IV CSK 93/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej powodów R. N. i D. N. od wyroku Sądu Apelacyjnego, który oddalił ich apelację od wyroku Sądu Okręgowego. Powodowie domagali się ustalenia nieważności oświadczenia Agencji Nieruchomości Rolnych (dalej ANR) z dnia 12 stycznia 2006 r. o wykonaniu prawa pierwokupu nieruchomości objętych warunkową umową sprzedaży zawartą z Syndykiem Masy Upadłości „M.” Sp. z o.o. w dniu 15 grudnia 2005 r. Sąd Apelacyjny uznał, że powodowie mają interes prawny w domaganiu się ustalenia nieważności oświadczenia ANR, ponieważ wykreślenie spółki z KRS uniemożliwiło im inne formy dochodzenia roszczeń. Sąd uznał również, że nieruchomość będąca przedmiotem umowy w części obejmującej co najmniej około 200 ha stanowiła nieruchomość rolną w rozumieniu ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592 ze zm.). Sąd Najwyższy, rozpatrując skargę kasacyjną, skupił się na wykładni przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r., w szczególności art. 2 pkt 1 (definicja nieruchomości rolnej) oraz art. 3 ust. 4 (prawo pierwokupu ANR) i art. 6 (wymagania wobec rolnika indywidualnego). Sąd uznał, że dla uznania nieruchomości za rolną wystarczy, aby spełniała kryteria z art. 461 k.c. i była przeznaczona na cele rolne w planach zagospodarowania przestrzennego, nawet jeśli część nieruchomości miała inne przeznaczenie lub była faktycznie wykorzystywana inaczej. Sąd podkreślił, że ustawa ma na celu kształtowanie ustroju rolnego, przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji gruntów i zapewnienie prowadzenia gospodarstw przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach. Sąd Najwyższy uznał, że powodowie nie spełnili warunków do wyłączenia prawa pierwokupu ANR, ponieważ nie prowadzili osobiście gospodarstwa rolnego, a ich zamiar zakupu nieruchomości wiązał się z organizacją farmy wiatrowej i dalszą dzierżawą gruntów, a nie z powiększeniem własnego gospodarstwa rolnego. W związku z tym skarga kasacyjna została oddalona, a powodowie zostali obciążeni kosztami postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia nieruchomości rolnej w kontekście ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, kryteria rolnika indywidualnego, obowiązki stron przy wykonywaniu prawa pierwokupu.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z prawem pierwokupu ANR i definicją nieruchomości rolnej. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych rodzajów nieruchomości czy praw pierwokupu.
Zagadnienia prawne (4)
Czy nieruchomość, która częściowo składa się z gruntów o przeznaczeniu rolniczym, a częściowo z gruntów o charakterze nierolniczym, może być uznana za nieruchomość rolną w rozumieniu ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nieruchomość może być uznana za rolną, jeśli spełnia kryteria z art. 461 k.c. i jest przeznaczona na cele rolne w planach zagospodarowania przestrzennego, nawet jeśli część nieruchomości ma inne przeznaczenie lub jest faktycznie wykorzystywana inaczej. Kluczowe jest, aby jej wiodące przeznaczenie było rolnicze.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że dla uznania nieruchomości za rolną wystarczy spełnienie kryteriów z art. 461 k.c. oraz przeznaczenie w planach zagospodarowania przestrzennego na cele rolne. Ustawa ma na celu kształtowanie ustroju rolnego, a wyłączenie nieruchomości z jej zakresu tylko z powodu częściowego innego przeznaczenia byłoby sprzeczne z tym celem. Sąd przyjął stanowisko, że nieruchomość o niejednorodnym charakterze podlega ustawie, jeśli nie jest w całości wykorzystywana i przeznaczona na inne cele niż rolne.
Czy powodowie, którzy wydzierżawili większość posiadanych gruntów rolnych i planowali zorganizować na części nabywanej nieruchomości farmę wiatrową, spełniają kryteria rolnika indywidualnego do wyłączenia prawa pierwokupu Agencji Nieruchomości Rolnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, powodowie nie spełniają kryteriów rolnika indywidualnego, ponieważ nie prowadzili osobiście gospodarstwa rolnego, a ich zamiar zakupu nieruchomości nie wiązał się z powiększeniem własnego gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza podejmowanie wszelkich decyzji dotyczących jego działalności, co wyklucza oddanie całego gospodarstwa lub jego części w dzierżawę bez zachowania kontroli nad decyzjami. Powodowie nie wykazali, że prowadzili osobiście gospodarstwo, a ich zamiar zakupu nieruchomości był związany z inwestycją w farmę wiatrową i dalszą dzierżawą, a nie z powiększeniem własnego gospodarstwa rolnego.
Czy Agencja Nieruchomości Rolnych ma obowiązek badania istnienia przesłanek wyłączających prawo pierwokupu, czy też ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na kupującym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar wykazania przesłanek wyłączających prawo pierwokupu spoczywa na kupującym, który dąży do wyłączenia tego prawa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kupujący, dążąc do wyłączenia prawa pierwokupu Agencji Nieruchomości Rolnych, ma obowiązek przedstawić dowody wskazujące na spełnienie warunków określonych w ustawie (np. osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego, posiadanie kwalifikacji, zamieszkanie w odpowiedniej gminie). W tej sprawie powodowie złożyli oświadczenie o niespełnianiu tych warunków i nie przedstawili wymaganych dokumentów, co oznacza, że powoływanie się na obowiązek badania przez pozwaną nie znajduje uzasadnienia.
Czy powodowie mieli interes prawny w domaganiu się ustalenia nieważności oświadczenia Agencji Nieruchomości Rolnych o wykonaniu prawa pierwokupu, zwłaszcza po wykreśleniu spółki z KRS?
Odpowiedź sądu
Tak, powodowie mieli interes prawny w domaganiu się ustalenia nieważności oświadczenia ANR.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego uniemożliwiło powodom wystąpienie z innymi roszczeniami, np. o ustalenie nieważności umowy sprzedaży czy uzgodnienie treści księgi wieczystej. Uwzględnienie powództwa o ustalenie nieważności oświadczenia ANR byłoby przyczyną oceny jako nieważnej umowy sprzedaży, co pozwoliłoby na dalsze kroki prawne między stronami umowy warunkowej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. N. | osoba_fizyczna | powód |
| D. N. | osoba_fizyczna | powód |
| Agencja Nieruchomości Rolnych w Warszawie Oddział Terenowy w O. | instytucja | pozwana |
| Syndyk Masy Upadłości „M .” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością | inne | sprzedawca |
Przepisy (11)
Główne
u.k.u.r. art. 3 § ust. 4
Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego
Przyznaje Agencji Nieruchomości Rolnych prawo pierwokupu nieruchomości rolnych w braku innych uprawnionych i niezaistnieniu wyłączeń.
u.k.u.r. art. 2 § pkt 1
Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego
Definiuje nieruchomość rolną jako nieruchomość, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej, oraz która położona jest na obszarach przeznaczonych na cele rolne w planach zagospodarowania przestrzennego.
u.k.u.r. art. 6 § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego
Określa warunki, jakie musi spełniać rolnik indywidualny, w tym osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego, aby wyłączyć prawo pierwokupu Agencji Nieruchomości Rolnych.
Pomocnicze
k.c. art. 46
Kodeks cywilny
Definiuje nieruchomość jako część powierzchni ziemskiej stanowiącą odrębny przedmiot własności.
k.c. art. 461
Kodeks cywilny
Definiuje nieruchomości rolne (grunty rolne) jako nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie.
k.p.c. art. 3983 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa skargi kasacyjnej z powodu naruszenia prawa materialnego.
k.p.c. art. 39813 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik sprawy w zakresie kosztów postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym do postępowania kasacyjnego w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Orzekanie o kosztach postępowania kasacyjnego.
u.g.n. art. 109 § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Dotyczy prawa pierwokupu gminy, przywołane w kontekście wykładni przepisów o pierwokupie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieruchomość objęta umową sprzedaży stanowi nieruchomość rolną w rozumieniu ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. • Powodowie nie spełniają kryteriów rolnika indywidualnego do wyłączenia prawa pierwokupu Agencji Nieruchomości Rolnych. • Ciężar wykazania przesłanek wyłączających prawo pierwokupu spoczywa na kupującym.
Odrzucone argumenty
Nieruchomość nie jest nieruchomością rolną w rozumieniu ustawy, ponieważ część jej przeznaczenia jest nierolnicza. • Powodowie spełniają kryteria rolnika indywidualnego. • Agencja Nieruchomości Rolnych miała obowiązek badania przesłanek wyłączających prawo pierwokupu.
Godne uwagi sformułowania
kształtowanie ustroju rolnego • przeciwdziałać nadmiernej koncentracji nieruchomości rolnych • zapewnić prowadzenie gospodarstw rolnych przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach • osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza podejmowanie wszystkich decyzji dotyczących gospodarstwa • nieruchomość, której wiodącym przeznaczeniem jest prowadzenie działalności wytwórczej w rolnictwie
Skład orzekający
Krzysztof Pietrzykowski
przewodniczący
Anna Owczarek
członek
Bogumiła Ustjanicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia nieruchomości rolnej w kontekście ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, kryteria rolnika indywidualnego, obowiązki stron przy wykonywaniu prawa pierwokupu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z prawem pierwokupu ANR i definicją nieruchomości rolnej. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych rodzajów nieruchomości czy praw pierwokupu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego prawa pierwokupu nieruchomości rolnych i jego interpretacji przez Sąd Najwyższy, co jest istotne dla rynku nieruchomości rolnych i rolników. Wyjaśnia kluczowe definicje i kryteria, które mogą być niejasne dla wielu stron.
“Czy Twoja nieruchomość rolna jest naprawdę rolna? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe kryteria prawa pierwokupu.”
Dane finansowe
WPS: 1 000 000 PLN
koszty postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.