IV CZ 1/13

Sygn. akt IV CZ 1/13 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 27 lutego 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Wojciech Katner (przewodniczący) 
SSN Maria Szulc 
SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) 
 
 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 27 lutego 2013 r., 
sprawy nieletniego R. B. 
o czyn karalny z art. 177 § 1 i in. kk. 
na skutek zażalenia R. B. 
na postanowienie Sądu Okręgowego w L. 
z dnia 22 października 2012 r.,  
 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w L. odrzucił skargę 
kasacyjną R. B. od postanowienia tego Sądu oddalającego jego apelację od 
postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia 26 czerwca 2012 r., którym 
zastosowano wobec niego środki wychowawcze, jako niedopuszczalną. Sąd 
Okręgowy uznał, że zgodnie z art. 59 § 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. (j.t. 
Dz. U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm., dalej – „u.p.s.n.”) postępowanie 
odwoławcze toczy się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, z 
zachowaniem przepisów tej ustawy o postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym, 
jeżeli wobec nieletniego zastosowano środek wychowawczy. Dopuszczalność 
zatem skargi kasacyjnej podlega badaniu w oparciu o podstawy zawarte w art. 5191 
k.p.c. Zaskarżone postanowienie nie należy do kategorii orzeczeń wymienionych w 
tym przepisie, nie dotyczy go regulacja objęta § 2, jak też nie ma przepisu 
szczególnego, 
przewidującego 
dopuszczalność 
tego 
środka 
zaskarżenia. 
Przedmiot rozstrzygnięcia nie  został objęty zakresem pojęciowym prawa 
osobowego. 
 
W zażaleniu skarżący zarzucił obrazę przepisów postępowania przez błędne 
przyjęcie, że nie znajduje zastosowania art. 5191 § 1 k.p.c. do postanowień 
orzekających o odpowiedzialności nieletnich za zarzucane im czyny i stosujących 
wobec nich środki wychowawcze, ponieważ nie mieszczą się one w zakresie 
pojęcia spraw osobowych. Domagał się w istocie uchylenia postanowienia. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. 
Wniesiona skarga kasacyjna dotyczy postanowienia oddalającego apelację od 
postanowienia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie zastosowania wobec 
nieletniego środków wychowawczych w postaci nadzoru kuratora sądowego 
i  zakazu prowadzenia pojazdów na podstawie art. 6 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 
26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. Do postępowania 
w  tego rodzaju sprawie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania 
cywilnego - trybu nieprocesowego, poza wskazanymi w nim kwestiami związanymi 
z postępowaniem dowodowym, działaniem obrońcy i postępowaniem poprawczym. 

 
3 
W art. 59 § 2 u.p.s.n. zawarte zostało odesłanie, w zakresie postępowania 
odwoławczego, do przepisów kodeksu postępowania cywilnego, z uwzględnieniem 
przepisów ustawy o postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym. Wymieniona 
ustawa nie reguluje problematyki dopuszczalności skargi kasacyjnej, a z art. 58 
i  następnych przepisów rozdziału siódmego wynika, że postępowanie odwoławcze 
dotyczy 
postępowania 
przed 
sądem 
drugiej 
instancji. 
Ocena 
zatem 
dopuszczalności skargi kasacyjnej dokonywana jest w oparciu o art. 5191 k.p.c. 
Unormowanie objęte § 1 dozwala na wniesienie tego środka w odniesieniu do 
postanowień orzekających co do istoty sprawy oraz postanowień w przedmiocie 
odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie 
w  sprawie – w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego, 
zastrzegając możliwość wyłączenia jej przepisem szczególnym, co dokonane 
zostało w § 4. Nie zostały wymienione w art. 5191 § 1 k.p.c. sprawy nieletnich, 
wobec których zastosowano środki wychowawcze, w związku z popełnieniem 
czynu karalnego. W literaturze przyjęte zostało, że pojęcie prawa osobowego 
odnosi się do tych dziedzin prawa, które zajmują się osobami fizycznymi 
i  prawnymi, regulując ich status, zdolność prawną, zdolność do czynności 
prawnych, zapewniając ochronę ich dóbr osobistych w ujęciu art. 23, 24 i 43 k.c. 
Do spraw z tego zakresu zaliczane są sprawy: o uznanie za zmarłego, stwierdzenie 
zgonu, ubezwłasnowolnienie, przewidziane przepisami: ustawy z dnia 19 sierpnia 
1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (j.t. Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375), 
ustawy z dnia 26 października 1982 o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu 
alkoholizmowi (j.t. Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.), ustawy z dnia 
2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. 2012 Nr 161), jak i poprzednio 
obowiązującej ustawy z dnia 15 lutego 1962 r., ustawy z dnia 28 września 1986 r. 
Prawo o aktach stanu cywilnego (j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.), 
ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. Nr 220, 
poz. 1414). Skoro przedmiotem regulacji ustawy o postępowaniu w sprawach 
nieletnich jest zapobieganie i zwalczanie demoralizacji w stosunku do osób, które 
nie ukończyły 18 lat, postępowanie w sprawach o czyny karalne oraz wykonywanie 
środków wychowawczych lub poprawczych, to nie ma podstaw do uznania, że 
reguluje ona materię związaną z prawem osobowym w przytoczonym rozumieniu. 

 
4 
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie podziela trafny pogląd, 
wyrażony w tej mierze przez Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 30 maja 
2001 r., III CKN 155/01, OSNC 2002 nr 2, poz. 21; z dnia 17 maja 2002 r., I CZ 
46/02, niepubl. Za pozbawione racji uznać trzeba stanowisko żalącego się 
o zastosowaniu w odniesieniu do złożonej skargi kasacyjnej analogii do przepisów 
ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, ponieważ i w tej ustawie zamieszczone 
zostało odniesienie do Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie toku 
postępowania, zaś ochrona dóbr osobistych odnosi się również do nieletniego 
wobec którego zastosowano środki wychowawcze. Nie ma podstaw do stosowania 
analogii w zakresie dopuszczalności skargi kasacyjnej. Nie decyduje o niej 
odesłanie do przepisów regulujących, w ramach postępowania cywilnego, 
postępowanie nieprocesowe, skoro art. 5191  k.p.c. uzależnia możliwość wniesienia 
skargi kasacyjnej od przedmiotu orzeczenia odnoszonego do wymienionych w § 1 
dziedzin prawa materialnego. Nieporozumieniem jest argument, że orzeczenie 
o zastosowaniu środka wychowawczego narusza dobra osobiste nieletniego, 
a zatem powinno być poddane takiej samej kontroli sądowej, jak ochrona dobra 
osobistego na gruncie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, ponieważ są to 
zupełnie odmienne regulacje, których porównywanie w rozpoznawanej sprawie nie 
jest celowe ani uzasadnione. Sprawy z zakresu ustawy o ochronie zdrowia 
psychicznego podlegają rozpoznaniu także w postępowaniu kasacyjnym, bo jej 
materialnoprawne uregulowania zaliczane są do prawa osobowego. Podobnie 
z resztą jak w sprawie objętej postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 
20 kwietnia 2011 r., I CZ 21/11, OSNC-ZD 2012 nr 2 poz. 32, w której powstał 
problem statusu fundacji jako osoby prawnej. 
 
Z powyższych względów zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw 
Sąd Najwyższy oddalił na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2 
k.p.c.  
 
 
 
 
db