IV CSKP 21/21

SN
Sygn. akt IV CSKP 21/21
POSTANOWIENIE
Dnia 25 maja 2021 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)
‎
SSN Marian Kocon (sprawozdawca)
‎
SSN Anna Owczarek
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w W.
‎
przy uczestnictwie M. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S.
‎
o wpis,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 25 maja 2021 r.,
‎
skargi kasacyjnej uczestnika postępowania
od postanowienia Sądu Okręgowego w G.
‎
z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt III Ca (...),
uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Postanowieniem  z dnia 25 września 2018 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił apelację uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego w  W. z dnia 26 kwietnia 2018 r. utrzymującego wpis referendarza sądowego zmiany podstawy wpisu w księdze wieczystej nr
(…)
, prowadzonej dla nieruchomości uczestnika – M. spółki z o.o. w S., przez zastąpienie zarządzeń o zabezpieczeniu tytułami wykonawczymi.
W dniu 23 kwietnia 2013 r. w dziale IV  bliżej opisanej  księgi wieczystej wpisano pod nr 2 hipotekę przymusową na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. na podstawie zarządzeń zabezpieczenia należności pieniężnych. Zarządzenia te dotyczyły wpisanej w dziale II jako właściciela spółki A. z siedzibą w L. W dniu 17 grudnia 2014 r. w dziale II została wpisana jako właściciel uczestniczka M. spółka z o.o. z siedzibą w S. W dniu 24 grudnia 2014 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze dotyczące należności na które opiewały zarządzenia zabezpieczenia.
U podłoża stanowiska Sądu Okręgowego legł pogląd, że w wyniku dokonanego wpisu doszło jedynie do zmiany podstawy wpisu ujawnionej hipoteki przymusowej. Inaczej mówiąc, „doszło jedynie do zmiany treści hipoteki”.
Skarga kasacyjna uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego - oparta na obu podstawach z art. 398
3
k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 29, 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst:      Dz.U. 2018, poz. 1009), art. 158
§
8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. 2020, poz. 1427) oraz art. 233
§
1 k.p.c., i  zmierza do uchylenia tego postanowienia i przekazania sprawy do  ponownego  rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Godzi się przypomnieć zmiany legislacyjne  wprowadzone ustawą
z dnia
ustawy z dnia 13  kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 2018, poz. 1009, dalej: ustawa z dnia 13  kwietnia o zmianie ustawy.”), których naruszenie zarzucał apelujący, a Sąd Okręgowy nie odniósł się do tych zarzutów.
Po pierwsze, na podstawie
art. 2 ustawy
z dnia 13 kwietnia o zmianie ustawy do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji został dodany art. 154
§
8 regulujący termin upadku zabezpieczenia w przypadku braku aktywności wierzyciela publicznoprawnego w dochodzeniu ostatecznych należności o  charakterze publiczno prawnym.
C
elem
tego unormowania
było wprowadzenie wyraźnych reguł dotyczących upadku zabezpieczenia obowiązków o charakterze pieniężnym, ustanowionych m.in. w postępowaniu zabezpieczającym regulowanym przepisami działu IV ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dotychczasowe brzmienie przepisów
tej
ustawy nie wskazywało w sposób wyraźny kiedy dochodzi do uchylenia zabezpieczenia w przypadku braku aktywności wierzyciela w
dochodzeniu przysługujących mu należności.
Zgodnie
z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy
"Do
zabezpieczeń udzielonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy w sposób określony w art. 164
§
1 pkt. 2-5
ustawy zmienianej w art. 2  stosuje się przepis art. 154
§
8 ustawy zmienianej w art. 2”. Zatem przepis ten stosuje się również w odniesieniu do zabezpieczeń ustanowionych przed dniem 27 kwietnia 2018 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy.
W myśl art. 154
§
8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej lub organ egzekucyjny, na wniosek wierzyciela, nie postanowi inaczej, zabezpieczenie, o którym mowa w art. 164
§
1 pkt 2-5, wygasa po upływie 2 miesięcy od dnia doręczenia decyzji lub innego orzeczenia podlegającego wykonaniu w sprawie, w której dokonano zabezpieczenia, albo doręczenia  postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, chyba że wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy na zabezpieczoną wierzytelność pieniężną.
Z treści tego przepisu wynika wprost, iż upływ czasu stanowi obiektywną okoliczność, od której uzależniono wygaśnięcie ustanowionego zabezpieczenia, tj., co wymaga podkreślenia, wygaśnięcie z mocy prawa. Wynika to z użytego w tym przepisie sformułowania „zabezpieczenie  o którym mowa w art. 164
§
1 pkt. 2-5 , wygasa po upływie 2 miesięcy od dnia ...”.
Sąd Okręgowy uznając, że brak przesłanek do przyjęcia, że ustanowione  zabezpieczenie należności pieniężnej upadło, gdyż wierzyciel wystawił już tytuł wykonawczy, pominął, iż zabezpieczenie, jak wskazano, z uwagi na upływ czasu może ulec wygaśnięciu z mocy prawa. A co za tym idzie, że może dojść do jego wygaśnięcia pomimo wydania tytułu wykonawczego.
Po drugie,
na podstawie art. 3
ustawy
z dnia 13 kwietnia o zmianie ustawy dodano w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 2017, poz. 1007 ze zm., dalej: u.k.w.h.” ) art. 111
2
i stosownie do art. 4 ust. 3 tejże ustawy ma on zastosowanie do hipotek o których mowa w art. 110 u.k.w.h., ustanowionych przed dniem wejścia w życie wskazanej nowelizacji.
Sąd Okręgowy wyrażając pogląd, że nie ma przeszkód do przyjęcia, że zachodzą przeszkody do dokonania żądanego wpisu nie rozważył kwestii, objętych kognicją sądu wieczystoksięgowego (626
8
k.p.c.), dotyczących dochowania terminów wskazanych w art. 111
2
u.k.w.h., skutków ewentualnego ich uchybienia,  a ponadto że w chwili wniosku dłużnik na którego zostały wystawione tytuły wykonawcze, stanowiące podstawę wpisu, od wielu już lat nie był właścicielem nieruchomości.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu.
ke