IV CSK 660/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek, wniesionego przez powodów M. D. (1) i W. D. przeciwko pozwanej A. D. Powodowie domagali się zasądzenia od pozwanej kwot po 70.000 zł, które następnie ograniczyli do 54.259,25 zł na rzecz każdego z nich. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, ustalił, że spadkodawczyni M. D. (2) rozporządziła swoim majątkiem za życia, przekazując część środków finansowych i udział w nieruchomości córce A. D. oraz synowi M. D. (1). Kluczową kwestią było ustalenie substratu zachowku, w tym doliczenie darowizn i wartości nieruchomości. Sąd uznał, że umowa o dział spadku i zniesienie współwłasności z 2004 roku, na mocy której pozwana nabyła nieruchomość od matki, miała charakter nieodpłatny i podlegałaby doliczeniu do spadku. Jednakże, ze względu na wyjątkowo naganne zachowanie powodów wobec matki i pozwanej, polegające na wieloletnim braku kontaktu, braku zainteresowania jej losem, a także braku pomocy w opiece i utrzymaniu nieruchomości, Sąd zastosował art. 5 k.c. i nie doliczył wartości nieruchomości do substratu zachowku. Do substratu zachowku Sąd zaliczył jedynie kwotę 50.000 zł przelaną przez matkę na rachunek córki oraz 23.959,33 zł otrzymaną przez M. D. (1) z polisy ubezpieczeniowej. Obliczony zachowek dla każdego z powodów wyniósł 12.266 zł. Ponieważ M. D. (1) otrzymał kwotę przewyższającą należny mu zachowek, jego powództwo zostało oddalone. W. D. nie otrzymał żadnego przysporzenia, dlatego Sąd zasądził od pozwanej na jego rzecz kwotę 8.300 zł, stanowiącą część należnego mu zachowku. Pozostałe roszczenia oddalono. Rozstrzygnięto również o kosztach postępowania, uwzględniając częściowe wygrane i przegrane stron oraz zastosowanie art. 5 k.c.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaZastosowanie art. 5 k.c. w sprawach o zachowek z uwagi na naganne zachowanie uprawnionego wobec spadkodawcy i rodziny.
Każda sprawa o zachowek jest indywidualna, a zastosowanie art. 5 k.c. wymaga wykazania wyjątkowych okoliczności.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa o dział spadku i zniesienie współwłasności, na mocy której jeden ze współwłaścicieli nabywa nieruchomość od drugiego bez spłat, może być traktowana jako darowizna podlegająca doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa o dział spadku i zniesienie współwłasności, która ma charakter nieodpłatny, może być traktowana jako darowizna podlegająca doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że kluczowe jest nieodpłatne przysporzenie, a nie formalna nazwa umowy. Umowa zniesienia współwłasności bez spłat, nawet z ustanowieniem służebności mieszkania, może mieć charakter darowizny.
Czy w przypadku rażąco nagannego zachowania uprawnionego do zachowku wobec spadkodawcy i innych spadkobierców, można zastosować art. 5 k.c. w celu ograniczenia lub oddalenia roszczenia o zachowek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w wyjątkowych okolicznościach, gdy zachowanie uprawnionego do zachowku jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, można zastosować art. 5 k.c. w celu ograniczenia lub oddalenia roszczenia.
Uzasadnienie
Sąd zastosował art. 5 k.c. z uwagi na wieloletni brak kontaktu powodów z matką, brak zainteresowania jej losem i zdrowiem, brak pomocy w opiece oraz brak zainteresowania nieruchomością, co uznał za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Jak obliczyć substrat zachowku, uwzględniając darowizny i wartość nieruchomości, a także zastosowanie art. 5 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Substrat zachowku stanowi czysta wartość spadku powiększoną o darowizny podlegające zaliczeniu. Wartość nieruchomości nie została doliczona z uwagi na zastosowanie art. 5 k.c. Darowizny w postaci środków pieniężnych zostały uwzględnione.
Uzasadnienie
Sąd obliczył substrat zachowku na podstawie środków pieniężnych przekazanych przez spadkodawczynię, pomijając wartość nieruchomości ze względu na zastosowanie art. 5 k.c. wobec postawy powodów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. D. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| W. D. | osoba_fizyczna | powód |
| A. D. | osoba_fizyczna | pozwana |
| S. D. (1) | osoba_fizyczna | spadkobierca testamentowy |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Określa uprawnionych do zachowku i jego wysokość (połowa wartości udziału spadkowego).
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Darowizny podlegające doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku.
k.c. art. 994
Kodeks cywilny
Doliczanie darowizn do spadku.
Pomocnicze
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zastosowanie przepisu z urzędu w przypadku nadużycia prawa podmiotowego, w tym w sprawach o zachowek.
k.p.c. art. 333 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności wyrokowi w części uznanej przez stronę.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Wzajemne zniesienie lub stosunkowe rozdzielenie kosztów w przypadku częściowego uwzględnienia żądań.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada słuszności przy orzekaniu o kosztach.
k.p.c. art. 203 § § 1, 4
Kodeks postępowania cywilnego
Cofnięcie pozwu i jego skutki.
k.p.c. art. 355 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Umorzenie postępowania w przypadku cofnięcia pozwu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naganne zachowanie powodów wobec spadkodawczyni i pozwanej uzasadnia zastosowanie art. 5 k.c. i nie doliczenie wartości nieruchomości do substratu zachowku. • Umowa o dział spadku i zniesienie współwłasności bez spłat ma charakter darowizny i podlega doliczeniu do spadku. • Powód W. D. jest uprawniony do zachowku, gdyż nie otrzymał żadnego przysporzenia od spadkodawczyni.
Odrzucone argumenty
Wartość nieruchomości powinna zostać w całości doliczona do substratu zachowku. • Roszczenie o zachowek powinno być uwzględnione w pełnej wysokości żądanej przez powodów. • Przelana kwota 50.000 zł na rachunek pozwanej nie stanowi darowizny.
Godne uwagi sformułowania
zachowanie powodów, zarówno względem matki, jak i pozwanej przez wiele lat było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego • niepoprawne i oziębłe stosunki między spadkodawcą a uprawnionymi do zachowku • nie można wykluczyć, iż rozliczenia z Gminą Z. wynikały z likwidacji książeczki mieszkaniowej, gdyż był to czas wygaszania tych wkładów • Sąd zdecydował się powołać na art.5 k.c. i z tego względu nie zaliczyć przysporzenia na rzecz pozwanej, tj. 7/8 udziału w nieruchomości przy ul. (...) do rozliczeń z tytułu zachowku.
Skład orzekający
Danuta Sawicz-Nowacka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Zastosowanie art. 5 k.c. w sprawach o zachowek z uwagi na naganne zachowanie uprawnionego wobec spadkodawcy i rodziny."
Ograniczenia: Każda sprawa o zachowek jest indywidualna, a zastosowanie art. 5 k.c. wymaga wykazania wyjątkowych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak rażąco naganne zachowanie wobec rodziny może wpłynąć na prawa spadkowe, nawet wbrew przepisom o zachowku. Jest to przykład zastosowania klauzuli generalnej w prawie cywilnym.
“Czy można stracić prawo do spadku przez złe relacje z rodziną? Sąd Okręgowy odpowiada.”
Dane finansowe
WPS: 70 000 PLN
zachowek: 8300 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.