IV CZ 11/06

Sygn. akt IV CZ 11/06 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 15 lutego 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) 
SSA Krzysztof Strzelczyk 
 
 
 
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Urzędu Skarbowego w E. 
przy uczestnictwie Wyższej Szkoły […] w likwidacji 
o wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 15 lutego 2006 r., 
zażalenia uczestnika postępowania 
na postanowienie Sądu Okręgowego w E. 
z dnia 8 grudnia 2005 r., 
 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
 
 
 
Sąd drugiej instancji postanowieniem wydanym w dniu 8 grudnia 2005 r. na 
podstawie art. 373 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c. odrzucił apelację uczestnika 
wniesioną przez adwokata B. K., wobec uznania tego adwokata za   osobę 
nieuprawnioną do działania w imieniu Wyższej Szkoły […] w likwidacji (dalej WS).  
 
 
Wskazując na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu  
z  dnia 17 lutego 2005 r. (sygn. akt IV CZ 214/04) co do konieczności poszukiwania 
podstaw oceny reprezentacji osoby prawnej w statucie, Sąd odwoławczy uznał 
rektora powołanego przez założyciela uczelni za organ uprawniony do 
reprezentowania uczestnika postępowania (WS), także po postawieniu uczestnika 
w stan likwidacji. Sąd ten uznał zarazem Z. D., udzielającego umocowania 
adwokatowi K., za nieuprawnionego do reprezentacji  WS , a także do udzielania 
dalszych pełnomocnictw w imieniu tego uczestnika. Brak uprawnień Z. D. do 
reprezentacji uczestnika Sąd uzasadnił powołaniem go do pełnienia funkcji rektora 
przez sp. z o.o. „A.”,  która nie nabyła statusu i uprawnień założyciela  WS  wobec 
stwierdzenia przez Sąd nieważności umowy przeniesienia praw i obowiązków 
założyciela uczelni wyższej z 28 marca 2002 r., zawartej pomiędzy spółką „A.” i 
Wyższą Szkołą […]. O nieważności wymienionej umowy przesądza – w ocenie 
Sądu odwoławczego – wykładnia art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r. o 
wyższych szkołach zawodowych (Dz.U. Nr 96, poz. 590 ze  zm., zwanej dalej 
„ustawą”), wskazująca na niezbywalność praw i obowiązków założyciela uczelni, 
których część miała charakter niezbywalnych praw majątkowych. Późniejsza 
nowelizacja art. 11 wymienionej ustawy nie potwierdza tezy, że przed nowelizacją 
dokonaną w 2002 r. brak było ograniczeń w  przenoszeniu praw i  obowiązków 
założyciela uczelni, wywodzi Sąd drugiej instancji. 
 
Zażalenie na powyższe postanowienie odrzucające apelację wniósł 
uczestnik postępowania, zarzucając naruszenie:  
1) 
art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach 
zawodowych, w brzmieniu z dnia 28 marca 2000 r. (data zwarcia umowy), 

 
 
3 
przez błędną wykładnię, że przepis ten statuuje zakaz zbywania praw 
i  obowiązków założyciela uczelni;     
2) 
art. 58 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, 
że  umowa cesji była nieważna z uwagi na sprzeczność z ustawą;  
3) 
art. 551 i art. 552 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania, 
że objęte umową cesji prawa niemajątkowe są niezbywalne.   
W uzasadnieniu zażalenia skarżący akcentuje twierdzenie, że przed 
nowelizacją wymienionej ustawy dokonaną w 2002 r. istniała swoboda w  obrocie 
uprawnieniami założyciela uczelni wyższej, ponieważ wcześniej nie była wymagana 
zgoda właściwych organów administracji na zbycie uprawnień założycielskich. 
Zdaniem żalącego art. 57 k.c. wyraża zasadę przenaszalności praw o charakterze 
cywilnoprawnym nie ograniczając jej li tylko do praw majątkowych.    
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone 
postanowienie, mimo częściowo wadliwego uzasadnienia, odpowiada prawu. 
 
Rację ma żalący gdy twierdzi, że przepis art. 17 ust. 2 ustawy nie zawiera 
zakazu zbywania praw i obowiązków założyciela uczelni. Wskazuje on jedynie na 
przedmiotowo określony wymóg istnienia regulacji statutowej, m.in. w przedmiocie 
określenia w statucie sposobu wykonywania funkcji założyciela niepaństwowej 
uczelni zawodowej, także w przypadku likwidacji jej założyciela będącego osobą 
prawną. Przedmiotem regulacji tego przepisu nie jest więc zbywanie praw 
i  obowiązków założyciela niepaństwowej uczelni zawodowej, a jedynie wskazanie 
na niezbędne elementy zawartości statutu takiej uczelni, których określony ustawą 
zakres nie obejmuje uprawnień do przedmiotowego zbycia. 
 
Trafność pierwszego z zarzutów zażalenia nie przesądza jednak o trafności 
dalszej tezy żalącego, jakoby przed dokonaną w  2002 r. nowelizacją ustawy 
istniała nieograniczona swoboda w obrocie uprawnieniami założyciela uczelni. Tezy 
tej nie potwierdza art. 57 § 1 k.c., bowiem zakaz zastrzegania wyłączeń lub 
ograniczeń rozporządzania prawami zbywalnymi odnosi się tylko do czynności 
prawnych, a nie do rozstrzygnięć ustawodawcy.  
 
Sam żalący słusznie podkreśla, że art. 58 k.c. limituje autonomię podmiotów 
prawa cywilnego, którego jednym z przejawów jest zastrzeżenie sankcji 

 
 
4 
nieważności czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy. Z taką czynnością 
prawną (umową z dnia 28 marca 2000 r.) mamy właśnie do  czynienia w  niniejszej 
sprawie. 
 
Przepisy art. 11 ust. 1 – 4 ustawy, w brzmieniu z daty zawarcia umowy, 
przewidywały określony tryb tworzenia niepaństwowej uczelni zawodowej, 
a   w  szczególności tryb wyłaniania założyciela uprawnionego do założenia takiej 
uczelni. Przed udzieleniem przez właściwego Ministra zezwolenia na założenie 
niepaństwowej uczelni zawodowej przez określony podmiot, zwany „założycielem” 
(którym może być tak osoba fizyczna jak i osoba prawna), Minister zobowiązany był 
zasięgnąć wcześniej opinii dwóch ciał kolegialnych, a mianowicie: Rady Głównej 
Szkolnictwa Wyższego oraz Komisji Akredytacyjnej Wyższego Szkolnictwa 
Zawodowego. Nadto, zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy, obligatoryjnym elementem 
udzielonego przez Ministra zezwolenia na założenie uczelni, o której mowa w tym 
przepisie, było w szczególności określenie jej założyciela. Już tylko te wskazane 
regulacje, obowiązujące w dacie zawarcia umowy, wystarczająco dowodzą tego, 
że  administracyjnoprawny tryb wyłaniania założyciela był ściśle reglamentowany, 
a  wolą ustawodawcy było, by tylko te podmioty miały wpływ na desygnowanie 
konkretnej osoby fizycznej lub prawnej na założyciela uczelni. 
 
Wobec powyższego umowę z dnia 28 marca 2000 r. przenoszącą prawa 
i  obowiązki założyciela uczelni wyższej z podmiotu określonego w udzielonym 
przez Ministra zezwoleniu na założenie uczelni na inny podmiot, wskazany 
wyłącznie przez założyciela, należało uznać za czynność prawną mającą na celu 
obejście art. 11 ust. 1 i 3 ustawy, co skutkować musiało z tej przyczyny sankcją 
nieważności tej umowy. Odmienny wniosek musiałby prowadzić do absurdalnej 
sytuacji, w której przestrzeganie sformalizowanego administracyjnoprawnego trybu 
wyłaniania założyciela (art. 11 ust. 1 i 3 ustawy) i wynik tego postępowania mógłby 
być wbrew woli ustawodawcy unicestwiony i to nader łatwo i szybko po dacie 
udzielenia zezwolenia Ministra, poprzez sankcjonowanie ważności umów mających 
za przedmiot rozporządzenie prawami i obowiązkami założyciela uczelni. Zbieżne 
z  powyższym 
stanowisko 
wyrażono 
już 
w 
orzecznictwie, 
stwierdzając, 
że  uregulowanie zawarte w przepisie art. 11 ust. 5 ustawy, wprowadzonym 
w  wyniku jej nowelizacji w 2002 r., przewidujące wyłącznie administracyjną drogę 

 
 
5 
przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni na inny podmiot, nie oznacza, 
że  przed wprowadzeniem tego przepisu dopuszczalny był cywilnoprawny obrót 
uprawnieniami do założenia uczelni niepaństwowej określonymi w decyzji 
administracyjnej (zob. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt. 
OSK 74/04, LEX nr 146740 wraz z argumentacją zaprezentowaną w uzasadnieniu). 
Przeciwko dopuszczalności zbycia, w wyniku zawarcia umowy, uprawnień 
założyciela uczelni na inny podmiot przemawia także okoliczność, że nie są to 
uprawnienia cywilnoprawne, a w konsekwencji nie mogły być one przedmiotem 
następstwa prawnego ani pod tytułem szczególnym, ani pod tytułem ogólnym. 
W  stanie prawnym obowiązującym w dacie zawarcia umowy omawiane 
uprawnienia były więc niezbywalne. Po nowelizacji ustawy dokonanej w 2002 r. 
ustawodawca dopuścił możliwość przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni 
na rzecz innej osoby, ale tylko w drodze decyzji, a nadto po spełnieniu określonych 
w art. 11 ust. 5 in fine ustawy przesłanek.  
 
Wobec powyższego nieważność umowy z dnia 28 marca 2000 r. miała ten 
skutek, że spółka z o.o. „A.” nie nabyła statusu i uprawnień założyciela  WS. W 
konsekwencji powyższego spółka z o.o. „A.”, nie będąc założycielem EWSH, nie 
mogła posiadać uprawnień założyciela uczelni wynikających m.in. z § 24 i § 36 ust. 
2 pkt 2 Statutu  WS , tj. nie była uprawniona do skutecznego powołania rektora tej 
uczelni. Ponieważ pełnomocnictwa procesowego adw. B. K. udzieliła w imieniu WS 
osoba, której nie powołał na rektora uprawniony podmiot, tj. założyciel  WS , przeto 
rację ma Sąd drugiej instancji, że wnoszący apelację adwokat nie był 
pełnomocnikiem skutecznie umocowanym do działania w imieniu  WS , co musiało 
skutkować odrzuceniem apelacji tego uczestnika postępowania.  
 
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając 
na  podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39814 k.p.c.