IV CSK 656/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa wywołana pozwem Spółdzielczej Mleczarni „S.” przeciwko K. S. i A. T. o zapłatę kwoty 206 341,59 zł z odsetkami, dotyczyła wykonania umowy pożyczki zawartej w 2005 roku. Pożyczka miała być spłacana dostawami mleka, a jej zabezpieczeniem był weksel in blanco. Pozwany K. S. zaprzestał dostaw mleka przed terminem, co zgodnie z umową skutkowało natychmiastową wymagalnością pożyczki i naliczeniem wyższych odsetek. Sąd Okręgowy zasądził dochodzoną kwotę, oddalając zarzuty pozwanych dotyczące m.in. potrącenia i nieważności postanowień umownych. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanych, podzielając ustalenia i wnioski sądu pierwszej instancji. Pozwani w skardze kasacyjnej zarzucili m.in. naruszenie przepisów procesowych (nieuwzględnienie wniosków dowodowych, oddalenie wniosku o odroczenie rozprawy) oraz prawa materialnego (błędne zastosowanie przepisów dotyczących funduszy spółdzielczych, bezpodstawnego wzbogacenia, potrącenia, zasad współżycia społecznego). Sąd Najwyższy uznał zarzuty procesowe za bezzasadne, wskazując na zapewnienie stronie pełnej ochrony praw procesowych. Jednakże, podzielił zarzut naruszenia art. 58 § 2 k.c. w odniesieniu do § 7 umowy pożyczki, uznając klauzulę za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. Stwierdził, że klauzula ta wywierała niedopuszczalną presję na członków spółdzielni, zmuszając ich do pozostania w niej i dostarczania mleka, nawet jeśli ceny były niekorzystne. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja klauzul umownych w umowach spółdzielczych pod kątem ich zgodności z zasadami współżycia społecznego, zwłaszcza w kontekście presji na członków.
Orzeczenie dotyczy specyfiki umów spółdzielczych i relacji między spółdzielnią a jej członkami.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzula umowna przewidująca natychmiastową wymagalność pożyczki i naliczenie wyższych odsetek w przypadku zaprzestania dostaw mleka przez członka spółdzielni, nawet po wygaśnięciu umowy, jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzula ta jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, ponieważ wywierała niedopuszczalną presję na członków spółdzielni, zmuszając ich do pozostania w niej i dostarczania mleka, nawet jeśli ceny były niekorzystne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że klauzula § 7 umowy pożyczki, która nakładała na pożyczkobiorcę obowiązek zwrotu różnicy między naliczonymi a preferencyjnymi odsetkami w przypadku zaprzestania dostaw mleka w okresie 5 lat od wygaśnięcia umowy, była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Działała ona jako niedopuszczalna presja na członków spółdzielni, ograniczając ich prawo do swobodnego decydowania o dalszym członkostwie i sprzedaży mleka na wolnym rynku.
Czy środki wpłacane przez członka spółdzielni na fundusz wzajemnej pomocy (tzw. "groszówki") podlegają zwrotowi po ustaniu członkostwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, środki te nie podlegają zwrotowi, ponieważ stanowią własny fundusz spółdzielni, a były członek nie ma do nich prawa zgodnie z Prawem spółdzielczym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na art. 26 § 2 Prawa spółdzielczego oraz postanowienia statutu i regulaminu funduszu wzajemnej pomocy, stwierdził, że fundusz ten stanowił własny majątek spółdzielni, a były członek nie miał do niego prawa. Dobrowolne wpłaty na fundusz oraz jego finansowanie z nadwyżki bilansowej potwierdzały jego charakter jako funduszu niepodlegającego zwrotowi.
Czy sąd drugiej instancji naruszył przepisy postępowania, oddalając wnioski dowodowe i nie odraczając rozprawy?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji zapewnił stronie pełną ochronę praw procesowych i nie doszło do nieważności postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że pozwany K. S. miał zapewnioną pełną ochronę praw procesowych przed sądem drugiej instancji. Oddalenie wniosku o odroczenie rozprawy z powodu usprawiedliwionej nieobecności strony, gdy była ona reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, nie stanowiło nieważności postępowania. Podobnie, ocena zasadności oddalenia wniosków dowodowych przez sąd drugiej instancji nie stanowi naruszenia art. 378 k.p.c., lecz może być podstawą do zarzutu naruszenia innych przepisów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Spółdzielcza Mleczarnia "S." | spółka | powód |
| K. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
| A. T. | osoba_fizyczna | pozwany |
| K. P. | osoba_fizyczna | poręczyciel |
Przepisy (27)
Główne
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
pr. sp. art. 26 § § 2
Ustawa Prawo spółdzielcze
Pomocnicze
k.p.c. art. 299
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 302
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 379 § pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 451 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 498
Kodeks cywilny
k.c. art. 876 § § 1
Kodeks cywilny
pr. weksl. art. 10
Prawo wekslowe
pr. weksl. art. 31
Prawo wekslowe
pr. sp. art. 26 § § 1
Ustawa Prawo spółdzielcze
pr. sp. art. 78 § § 1
Ustawa Prawo spółdzielcze
pr. sp. art. 78 § ust. 3
Ustawa Prawo spółdzielcze
pr. sp. art. 1
Ustawa Prawo spółdzielcze
pr. sp. art. 125 § § 5a
Ustawa Prawo spółdzielcze
pr. sp. art. 19 § § 2
Ustawa Prawo spółdzielcze
pr. sp. art. 20 § § 2
Ustawa Prawo spółdzielcze
pr. sp. art. 21
Ustawa Prawo spółdzielcze
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzula § 7 umowy pożyczki jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. • Środki wpłacane na fundusz wzajemnej pomocy nie podlegają zwrotowi.
Odrzucone argumenty
Nieważność postępowania przed sądami niższych instancji. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego dotyczących funduszy spółdzielczych. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów o potrąceniu. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów o zasadach współżycia społecznego do § 7 umowy. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów o wykładni oświadczeń woli.
Godne uwagi sformułowania
klauzula zawarta w § 7 umowy była sprzeczna z dobrymi obyczajami, uczciwością oraz zasadą słuszności • wywierała na członków niedopuszczalną presję pozostawania w Spółdzielni i dostaw mleka pomimo oferowania im np. zbyt niskich cen za mleko w porównaniu z tymi jakie mogliby uzyskać na wolnym rynku • byłemu członkowi nie przysługuje prawo do funduszu zasobowego i do innego majątku spółdzielni
Skład orzekający
Jan Górowski
przewodniczący, sprawozdawca
Zbigniew Kwaśniewski
członek
Anna Owczarek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja klauzul umownych w umowach spółdzielczych pod kątem ich zgodności z zasadami współżycia społecznego, zwłaszcza w kontekście presji na członków."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki umów spółdzielczych i relacji między spółdzielnią a jej członkami.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy mogą interweniować w przypadku klauzul umownych, które nadmiernie ograniczają swobodę członków spółdzielni, nawet jeśli formalnie są zgodne z prawem. Dotyka kwestii relacji między organizacją a jej członkami.
“Czy spółdzielnia może zmusić rolnika do dostarczania mleka pod groźbą wysokich kar? Sąd Najwyższy odpowiada.”
Dane finansowe
WPS: 206 341,59 PLN
zapłata: 206 341,59 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.