IV CZ 101/12

Sygn. akt IV CZ 101/12 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 25 października 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) 
SSN Grzegorz Misiurek 
SSA Władysław Pawlak (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa J. H. 
przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuratorowi Okręgowemu w L. 
o odszkodowanie i zadośćuczynienie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 25 października 2012 r., 
zażalenia powoda  
na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punktach drugim i trzecim 
wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 22 lutego 2012 r.,  
 
 
1. 
oddala 
zażalenie 
w 
zakresie, 
w 
jakim 
dotyczy 
postanowienia 
zawartego 
w 
pkt. 
II 
wyroku 
Sądu 
Apelacyjnego z dnia 22 lutego 2012 r.; 
2. 
w pozostałej części zażalenie odrzuca; 
3. 
przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na 
rzecz adwokata A.S. wynagrodzenie w kwocie 600 
(sześćset) zł. powiększone o stawkę podatku od towarów i 
usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej 
powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, a także 
kwotę 5,25 zł (pięć 25/100) tytułem zwrotu wydatków; 
4. 
w pozostałym zakresie wniosek pełnomocnika z urzędu 
o zwrot wydatków oddala; 
5. 
zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii 
Generalnej Skarbu Państwa kwotę 600 (sześćset) zł. 
tytułem kosztów postępowania zażaleniowego. 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Wyrokiem z dnia 22 lutego 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda 
J. H. od wyroku Sądu Okręgowego w L., oddalającego powództwo skierowane 
przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuratorowi Okręgowemu  w L.  o zapłatę kwoty 
314 181 zł, z czego 192 000 zł tytułem zadośćuczynienia i 122 181 zł tytułem 
szkody majątkowej. Ponadto zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa - 
Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 5 400 zł tytułem kosztów 
postępowania apelacyjnego oraz przyznał adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa – 
Sądu Okręgowego kwotę 1 230 zł obejmującą należny podatek Vat, tytułem 
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu 
apelacyjnym. 
W zażaleniu pełnomocnik powoda, zaskarżając powyższy wyrok w zakresie 
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego i w odniesieniu do 
wysokości przyznanego mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi 
z urzędu w postępowaniu apelacyjnym, wniósł o jego zmianę poprzez 
nieobciążanie 
powoda 
tymi 
kosztami 
oraz 
podwyższenia 
wynagrodzenia 
za nieopłaconą 
pomoc 
prawną 
do 
kwoty 
5 400 
zł 
plus 
podatek 
Vat. 
Ponadto  domagał się przyznania wynagrodzenia za nieopłaconą  pomoc prawną 
udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym w kwocie 840,25 zł 
obejmującą także poniesione przez niego wydatki. 
W odpowiedzi na zażalenie strona pozwana zastępowana przez Prokuratorię 
Generalną Skarbu Państwa wniosła o jego oddalenie z zasądzeniem kosztów 
postępowania zażaleniowego.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
1. Zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie 
przyznania od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej 
stronie z urzędu w postępowaniu apelacyjnym jest niedopuszczalne. Przepis art. 
3941 § 1 k.p.c. określa na jakie postanowienia Sądu drugiej instancji przysługuje 
zażalenie do Sądu Najwyższego. Powołany przepis nie przewiduje zażalenia na 
postanowienia w przedmiocie przyznania od Skarbu Państwa wynagrodzenia za 
nieopłacone zastępstwo procesowe z  urzędu. Podstawa z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. 

 
3 
(w brzmieniu obowiązującym do 3 maja 2012 r. -  art. 9 ust. 1 i 6 noweli do k.p.c. 
z dnia 16 września 2011 r. Dz. U. z  2011 r., nr 233, poz. 1381) nie wchodzi 
w rachubę, gdyż dotyczy kosztów procesu należnych w relacjach między stronami. 
Natomiast obowiązek  pokrycia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy 
prawnej nie jest obowiązkiem mieszczącym się w obowiązku zwrotu kosztów 
procesu między stronami, lecz ma charakter publicznoprawny i subsydiarny, 
a ponadto wynika z odrębnej ustawy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: 
z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZ 61/07, Biul. SN 2008/4/12, z dnia 17 listopada 
2009 r., III CZ 53/09, OSNC 2010/5/79,  z dnia 15 kwietnia 2010 r., II CZ 118/09, 
niepubl. z dnia 11 marca 2011 r., II CZ 208/10, niepubl., z dnia 21 lipca 2011 r., 
V CZ 28/11, niepubl.). 
Z tego względu w tej części zażalenie należało odrzucić na podstawie art. 
3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821  k.p.c. i  art. 373 k.p.c.  
2. Podstawową zasadą rozstrzygania o kosztach procesu jest zasada 
odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.), zgodnie z którą strona 
przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi  na jego żądanie 
koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Wyjątek od tej 
reguły przewidziany został  w art. 102 k.p.c., wyrażającym zasadę słuszności, 
stosownie do której, w wypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd może zasądzić 
od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle 
kosztami. Uznanie czy w sprawie zachodzi  wypadek szczególnie uzasadniony 
w rozumieniu tego przepisu, jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu, przy 
czym  ocena wystąpienia  takiego przypadku dokonywana jest z uwzględnieniem 
okoliczności konkretnego przypadku i winna być należycie umotywowana. Z uwagi 
na charakter tego przepisu może on być stosowany tylko wtedy, gdy okoliczności 
danej sprawy wskazują, że obciążenie strony przegrywającej kosztami byłoby 
oczywiście niesłuszne, niesprawiedliwe. 
Powód, motywując podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c. powołał się na 
trudną sytuację materialną, która spowodowała, że został zwolniony w całości od 
kosztów sądowych oraz na subiektywnie uzasadnione przekonanie o słuszności 
swoich roszczeń. Zwrócić jednak uwagę należy, że zwolnienie od kosztów 
sądowych nie stanowi w tej materii wystarczającej przesłanki bowiem zgodnie 

 
4 
z art.  108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r., nr 90, poz. 594 ze zm., zwanej dalej 
u.k.s.c.) tego rodzaju zwolnienie, nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów 
przeciwnikowi (zob. też postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 
2012  r., II PZ 49/11, niepubl., z dnia 8 grudnia 2011 r., IV CZ 111/11, niepubl.). 
Natomiast jeśli chodzi o przekonanie strony o zasadności swego żądania, które 
może przemawiać za nieobciążaniem jej kosztami przegranego procesu 
przed  sądem pierwszej instancji, przestaje być aktualne w postępowaniu 
apelacyjnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2012 r., 
III CZ 13/12 niepubl. oraz z dnia 23 maja 2012 r., II CZ 20/12, niepubl.). Skoro więc 
powód zapoznawszy się z motywami, które legły u podstaw oddalenia jego 
powództwa, zdecydował się na wniesienie środka odwoławczego to winien był się 
liczyć z koniecznością zwrotu kosztów przeciwnikowi w razie przegrania również 
i w tej instancji. 
Zważywszy na wartość przedmiotu zaskarżenia podaną przez powoda 
w apelacji, która została w całości oddalona, Sąd drugiej instancji, rozstrzygając 
o kosztach procesu za instancję odwoławczą według zasady odpowiedzialności za 
wynik procesu, nie był obowiązany szczegółowo wyjaśniać, dlaczego zasądził na 
rzecz przeciwnika procesowego powoda kwotę 5 400 zł, skoro kwota ta odpowiada 
minimalnej 
stawce 
taryfowej 
wynagrodzenia 
za 
zastępstwo 
procesowe 
przy wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia (§ 6 pkt 7 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie 
opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa  
kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego 
z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, z póź. zm., zwane dalej rozp.). 
Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił w tej części  zażalenie na podstawie 
art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c., a o kosztach postępowania 
zażaleniowego orzekł  w oparciu o przepisy art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 
k.p.c., art. 3941 § 3 k.p.c., art. 39821 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 11 ust. 3 ustawy 
z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 169, 
poz. 1417, ze zm.). Na zasądzone koszty składa się wynagrodzenie za zastępstwo 

 
5 
procesowe ustalone według  minimalnej stawki taryfowej (§ 12 ust. 2 pkt 2 w zw. 
z § 6 pkt 4 rozp.). 
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu 
w postępowaniu zażaleniowym orzeczono na podstawie § 13 ust. 2 pkt 2 w zw. 
z § 6 pkt 4 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 
2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb 
Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, 
poz. 1348, z póź. zm.). Stosownie do § 19 pkt 2 tegoż rozporządzenia, do kosztów 
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wchodzą także niezbędne, 
udokumentowane wydatki adwokata, na które w niniejszej sprawie składają się 
koszty korespondencji (3,75 zł) i koszty opłaty pocztowej (2,50 zł). 
Natomiast jeśli chodzi o uiszczoną opłatę sądową od zażalenia w kwocie 
96 zł to w zakresie, w jakim zażalenie zostało odrzucone nie podlega zwrotowi 
w związku z tym, że do odrzucenia doszło już  po wysłaniu odpisu zażalenia stronie 
przeciwnej (art. 79 ust. 1 u.k.s.c.). W zakresie zaś w jakim zażalenie zostało 
oddalone, zwrot opłaty jest bezzasadny. Pełnomocnik powoda z urzędu nie był 
obowiązany do pokrywania tej opłaty za mocodawcę. Wpłata dokonana przez 
pełnomocnika  za stronę jest traktowana jako dokonana przez stronę. Jeśli zatem 
strona uległa to nie ma podstaw do jej zwrotu. Wszak strona może złożyć wniosek 
o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wydatek z tego tytułu pełnomocnika 
z urzędu nie może być traktowany jako niezbędny w rozumieniu § 19 pkt 2 
powołanego rozporządzenia.  
 
 
 
 
 
 
 
 
jw