IV CZ 107/11

Sygn. akt IV CZ 107/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 16 lutego 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Mirosław Bączyk 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote 
 
w sprawie z powództwa P. O. i M. O. 
przeciwko A. F. i B. F. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 16 lutego 2012 r., 
zażalenia pozwanych  A. F. oraz B. F. 
na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku  
Sądu Apelacyjnego  
z dnia 8 lutego 2011 r.,  
 
1) 
zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że 
zasądza solidarnie od P. O. i M. O. tytułem zwrotu 
kosztów instancji odwoławczej na rzecz A. F. kwotę 
12.900 (dwanaście tysięcy dziewięćset) zł i na rzecz B. F. 
kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł; 
2) 
oddala zażalenia w pozostałej części; 
3) 
znosi wzajemnie koszty postępowania zażaleniowego. 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
Wyrokiem z dnia 8 lutego 2011 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony 
apelacją pozwanych wyrok Sądu Okręgowego z dnia 19  maja 2010 r. w ten 
sposób, że oddalił powództwo i zasądził solidarnie od powodów P. O. i M. O. na 
rzecz pozwanych A. F. i B. F. po 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt I); 
zasądził solidarnie od powodów P. O. i M. O. tytułem zwrotu kosztów instancji 
odwoławczej na rzecz pozwanego A. F. kwotę 11.100 zł i  na rzecz pozwanej B. F. 
kwotę 3.600 zł (pkt II) oraz nie obciążył powodów obowiązkiem uiszczenia części 
opłaty od apelacji, od uiszczenia której pozwani byli zwolnieni (pkt III). 
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego zostało oparte na 
podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 zd. pierwsze k.p.c. i art. 391 § 1 
k.p.c. oraz na podstawie przepisów § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7, § 4 ust. 1 
oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. 
w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa 
kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). 
Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego, Sąd Apelacyjny uwzględnił, 
że wobec działania nowoustanowionych przez pozwanych pełnomocników 
procesowych (adwokatów) już po wniesieniu apelacji, stan sprawy, a przez to 
i  nakład pracy tych pełnomocników nie uzasadniał zwrotu kosztów związanych 
z  zastępstwem w pełnej stawce minimalnej, stąd obniżenie tej stawki do połowy. 
Od zawartego w punkcie drugim wyroku postanowienia o kosztach 
postępowania apelacyjnego zażalenia wnieśli pozwani. Pozwany A. F. zaskarżył je 
w części zasądzającej na jego rzecz zwrot kwoty 11.100 zł i wniósł o  jego zmianę 
poprzez podwyższenie tej kwoty do 14.717 zł. Pozwana natomiast zaskarżyła 
postanowienie w części zasądzającej na jej rzecz od powodów kwotę 3.600 zł i 
wniosła o jego zmianę poprzez podwyższenie tej kwoty do 7.217 zł. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Nie jest w pełni uzasadnione stanowisko Sądu Apelacyjnego, że przepisy 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie 
opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów 

 
3 
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm., 
zwanego dalej: „rozporządzeniem”) nie zawierają ograniczeń w możliwości 
przyjęcia za podstawę zasądzenia opłaty za czynności adwokata z tytułu 
zastępstwa prawnego kwoty niższej od stawki minimalnej. Zgodnie z § 2 ust. 2 
powołanego rozporządzenia, podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w ust. 1, 
stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5. Opłata ta nie może być 
wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu 
sprawy. Użycie w rozporządzeniu pojęcia stawki minimalnej oznacza, co do 
zasady, że stanowi ona minimalne „wynagrodzenie” – według terminu użytego 
w  art. 98 § 3 k.p.c. – jakie przysługuje adwokatowi za prowadzenie danego rodzaju 
sprawy i które, jako składnik kosztów procesu, jest podstawą rozliczeń tych kosztów 
między stronami procesu. Nie ma przeszkód, aby strona korzystająca z  pomocy 
adwokata umówiła się, przy zastosowaniu kryteriów określonych w § 3 ust. 1 
rozporządzenia, na opłatę w wyższej wysokości od minimalnej stawki opłaty 
przewidzianej za pomoc prawną dla danego rodzaju sprawy. W takim jednak 
przypadku, wysokość umówionego wynagrodzenia nie jest wiążąca dla sądu przy 
dokonywaniu rozliczenia kosztów procesu. Sąd, zasądzając opłatę za czynności 
adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, zgodnie z art. 109 § 2 k.p.c. oraz § 2 ust. 
1 rozporządzenia, bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także 
charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia 
i  rozstrzygnięcia. Uwzględnienie tych przesłanek następuje jednak w granicach 
określonych w § 2 ust. 2 rozporządzenia. Przepisy rozporządzenia przewidują 
możliwość zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego w wysokości niższej od 
stawki minimalnej. Zgodnie z § 3 ust. 2, w wypadkach szczególnie uzasadnionych, 
gdy przemawia za tym sytuacja majątkowa lub rodzinna klienta albo rodzaj sprawy, 
adwokat może ustalić stawkę opłaty niższą niż stawka minimalna albo zrezygnować 
z opłaty w całości. W przypadkach, o których mowa w § 3 ust. 2, sąd może, 
odpowiednio, zasądzić koszty zastępstwa w wysokości ustalonej przez adwokata 
(§  3 ust. 3 rozporządzenia). Analiza powołanych wyżej przepisów prowadzi więc do 
wniosku, że zasądzenie zwrotu kosztów procesu obejmujących koszty z tytułu 
zastępstwa prawnego strony przez adwokata poniżej stawek minimalnych może 
nastąpić jedynie w wypadkach określonych w § 3 ust. 2 rozporządzenia. 

 
4 
W sprawie nie ustalono, aby zachodziły okoliczności uzasadniające 
zastosowanie § 3 ust. 2 w zw. z § 3 ust. 3 rozporządzenia. W konsekwencji 
podstawą rozliczenia kosztów postępowania apelacyjnego powinny być przepisy 
§  13 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7 i § 2 ust. 2 rozporządzenia, według których 
stawka minimalna za prowadzenie sprawy w postępowaniu apelacyjnym przed 
sądem apelacyjnym wynosi 75% stawki minimalnej (kwoty 7.200 zł), a jeżeli 
w  pierwszej instancji nie prowadził sprawy ten sam adwokat – 100% stawki 
minimalnej, w obu wypadkach nie mniej niż 120 zł. Brak jest jednak podstaw do 
zasądzenia na rzecz pozwanych od powodów, czego domagają się pozwani, 
zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego przy zastosowaniu 100% stawki 
minimalnej opłaty, gdyż w postępowaniu apelacyjnym pozwani korzystali z pomocy 
nie 
tylko 
nowoustanowionych 
pełnomocników 
procesowych, 
ale 
także 
pełnomocników, którzy reprezentowali ich przed sądem pierwszej instancji. 
Pełnomocnictwa udzielone, odpowiednio, przez pozwanego dla radcy prawnego W. 
T. (k. 118) oraz przez pozwaną dla radcy prawnego R. Z. (k. 116) upoważniały ich 
do reprezentowania pozwanych w obu instancjach sądowych. Pełnomocnicy Ci 
reprezentowali pozwanych także w  postępowaniu apelacyjnym, a po zgłoszeniu się 
nowych pełnomocników pozwanych nie zawiadomiono Sądu Apelacyjnego o 
cofnięciu im pełnomocnictwa. Z tej przyczyny, mimo ustanowienia przez pozwanych 
nowych pełnomocników należy się tytułem opłaty za ich reprezentowanie w 
postępowaniu apelacyjnym jedynie 75% stawki minimalnej (por. postanowienie 
Sądu Najwyższego z dnia 13  lipca 2011 r., III CZ 35/11, Lex nr 897946). 
Uwzględniając powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. 
w  zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie w ten 
sposób, że zasądził od powodów na rzecz pozwanych kwoty tytułem zwrotu 
kosztów postępowania apelacyjnego przy zastosowaniu opłaty stanowiącej 75% 
stawki minimalnej przewidzianej w § 6 pkt 7 rozporządzenia. W pozostałym 
zakresie zażalenie jako niezasadne podlegało oddaleniu na podstawie art. 39814 
k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania zażaleniowego 
orzeczono na podstawie art. 100 zd. pierwsze k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., 
art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. 
 

 
5