IV CZ 107/12

Sygn. akt IV CZ 107/12 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 8 lutego 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Józef Frąckowiak 
SSN Marta Romańska 
 
 
w sprawie z powództwa E. M., małoletniego J. M.  
i M. M. 
przeciwko A. V. AG w Köln w Niemczech 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 8 lutego 2013 r., 
zażalenia powodów  
na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie trzecim wyroku  
Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 7 marca 2012 r.,  
 
 
oddala zażalenie i nie obciąża powodów obowiązkiem zwrotu 
pozwanemu kosztów postępowania zażaleniowego 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Powodowie […] wnieśli zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego z 
dnia 7 marca 2012 r. w przedmiocie rozstrzygnięcia o zwrocie pozwanemu A. V. 
AG w Köln (Niemcy) kosztów postępowania, zawarte w punkcie trzecim wyroku z 
dnia 7 marca 2012 r. Sąd odwoławczy, orzekając według niemieckich przepisów 
materialnoprawnych dokonał częściowej zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji 
zaskarżonego przez obydwie strony, oddalił ich apelacje w pozostałym zakresie i 
zasądził od powodów na rzecz pozwanego kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu części 
kosztów procesu za instancję odwoławczą, odstępując od obciążania ich pozostałą 
częścią tych kosztów.  
W zażaleniu skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego. 
Jako naruszone wskazali § 308 ust. 2 i § 91 Zivilprozesordnung (ZPO) - niemieckiej 
ustawy o postępowaniu cywilnym, § 3 ust. 2 Rechtsanwaltsvergütungsgesetz 
(RVG) - ustawy o opłatach za czynności adwokackie oraz § 2 ust. 2 ustawy 
o wynagrodzeniu adwokatów i wysokości honorarium (BRAGO), a także art. 45 
Konstytucji RP i art. 100 k.p.c. We wnioskach powodowie domagali się uchylenia 
i  zmiany zaskarżonego orzeczenia o kosztach procesu przez zasądzenie od strony 
pozwanej po 1150 euro na rzecz każdego z powodów tytułem zwrotu kosztów 
postępowania za II instancję zgodnie ze złożonym dnia 8 lutego 2010 r. wnioskiem, 
ewentualnie wnieśli o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy w tym 
zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. 
Sąd Najwyższy zważył co następuje. 
Stanowisko skarżących opiera się na wadliwym założeniu, że w wypadku, 
kiedy sprawa rozpoznawana jest przy zastosowaniu obcego prawa materialnego, 
również zasady ponoszenia kosztów i ich wysokość, w tym wysokość 
wynagrodzenia 
adwokackiego, 
powinna 
być 
określana 
według 
zasad 
obowiązujących 
w 
państwie, 
którego 
prawo 
materialne 
jest 
stosowane. 
Założenie  to  jest niesłuszne, ponieważ podstawową zasadą obowiązującą 
w  prawie procesowym jest zasada terytorialności tego prawa, co oznacza, że sąd 
przeprowadza postępowanie stosując prawo procesowe obowiązujące w jego 

 
3 
siedzibie (lex fori), chyba że odstępstwa w tym zakresie wynikają z uregulowań 
międzynarodowych (art. 91 ust. 2 Konstytucji RP). Sądy obydwu instancji były więc 
zobowiązane stosować przepisy polskiego postępowania cywilnego, w tym przepisy 
określające zasady ponoszenia kosztów procesu. Za źródła prawa procesowego 
uznawane są także akty prawne określające rozmiar kosztów sądowych oraz te, 
które wyznaczają zasady wynagradzania fachowych pełnomocników stron 
w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości na potrzeby rozliczenia 
między stronami kosztów procesu. Nie można więc zgodzić się ze skarżącymi, 
że  zachodziły podstawy do stosowania przepisów procesowych zaczerpniętych 
z prawa niemieckiego. Przepisy prawa polskiego zostały natomiast zastosowane 
prawidłowo. W postępowaniu odwoławczym powodowie domagali się zmiany 
wyroku Sądu pierwszej instancji przez zasądzenie na ich rzecz dalszych świadczeń 
w wysokości powódka - 45 000 euro i renty wyższej o 500 euro miesięcznie; M. M.  
- 45 000 euro i renty wyższej o 175 euro miesięcznie oraz J. M. - 55 000 euro i 
renty wyższej o 200 euro miesięcznie. Roszczenia te   zostały uwzględnione tylko 
częściowo przez zasądzenie odszkodowania (zadośćuczynienia) dla J. M. w 
wysokości 3 000 euro i w zakresie niewielkiej podwyżki stopy odsetek. Z kolei 
pozwany w swojej apelacji domagał się obniżenia świadczeń dla E. i M. M. o 5 000 
euro i skrócenia okresu, przez który zobowiązany jest do wypłaty renty. Wygrał spór 
jedynie co do skrócenia okresu wypłaty renty. Zestawienie wartości żądań i stopnia 
ich uwzględnienia przez Sąd Apelacyjny uzasadnia pogląd, że pozwany uległ 
powodom jedynie w nieznacznym zakresie i uprawnia do zastosowania art. 100 
k.p.c. Podnoszone przez powodów okoliczności, takie jak trudności z określeniem 
przez nich rozmiaru roszczeń i korzystaniem przez nich ze zwolnienia 
od  kosztów  sądowych nie stanowią dostatecznej podstawy do uwolnienia ich 
od  obowiązku zwrotu przeciwnikowi kosztów postępowania odwoławczego. 
Trudności  z określeniem roszczeń uwzględnione zostały przez Sąd odwoławczy 
przy 
dokonywaniu 
zmiany 
orzeczenia 
o 
kosztach 
w 
postępowaniu 
pierwszoinstancyjnym, zaś zwolnienie od kosztów sądowych nie wiąże się 
z usunięciem obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi procesowemu (art. 108 
ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - tekst 
jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594). Na rzecz powodów zasądzone zostały 

 
4 
znaczące sumy odszkodowań, które - ze względu na prawomocność orzeczenia 
sądu drugiej instancji powinny niezwłocznie zostać im wypłacone, ich sytuacja 
materialna nie jest obecnie drastycznie zła. Nie zachodziły więc okoliczności, które 
obligowałyby Sąd Apelacyjny do zastosowania wyjątkowej i w dużym stopniu 
uznaniowego art. 102 k.p.c. (w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.). 
Zażalenie powodów należało więc oddalić na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. 
w zw. z art. 39814 k.p.c. 
Orzekając o kosztach postępowania zażaleniowego Sąd Najwyższy 
zastosował art. 102 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3, art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. 
przyjmując, że obciążenie powodów dalszymi jeszcze kosztami procesowymi 
prowadziłoby do zachwiania równowagi pomiędzy rozmiarem uzyskanych 
świadczeń mających rekompensować ujemne skutki tragicznej śmierci ich męża 
i ojca a kosztami toczącego się w tej sprawie postępowania. Nierównowaga taka 
spowodować może niesprawiedliwość całościowo ocenianego rozstrzygnięcia, 
czemu zapobiegać ma uprawnienie sądu przewidziane w art. 102 k.p.c.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw