IV CSK 571/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku o ustanowienie służebności drogi koniecznej. Sąd Okręgowy w O. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego, oddalając wniosek. Sąd Okręgowy ustalił, że umowa darowizny, na mocy której wnioskodawca nabył nieruchomości i ustanowił służebność, była nieważna z powodu pozorności oświadczenia woli. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargi kasacyjne, uznał, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe z powodu naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. (brak należytego uzasadnienia) oraz art. 382 k.p.c. (nieprawidłowa ocena materiału dowodowego). Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Okręgowy nie wykazał w sposób wystarczający podstaw faktycznych dla ustalenia pozorności oświadczenia woli, co uniemożliwiło kontrolę kasacyjną. Ponadto, Sąd Najwyższy zakwestionował rozciągnięcie skutku nieważności umowy darowizny na część nieruchomości, która nie była objęta decyzją o podziale z warunkiem ustanowienia służebności. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWadliwość uzasadnienia orzeczeń sądów drugiej instancji, zasady obalania domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, związanie sądu powszechnego decyzjami administracyjnymi, skutki prawne nieważności czynności prawnej przy podziale nieruchomości.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustanowieniem służebności drogi koniecznej w kontekście podziału nieruchomości i wadliwości postępowania apelacyjnego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy oświadczenie woli o ustanowieniu służebności drogi koniecznej, złożone w umowie darowizny nieruchomości, może być uznane za pozorne i nieważne w świetle art. 83 § 1 k.c. oraz art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 99 i 93 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami?
Odpowiedź sądu
Sąd Okręgowy uznał oświadczenie za pozorne i nieważne, co skutkowało oddaleniem wniosku o ustanowienie służebności. Sąd Najwyższy uchylił to postanowienie z powodu wadliwości uzasadnienia.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniu, że strony umowy darowizny miały świadomość niemożności faktycznego ustanowienia służebności drogi koniecznej, co czyniło oświadczenie o jej ustanowieniu pozornym i nieważnym. Sąd Najwyższy uznał, że uzasadnienie Sądu Okręgowego nie zawierało wystarczających podstaw faktycznych do takiego ustalenia.
Czy naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 328 § 2 k.p.c. (wadliwość uzasadnienia) i art. 382 k.p.c. (nieprawidłowa ocena materiału dowodowego), przez sąd drugiej instancji, może stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że wadliwość uzasadnienia Sądu Okręgowego uniemożliwiła kontrolę kasacyjną, a błędna ocena materiału dowodowego mogła wpłynąć na ustalenie pozorności oświadczenia woli. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie.
Czy sąd powszechny może z urzędu badać prawidłowość decyzji administracyjnej o podziale nieruchomości, która zawiera warunek ustanowienia służebności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd powszechny jest związany treścią prawomocnej decyzji administracyjnej i nie może jej badać w postępowaniu cywilnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zarzut uczestników postępowania dotyczący błędności decyzji Burmistrza Miasta M. o podziale nieruchomości nie mógł być skutecznie podniesiony w postępowaniu cywilnym, gdyż prawidłowość decyzji administracyjnej może być badana jedynie w postępowaniu administracyjnym.
Czy domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 u.k.w.h.) może być obalone w postępowaniu cywilnym z urzędu przez sąd?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd nie może wszcząć postępowania w celu obalenia domniemania z urzędu, a obalenie domniemania wymaga istnienia interesu prawnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że wpis w księdze wieczystej objęty jest domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, które nie mogło być obalone przez Sąd Okręgowy z urzędu, gdyż sąd nie jest władny wszcząć postępowania w tym zakresie z urzędu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. N. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Gmina Miasta M. | instytucja | uczestnik postępowania |
| R. M.-N. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| S. N. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| Z. S. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| S. S. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| B. J. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
Przepisy (16)
Główne
k.c. art. 145
Kodeks cywilny
Podstawa prawna ustanowienia służebności drogi koniecznej.
k.p.c. art. 398¹⁵
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzeczenia Sądu Najwyższego o uchyleniu postanowienia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy pozorności oświadczenia woli.
k.c. art. 58 § § 3
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej, gdy bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.
k.c. art. 295
Kodeks cywilny
Dotyczy zrzeczenia się służebności.
k.p.c. art. 398³ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa kasacyjna - naruszenie przepisów postępowania.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów o postępowaniu w sprawach o inne prawa majątkowe.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
u.k.w.h. art. 3 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi uzasadnienia wyroku.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o uzasadnieniu wyroku do postanowień sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 510 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wezwania do udziału w sprawie.
k.p.c. art. 626 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania w sprawach o wpisy w księdze wieczystej.
u.g.n. art. 93 § ust. 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Warunek ustanowienia służebności gruntowej przy podziale nieruchomości.
u.g.n. art. 99
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Warunek dostępu do drogi publicznej przy podziale nieruchomości.
k.c. art. 46 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja nieruchomości.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez brak uzasadnienia podstawy faktycznej orzeczenia sądu drugiej instancji. • Naruszenie art. 382 k.p.c. poprzez bezzasadne obalenie domniemania płynącego z treści księgi wieczystej. • Naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. polegające na przyjęciu innych ustaleń niż sąd pierwszej instancji bez pełnego uzasadnienia.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 510 § 2 k.p.c. w zw. z art. 626 § 1 k.p.c. przez brak wezwania do udziału w sprawie wszystkich właścicieli nieruchomości zamykających dostęp do drogi publicznej (Sąd Najwyższy uznał, że nie wykazano wpływu na wynik sprawy).
Godne uwagi sformułowania
oświadczenie o ustanowieniu drogi koniecznej złożone w akcie notarialnym darowizny działek nr 71/2 i 5/1 jest oświadczeniem pozornym i w świetle art. 83 § 1 k.c. nieważnym • czynność prawna polegająca na darowiźnie nieruchomości objętej wnioskiem o podział bez spełnienia warunku ustanowienia służebności jest nieważna • skuteczny zarzut naruszenia przepisów postępowania musi zmierzać do wykazania, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy • uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia • prawidłowość decyzji administracyjnej może być badana tylko we właściwym postępowaniu administracyjnym, natomiast sąd powszechny w sprawie cywilnej jest związany jej treścią • wpis w dziale II księgi wieczystej objęty jest domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym
Skład orzekający
Mirosława Wysocka
przewodniczący
Anna Kozłowska
członek
Maria Szulc
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wadliwość uzasadnienia orzeczeń sądów drugiej instancji, zasady obalania domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, związanie sądu powszechnego decyzjami administracyjnymi, skutki prawne nieważności czynności prawnej przy podziale nieruchomości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustanowieniem służebności drogi koniecznej w kontekście podziału nieruchomości i wadliwości postępowania apelacyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak istotne są formalne wymogi procesowe, zwłaszcza dotyczące uzasadnienia orzeczeń, nawet w sprawach dotyczących praw rzeczowych. Pokazuje również, jak sąd najwyższej instancji koryguje błędy sądów niższych instancji.
“Błędy w uzasadnieniu orzeczenia Sądu Okręgowego doprowadziły do uchylenia sprawy przez Sąd Najwyższy.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.