IV CZ 103/08

Sygn. akt IV CZ 103/08 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 14 stycznia 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Barbara Myszka (przewodniczący) 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
SSN Dariusz Zawistowski 
 
 
w sprawie ze skargi strony powodowej 
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem 
Sądu Apelacyjnego  
z dnia 23 czerwca 2008 r.,  
w sprawie z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych  
przeciwko B.S. 
o ustalenie nieważności umowy, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 14 stycznia 2009 r., 
zażalenia strony powodowej  
na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 14 października 2008 r.,  
 
 
oddala zażalenie 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę powodowej 
Agencji Nieruchomości Rolnych o wznowienie postępowania zakończonego 
prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., 
uznając, że skarga ta nie została oparta na ustawowej podstawie.  
Powódka jako podstawę skargi wskazała art. 4011 k.p.c., wyjaśniając, że 
zaskarżonym 
postanowieniem 
Sąd 
Apelacyjny 
oddalił 
jej 
zażalenie 
na 
postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 12 maja 2008 r. o  odrzuceniu apelacji 
powódki. Przyczyną odrzucenia apelacji było wniesienie opłaty od niej na rachunek 
Sądu Apelacyjnego zamiast na rachunek „właściwego” Sądu Okręgowego. 
Skarżąca podniosła, że pogląd ten bazował na treści § 2 ust. 1 rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 31  stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczenia 
opłat sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 27, poz. 199), który wskazywał, 
że opłatę uiszcza się na rachunek „właściwego" sądu. Jednak wyrokiem Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 23  kwietnia 2008 r. (SK 11/07, Dz. U. Nr 84, poz. 517) przepis 
ten w części obejmującej słowo „właściwego" został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 
1 w zw. z  art. 2 Konstytucji RP oraz art. 78 Konstytucji.  
Sąd Apelacyjny stwierdził, że wskazana przez skarżącą podstawa 
wznowienia w rzeczywistości nie występuje. Wprawdzie art. 4011 k.p.c. uprawnia 
do żądania wznowienia postępowania w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny 
orzekł o  niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową 
międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, 
lecz skarga oparta na tej podstawie ma z założenia usunąć nieprawidłowości 
wynikające z niekonstytucyjności przepisu, stwierdzonej po  uprawomocnieniu się 
orzeczenia. Jeżeli natomiast – jak to miało miejsce w   rozpatrywanej sprawie - 
niekonstytucyjny przepis został wyeliminowany z  porządku prawnego przed 
uprawomocnieniem się orzeczenia, a wyrok Trybunału został nawet powołany 
przez powódkę w zażaleniu, okoliczność ta powinna być uwzględniona w toku 
postępowania i nie stanowi podstawy wznowienia. Pogląd ten Sąd Apelacyjny 
wywiódł z ogólnej zasady przyświecającej wznowieniu postępowania, wyrażającej 
się w tym, że wzruszenie prawomocnego orzeczenia uzasadnia niemożność 
powołania się na dany fakt, okoliczność, czy dowód w postępowaniu sądowym, 
które zakończyło się wydaniem prawomocnego orzeczenia. Wskazał także na 
regulację zawartą w   art. 407 § 2 k.p.c., z której wynika, że skargę opartą na 
podstawie z art. 4011 k.p.c. wnosi się w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w 

 
3 
życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a jeżeli w chwili wydania orzeczenia 
Trybunału orzeczenie sądu nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia 
środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia 
doręczenia postanowienia o odrzuceniu, a w wypadku wydania go na posiedzeniu 
jawnym - od dnia ogłoszenia tego postanowienia. Zdanie drugie tego przepisu 
wyraźnie wskazuje, w ocenie Sądu II instancji, że skarga o wznowienie postępowania 
nie zakończonego jeszcze prawomocnie w chwili wejścia w życie orzeczenia 
Trybunału Konstytucyjnego, służy stronie w określonym terminie tylko w sytuacji 
odrzucenia środka odwoławczego, powodującego retrospektywną (przed wejściem w 
życie 
orzeczenia 
Trybunału) 
prawomocność 
orzeczenia, 
bez 
możliwości 
uwzględnienia przez sąd odwoławczy skutków, jakie wynikają z jego treści. Taka 
sytuacja nie występuje jednak w niniejszym postępowaniu, a w konsekwencji 
podstawa wznowienia określona w art. 4011 k.p.c. faktycznie nie istnieje. 
Powyższe postanowienie powódka zaskarżyła zażaleniem, domagając się jego 
uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie art. 4011, art. 407 § 
2 i art. 410 § 1 k.p.c. przez pominięcie obowiązku uwzględnienia stanu prawnego 
wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2008 r. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Skarżąca zakłada, że podstawa wznowienia przewidziana w art. 4011 k.p.c. 
odnosi się do każdego orzeczenia, niezależnie od tego w jakim czasie zostało wydane, 
jeśli tylko oparte zostało na przepisie uznanym za niekonstytucyjny.  
Tymczasem zestawienie treści art. 399 § 1 i 2 k.p.c., które precyzują, że 
zaskarżenie skargą o wznowienie postępowania na podstawie wskazanej w art. 4011 
k.p.c. możliwe jest w odniesieniu do postępowań zakończonych prawomocnym wyrokiem 
lub postanowieniem, z art. 4011 k.p.c. mówiącym o następczym stwierdzeniu 
niekonstytucyjności podstawy prawnej orzeczenia i z art. 407 § 2 k.p.c., określającym 
termin do złożenia takiej skargi - jednoznacznie wskazuje, że podstawą wznowienia 
może być jedynie orzeczenie Trybunału zapadłe po prawomocnym zakończeniu 
postępowania w sprawie. Wprowadzenie szczególnego sposobu liczenia terminu do 
wniesienia skargi w art. 407 § 2 zdanie drugie k.p.c. potwierdza to stanowisko, gdyż – jak 
słusznie stwierdził Sąd Apelacyjny – odnosi się do specyficznej sytuacji prawomocności 
wstecznej orzeczenia, jako skutku odrzucenia środka zaskarżenia wniesionego od tego 
orzeczenia. Nie jest to zatem unormowanie dopuszczające oparcie skargi o wznowienie 
postępowania na podstawie, która dotyczyła zmiany stanu prawnego, jaki orzeczenie 

 
4 
Trybunału Konstytucyjnego spowodowało przed uprawomocnieniem się rozstrzygnięcia 
w danej sprawie, lecz regulacja zapobiegająca - uznanej za niekonstytucyjną - 
możliwości upływu terminu do złożenia skargi w sytuacji, kiedy strona z przyczyn 
obiektywnych nie mogła z niej skorzystać, bowiem skutki prawomocności cofnęły się 
w  czasie (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 2004 r., SK 53/03, OTK-
A z 2004 r., nr 3 poz. 16). Także w tym wypadku podstawą wznowienia jest orzeczenie 
Trybunału Konstytucyjnego, które weszło w życie po uprawomocnieniu się 
(retrospektywnym) orzeczenia w sprawie objętej skargą. We wszystkich powyższych 
sytuacjach ze względu na bieg sprawy uwzględnienie stwierdzonej niekonstytucyjności 
aktu normatywnego w normalnym toku postępowania nie było więc już możliwe.   
W rozpatrywanej sprawie zachodzi zupełnie inny wypadek. Wyrok Trybunału 
Konstytucyjnego, stwierdzający niekonstytucyjność przepisu nakładającego obowiązek  
uiszczenia opłaty sądowej na rachunek „właściwego” sądu, wszedł w życie w chwili, kiedy 
orzeczenie wydane na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny (postanowienie 
o odrzuceniu apelacji powódki) nie było prawomocne i zostało zaskarżone w toku 
instancji. W zażaleniu powódka wskazała na fakt wydania orzeczenia przez Trybunał 
Konstytucyjny i wyeliminowanie z treści § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości w sprawie sposobu uiszczenia opłat sądowych w sprawach 
cywilnych wyrazu „właściwego”, a także płynące z tego faktu konsekwencje. Jej 
argumentacja stała się przedmiotem rozważań Sądu Apelacyjnego, który jednak 
oddalił zażalenie, przyjmując, że wyrok Trybunału nie wpływa na ocenę 
prawidłowości czynności podjętych przed jego wejściem w życie.  
Taki stan nie uprawnia strony do złożenia skargi o wznowienie 
postępowania. Skarga ta nie jest bowiem pomyślana jako środek kontroli 
prawidłowości 
wydanego 
orzeczenia 
lecz 
jako 
nadzwyczajny 
instrument 
umożliwiający naprawienie poważnych usterek, którymi dotknięte było poprzednie 
postępowanie, a które z usprawiedliwionych przyczyn nie zostały w jego toku 
wskazane przez strony i wzięte pod uwagę przez sąd. W wypadku podstawy 
przewidzianej   w   art.  4011  k.p.c.   usterką   taką   jest   oparcie   orzeczenia   na  
niekonstytucyjnym przepisie, którego niekonstytucyjność nie mogła zostać 
uwzględniona, ponieważ została stwierdzona już po prawomocnym rozpoznaniu 
sprawy.  
Z przytoczonych względów należało oddalić zażalenie na podstawie art. 
39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. 

 
5