IV CSK 668/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowództwo dotyczyło zapłaty kar umownych w kwocie 134.095 zł, naliczonych na podstawie § 10 pkt 1 umowy z dnia 27 marca 2007 r., w związku z odstąpieniem od umowy przez zamawiającego z przyczyn leżących po stronie wykonawcy. Sąd pierwszej instancji zasądził 44.698,34 zł. Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelacje obu stron, podwyższył zasądzoną kwotę do 109.913,95 zł, uznając, że postanowienia umowy dotyczące rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym faktycznie stanowiły umowne prawo do odstąpienia od umowy, a forma pisemna została zachowana. Sąd odwoławczy zaakceptował możliwość zastrzeżenia kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z przyczyn leżących po stronie kontrahenta, nie uznając tego za naruszenie art. 395 § 1 k.c. Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych (art. 233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c.) oraz prawa materialnego (art. 395 § 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c., art. 395 § 2 k.c.). Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną w części, w której pozwany nie miał interesu prawnego. Uznano za nietrafne zarzuty naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. Jednakże Sąd Najwyższy przyznał rację pozwanemu co do naruszenia art. 395 § 1 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie. Sąd Apelacyjny błędnie przyjął skuteczne umowne prawo odstąpienia od umowy, mimo braku oznaczenia w umowie terminu, w którym prawo to mogłoby być wykonane. Brak takiego terminu wyklucza możliwość przyjęcia skutecznego umownego prawa odstąpienia. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w zaskarżonej części i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, wskazując, że zarzut naruszenia art. 395 § 2 k.c. okazał się nietrafny, gdyż odstąpienie od umowy (nawet ustawowe) może prowadzić do dochodzenia kar umownych jako konsekwencji niewykonania zobowiązania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących umownego prawa odstąpienia od umowy, w szczególności wymogu oznaczenia terminu jego wykonania, oraz możliwość dochodzenia kar umownych w przypadku odstąpienia od umowy.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku oznaczenia terminu w umowie, co może ograniczać jego zastosowanie do podobnych przypadków.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowne zastrzeżenie prawa odstąpienia od umowy jest skuteczne, jeśli nie określono terminu, w którym prawo to może być wykonane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowne zastrzeżenie prawa odstąpienia od umowy jest nieskuteczne, jeśli nie określono terminu jego wykonania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, określenie terminu jest niezbędną przesłanką skutecznego umownego zastrzeżenia prawa odstąpienia od umowy. Brak takiego terminu wyklucza możliwość przyjęcia, że strony skutecznie zastrzegły to prawo.
Czy kara umowna zastrzeżona na wypadek odstąpienia od umowy może być dochodzona, jeśli odstąpienie nastąpiło na podstawie przepisów ustawowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kara umowna zastrzeżona na wypadek odstąpienia od umowy może być dochodzona, jeśli odstąpienie nastąpiło na podstawie przepisów ustawowych, ponieważ odstąpienie od umowy prowadzi do stanu niewykonania zobowiązania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III CZP 39/12, stwierdzając, że odstąpienie od umowy, zarówno ustawowe jak i umowne, prowadzi do stanu niewykonania zobowiązania, co pozwala na dochodzenie kary umownej przewidzianej na taki wypadek.
Czy sąd drugiej instancji prawidłowo uzasadnił swoje rozstrzygnięcie w zakresie nieuwzględnienia zarzutów apelacji pozwanego?
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. był nietrafny, ponieważ Sąd Apelacyjny odniósł się do zarzutów apelacji pozwanego, choć skarżący nie zgadzał się z jego oceną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny odniósł się do zarzutów apelacji pozwanego, wyjaśniając przyczynę nieuwzględnienia niektórych z nich, co czyni zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. bezzasadnym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Województwo M. | organ_państwowy | powód |
| W.G. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 395 § § 1
Kodeks cywilny
Wymaga uprzedniego przesądzenia, że strony oznaczyły w umowie termin, w ciągu którego będzie im przysługiwać prawo odstąpienia od umowy. Brak stosownej wzmianki w umowie wyklucza możliwość przyjęcia, że strony zastrzegły umowne prawo odstąpienia.
Pomocnicze
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 387 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 395 § § 2
Kodeks cywilny
Ustawodawca w art. 494 k.c. jednoznacznie przesądził, że wskutek odstąpienia od umowy – na podstawie zarówno upoważnienia ustawowego jak również umownego (art. 492 k.c.) – powstaje stan, który należy zakwalifikować jako niewykonanie zobowiązania, skoro strona odstępująca od umowy może dochodzić naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 3986 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 3983 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39813 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39815 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 494
Kodeks cywilny
k.c. art. 492
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwe zastosowanie przez Sąd Apelacyjny art. 395 § 1 k.c. z powodu braku oznaczenia terminu wykonania umownego prawa odstąpienia od umowy.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. • Naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 oraz art. 387 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia przyczyny nieuwzględnienia zarzutów apelacji pozwanego. • Obraza art. 395 § 2 k.c. wskutek uwzględnienia powództwa o zapłatę kar umownych zastrzeżonych w umowie, od której odstąpiono.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw • Okoliczność, że skarżący nie podziela takiej oceny Sądu drugiej instancji w odniesieniu do dokonanej wykładni oświadczeń woli stron umowy i w konsekwencji forsuje stanowisko, że powód rozwiązał umowę, a nie że od niej odstąpił, mogłoby ewentualnie stanowić uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 65 § 2 k.c. • Zasadniczo rację ma skarżący o tyle, że Sąd odwoławczy przytaczając hipotezę i dyspozycję normy art. 395 § 1 k.c. przedwcześnie uznał, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy istnieją podstawy do zastosowania tego przepisu. • W orzecznictwie utrwalone jest już stanowisko, że przesłanką umownego zastrzeżenia odstąpienia od umowy jest określenie terminu, w którym może to nastąpić, co stosuje się do każdego wypadku takiego zastrzeżenia.
Skład orzekający
Mirosława Wysocka
przewodniczący
Marian Kocon
członek
Zbigniew Kwaśniewski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umownego prawa odstąpienia od umowy, w szczególności wymogu oznaczenia terminu jego wykonania, oraz możliwość dochodzenia kar umownych w przypadku odstąpienia od umowy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku oznaczenia terminu w umowie, co może ograniczać jego zastosowanie do podobnych przypadków.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia w prawie umów - skuteczności odstąpienia od umowy i kar umownych, co jest istotne dla praktyków. Sąd Najwyższy wyjaśnia niuanse interpretacyjne, co podnosi jej wartość.
“Czy można skutecznie odstąpić od umowy bez podania terminu? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady.”
Dane finansowe
WPS: 134 095 PLN
kary umowne: 109 913,95 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.