystkim 
z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Zatem przepis art. 102 k.p.c. 
powinien być zastosowany wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy 
obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu przeciwnika byłoby rażąco 
niezgodne z zasadami słuszności. 

 
5 
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Apelacyjny powinien zatem 
rozważyć nieobciążenie pozwanego kosztami postępowania na podstawie art. 102 
k.p.c. 
Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c. 
w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw