IV CSKP 12/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargi kasacyjne Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i Skarbu Państwa od wyroku Sądu Apelacyjnego, który nakazał KOWR przeniesienie własności nieruchomości na rzecz Zgromadzenia Sióstr oraz zasądził od Skarbu Państwa odszkodowanie. Podstawą roszczenia był art. 63 ust. 1 u.s.p.k.k. dotyczący postępowań regulacyjnych dotyczących mienia kościelnego przejętego przez Państwo na podstawie ustawy z 1950 r. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Główne zarzuty dotyczyły braku wystarczających ustaleń faktycznych w uzasadnieniu Sądu Apelacyjnego. Po pierwsze, Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę ustalenia, czy powódka prowadziła działalność edukacyjną lub charytatywno-opiekuńczą, co mogłoby uzasadniać przywrócenie własności większych gospodarstw rolnych (do 50 ha) lub przyznanie odszkodowania. Brak takich ustaleń uniemożliwiał weryfikację prawidłowości stanowiska Sądu Apelacyjnego. Po drugie, Sąd Najwyższy uznał za uzasadniony zarzut dotyczący nieprawidłowej oceny odpowiedniości przyznanych nieruchomości zamiennych. Sąd Apelacyjny nie dokonał wystarczających ustaleń, czy przyznane nieruchomości spełniają kryteria porównywalności do nieruchomości przejętych przez państwo (wartość, położenie, powierzchnia, sposób korzystania i przeznaczenie), a jedynie ocenił je pod kątem możliwości gospodarczego wykorzystania przez powódkę. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w zakresie postępowań regulacyjnych, kryteriów oceny odpowiedniości nieruchomości zamiennych oraz wymogów ustaleń faktycznych w sprawach dotyczących zwrotu mienia kościelnego.
Dotyczy specyficznej kategorii spraw związanych z mieniem kościelnym przejętym na podstawie ustawy z 1950 r. oraz postępowania regulacyjnego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy dopuszczalne jest rozszerzenie żądania odszkodowania w postępowaniu sądowym po przekazaniu sprawy z Komisji Majątkowej, jeśli pierwotne żądanie dotyczyło tej samej nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, aktualizacja wysokości możliwego do przyznania odszkodowania jest dopuszczalna, o ile nie doszło do rozszerzenia przedmiotu postępowania regulacyjnego, a jedynie do uaktualnienia jego wysokości odpowiadającej wartości utraconej nieruchomości.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zmiana wysokości dochodzonego odszkodowania, która na skutek uaktualnienia odpowiada wartości utraconej nieruchomości, jest dopuszczalna, ponieważ przedmiot postępowania regulacyjnego pozostaje ten sam. Termin prekluzyjny na wystąpienie do sądu nie wpływa na równorzędność i kolejność sposobów zadośćuczynienia, jeśli nie doszło do rozszerzenia przedmiotu postępowania.
Jakie kryteria należy brać pod uwagę przy ocenie 'odpowiedniości' nieruchomości zamiennej przyznawanej w postępowaniu regulacyjnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nieruchomość zamienna powinna spełniać kryteria porównywalności do nieruchomości przejętej przez państwo, obejmujące podobną wartość, położenie, powierzchnię, sposób korzystania i przeznaczenie, a także być wolna od obciążeń.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny zaniechał dokonania relewantnych ustaleń dotyczących odpowiedniości przyznanych nieruchomości zamiennych. Kryteria te powinny obejmować nie tylko możliwość gospodarczego wykorzystania, ale także podobną wartość, położenie, powierzchnię i przeznaczenie do nieruchomości utraconej. Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił, dlaczego wskazane nieruchomości zamienne, mimo znaczących różnic w stosunku do nieruchomości utraconych, zostały zakwalifikowane jako odpowiednie.
Czy powódka, jako dom zakonny, kwalifikuje się do przywrócenia własności gospodarstwa rolnego o powierzchni do 50 ha na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.s.p.k.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli prowadziła działalność edukacyjną lub charytatywno-opiekuńczą, co wymaga ustalenia faktycznego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Apelacyjny nie dokonał ustaleń faktycznych dotyczących prowadzenia przez powódkę działalności edukacyjnej lub charytatywno-opiekuńczej, co jest warunkiem przywrócenia własności gospodarstwa rolnego o powierzchni do 50 ha. W przeciwnym razie zastosowanie powinien znaleźć przepis dopuszczający wydzielenie gospodarstwa rolnego do 5 ha. Brak tych ustaleń uniemożliwił weryfikację prawidłowości stanowiska Sądu Apelacyjnego.
Czy dopuszczalne jest zasądzenie odszkodowania, gdy powódce przyznano nieruchomości zamienne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli wartość przyznanych nieruchomości zamiennych nie odpowiada w pełni wartości utraconej nieruchomości, uzasadnione jest przyznanie odszkodowania uzupełniającego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sposoby regulacji określone w art. 63 ust. 1 u.s.p.k.k. stanowią jedno roszczenie. Jeśli wartość nieruchomości zamiennej nie pokrywa w pełni wartości utraconej nieruchomości, uzasadnione jest przyznanie odszkodowania uzupełniającego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Zgromadzenie Sióstr [...] w P. | instytucja | powód |
| Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w W. | instytucja | pozwany |
| Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Finansów i Wojewodę [...] | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (17)
Główne
u.s.p.k.k. art. 61 § 1
Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej
Określa nieruchomości podlegające postępowaniu regulacyjnemu, w tym możliwość przywrócenia własności lub wydzielenia gospodarstw rolnych o różnej powierzchni w zależności od prowadzonej działalności.
u.s.p.k.k. art. 63 § 1
Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej
Określa sposoby zaspokojenia roszczeń regulacyjnych: przywrócenie własności, przyznanie nieruchomości zamiennej lub odszkodowania.
u.s.p.k.k. art. 61 § 1
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej
Podstawa prawna roszczenia o przywrócenie własności nieruchomości przejętych przez Państwo.
u.s.p.k.k. art. 63 § 1
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej
Określa sposoby zaspokojenia roszczeń regulacyjnych.
ustawa zmieniająca art. 4 § 1
Ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej
Określa termin na wystąpienie do sądu z roszczeniem regulacyjnym po zniesieniu Komisji Majątkowej.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie uchylenia wyroku.
Pomocnicze
u.s.p.k.k. art. 63 § 2
Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy przyznania nieruchomości zamiennej, gdy przywrócenie własności napotyka trudności.
u.s.p.k.k. art. 63 § 3
Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy przyznania odszkodowania, gdy przywrócenie własności lub przyznanie nieruchomości zamiennej jest niemożliwe.
u.p.d.m.r. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego
Ustawa, na podstawie której nastąpiło przejęcie nieruchomości.
u.p.d.m.r. art. 2 § 2
Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego
Określa, które nieruchomości nie podlegały przejęciu.
ustawa zmieniająca art. 4 § 2
Ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej
Określa konsekwencje niewystąpienia do sądu w terminie.
k.c.
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wymogów uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania kasacyjnego.
u.g.n. art. 130 § 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Określa kryteria ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
u.g.n. art. 159
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
rozporządzenie art. 52 § 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości sporządzania operatu szacunkowego
Określa sposób ustalania wartości nieruchomości na potrzeby regulacji spraw majątkowych kościelnych osób prawnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie prawa materialnego przez błędne ustalenie podstawy prawnej przyznania odszkodowania i nieruchomości zamiennych. • Naruszenie prawa procesowego przez brak wystarczających ustaleń faktycznych i ocen w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego, co uniemożliwiało weryfikację jego stanowiska.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące wygaśnięcia roszczenia z powodu niezgłoszenia go w terminie prekluzyjnym. • Zarzuty dotyczące niedopuszczalnego rozszerzenia powództwa o odszkodowanie. • Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów o wycenie nieruchomości i odszkodowaniu.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 20 października 2016 r., II CSK 794/15, że osoba prawna występująca do sądu z roszczeniem regulacyjnym nie może skutecznie rozszerzyć zakresu przedmiotu roszczenia regulacyjnego, zgłoszonego uprzednio w postępowaniu przed Komisją. • Nieruchomość zamienna powinna spełniać kryteria porównywalności do nieruchomości przejętej przez państwo, co pozwoli zadośćuczynić roszczeniu regulacyjnemu w jego podstawowej postaci. • Zaniechanie dokonania relewantnych ustaleń i ocen w opisanym zakresie - jak trafnie zarzuca w skardze kasacyjnej Skarb Państwa - uniemożliwia weryfikację prawidłowości stanowiska Sądu drugiej instancji.
Skład orzekający
Mariusz Łodko
przewodniczący-sprawozdawca
Marcin Łochowski
członek
Tomasz Szanciło
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w zakresie postępowań regulacyjnych, kryteriów oceny odpowiedniości nieruchomości zamiennych oraz wymogów ustaleń faktycznych w sprawach dotyczących zwrotu mienia kościelnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej kategorii spraw związanych z mieniem kościelnym przejętym na podstawie ustawy z 1950 r. oraz postępowania regulacyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonego zagadnienia zwrotu mienia kościelnego przejętego przez Państwo w czasach PRL, co wiąże się z historycznym kontekstem i znaczącymi wartościami majątkowymi. Uchylenie wyroku przez Sąd Najwyższy wskazuje na istotne problemy interpretacyjne i proceduralne.
“Sąd Najwyższy bada, czy Kościół odzyska ziemie przejęte przez PRL – kluczowe ustalenia faktyczne i kryteria oceny nieruchomości zamiennych.”
Dane finansowe
odszkodowanie: 10 359 300 PLN
odszkodowanie: 4 426 551,2 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.