IV CSK 560/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, uznając, że nie występuje w niej istotne zagadnienie prawne, a odpowiedzialność ubezpieczyciela nie obejmuje sytuacji, gdy sprawca szkody jest jednocześnie ofiarą i sam doprowadził do zerwania więzi rodzinnej.
Powód wniósł skargę kasacyjną, argumentując, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące sytuacji, w której sprawca wypadku jest jednocześnie ofiarą śmiertelną, a jego pojazd miał wykupioną polisę OC. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi, wyjaśniając, że odpowiedzialność ubezpieczyciela ogranicza się do odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu. Sąd podkreślił, że nie można przypisać odpowiedzialności sprawcy ani ubezpieczycielowi za zerwanie więzi rodzinnej, jeśli do tego doprowadziło własne działanie osoby, której dotyczyły te więzi, w tym utrata przez nią życia.
Sąd Najwyższy rozpatrywał skargę kasacyjną powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w sprawie o zapłatę. Powód domagał się odszkodowania i zadośćuczynienia od ubezpieczyciela, argumentując, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące sytuacji, w której sprawca wypadku komunikacyjnego jest jednocześnie ofiarą śmiertelną, a jego pojazd posiadał polisę OC. Powód wskazał na przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej związaną z występowaniem istotnego zagadnienia prawnego. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. W uzasadnieniu wyjaśniono, że przyjęcie skargi wymaga wykazania istnienia istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, nieważności postępowania lub oczywistej zasadności skargi. Sąd podkreślił, że zagadnienie prawne musi mieć charakter abstrakcyjny i nierozstrzygnięty. Odnosząc się do argumentacji powoda, Sąd Najwyższy przypomniał, że więzi rodzinne są dobrami osobistymi, jednakże odpowiedzialność za ich naruszenie powstaje tylko w przypadku bezprawnego wkroczenia w te relacje. Sąd wskazał, że nie jest bezprawne zerwanie więzi przez osobę, której one dotyczą, w tym poprzez własne działania prowadzące do utraty życia. W konsekwencji, ani sprawcy wypadku, ani jego ubezpieczycielowi nie można przypisać odpowiedzialności za zerwanie więzi rodzinnej, jeśli do tego doprowadziło własne działanie osoby, z którą te więzi istniały. Sąd Najwyższy powołał się na ustalone orzecznictwo dotyczące zadośćuczynienia za krzywdę dla najbliższych członków rodziny zmarłego, podkreślając, że odpowiedzialność ta ponosi ten, kto swoim bezprawnym zachowaniem spowodował śmierć i zerwanie więzi. W sytuacji, gdy sprawca jest jednocześnie ofiarą i sam doprowadził do zerwania więzi lub utraty życia, odpowiedzialność ta nie powstaje. Odnosząc się do odpowiedzialności ubezpieczyciela, Sąd Najwyższy stwierdził, że sięga ona tak daleko, jak odpowiedzialność cywilna ubezpieczonego. Skoro sprawcy nie można przypisać odpowiedzialności za zerwanie więzi rodzinnej, to tym bardziej nie można jej przypisać ubezpieczycielowi. Na podstawie art. 398^9^ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej. Jednocześnie, z uwagi na sytuację powoda, odstąpiono od obciążenia go kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności za zerwanie więzi rodzinnej, jeśli do tego doprowadziło własne działanie osoby, z którą te więzi istniały, w tym utrata przez nią życia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że odpowiedzialność ubezpieczyciela OC ogranicza się do odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu. Ponieważ sprawcy wypadku nie można przypisać odpowiedzialności za zerwanie więzi rodzinnej z powodem (gdyż do zerwania doszło w wyniku jego własnego działania lub utraty życia), to tym bardziej odpowiedzialności tej nie można przypisać ubezpieczycielowi.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. Ł. | osoba_fizyczna | powód |
| Towarzystwo Ubezpieczeń [...] Spółka Akcyjna w S. | spółka | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.c. art. 23
Kodeks cywilny
k.c. art. 24
Kodeks cywilny
k.c. art. 448
Kodeks cywilny
k.c. art. 446 § § 4
Kodeks cywilny
u.u.o. art. 34
Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów art. 10
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Odrzucone argumenty
Występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego sytuacji, w której sprawca szkody i poszkodowany są tą samą osobą zmarłą na skutek wypadku, a pojazd sprawcy miał polisę OC.
Godne uwagi sformułowania
Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek. Trafnie zauważył skarżący, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego więzi rodzinne zostały uznane za dobra osobiste. Nie jest bezprawne zerwanie więzi o cechach podanych wyżej przez osobę, której one dotyczą. Odpowiedzialność ubezpieczyciela sięga tak daleko (z ograniczeniami dotyczącymi zapłaty jako rodzaju świadczenia i sumy gwarancyjnej) jak odpowiedzialność cywilna ubezpieczonego.
Skład orzekający
Marta Romańska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej z powodu braku istotnego zagadnienia prawnego; interpretacja odpowiedzialności ubezpieczyciela w specyficznych sytuacjach wypadków śmiertelnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której sprawca jest jednocześnie ofiarą śmiertelną i sam doprowadził do zerwania więzi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia odpowiedzialności ubezpieczyciela w nietypowej sytuacji, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie ubezpieczeniowym i odszkodowawczym.
“Czy ubezpieczyciel zapłaci, gdy sprawca wypadku sam jest ofiarą?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN Sygn. akt IV CSK 560/20 POSTANOWIENIE Dnia 15 września 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marta Romańska w sprawie z powództwa D. Ł. przeciwko […] Towarzystwu Ubezpieczeń […] Spółce Akcyjnej w S. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 września 2021 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt I ACa […] , 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanego. UZASADNIENIE Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 398 9 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 398 9 § 1 k.p.c. Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i wskazał, że powinno to nastąpić ze względu na przesłankę uregulowaną w art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c., w sprawie bowiem: „występuje zagadnienie prawne dotyczące stanów faktycznych, w których występuje tożsamość sprawcy szkody i poszkodowanego zmarłego na skutek wypadku oraz wpływ takiego zbiegu na kształtowanie uprawnień osób najbliższych do możliwości dochodzenia od ubezpieczyciela odszkodowania tytułem znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz odpowiedzialność ubezpieczyciela, w którym pojazd, którym poruszał się zmarły sprawca miał wykupioną polisę od odpowiedzialności cywilnej”. Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga wskazania na problem o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie i wymagający pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Potrzeba wykładni przepisów prawa, co do zasady ustaje, jeśli ustali ją w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy. Trafnie zauważył skarżący, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego więzi rodzinne zostały uznane za dobra osobiste (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 15 marca 2012 r., I CSK 314/11, z 6 maja 2010 r., II CSK 580/09 , z 28 lutego 2003 r., V CK 308/02, OSNC 2004, nr 5, poz. 82 ) . Więź emocjonalna właściwa dla relacji między najbliższymi w rodzinie i składające się na nią poczucie bliskości, oparcia, spełnienia w stosunkach społecznych istnieje między pewnymi osobami, jeśli na skutek postawy ich obu lub którejś z nich nie zostanie zerwana, unicestwiona. Jeśli do tego dochodzi, to przestaje istnieć konkretny przedmiot ochrony na gruncie art. 23 i 24 k.c. oraz art. 448 k.c. Powołane przepisy konstrukcją odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych zgodnie z wzorcem odpowiedzialności za czyn niedozwolony, a zatem pozwalają ją przypisać osobie, która bezprawnie wkroczyła w sferę stanowiącą dobra osobiste drugiego podmiotu. Nie jest bezprawne zerwanie więzi o cechach podanych wyżej przez osobę, której one dotyczą. W ramach oceny relacji wolność (w jej różnych aspektach) i więź rodzinna, trzeba przyznać priorytet wolności. Temu, kto swoim działaniem, podjętym w następstwie autonomicznie podejmowanych decyzji, zrywa więzi z najbliższymi, nie może być zatem przypisana odpowiedzialność za naruszenie unicestwianego takim działaniem dobra osobistego. Z negatywną reakcją prawa spotyka się wyłącznie bezprawne wkroczenie w te relacje, prowadzące do ich zerwania ze względu na śmierć albo doprowadzenie jednej z osób powiązanych w ten sposób do stanu, który można z nią zrównać. Bezprawność oznacza w tym przypadku nie tylko obiektywną sprzeczność działania sprawcy naruszenia dobra osobistego z prawem lub zasadami współżycia społecznego, ale i brak akceptacji dla tego działania, przyzwolenia na nie, przez którąś z osób pozostających w tych szczególnych relacjach. W uchwałach z 22 października 2010 r., III CZP 76/10 (Biul. SN 2010, nr 10, s. 11) i z 13 lipca 2011 r., III CZP 32/11 (OSNC 2012, nr 1, poz. 10), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 w zw. z art. 24 § 1 k.c. także wtedy, gdy śmierć nastąpiła przed 3 sierpnia 2008 r., to jest przed dniem wejścia w życie ustawy z 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116 poz. 731). Spowodowanie śmierci osoby bliskiej - także przed znowelizowaniem art. 446 k.c. przez dodanie w nim § 4 stanowiącego wyraźną podstawę roszczenia o zadośćuczynienie - mogło bowiem prowadzić do naruszenia dóbr osobistych najbliższych członków rodziny zmarłego, co uzasadnia przyznanie im zadośćuczynienia. Takie stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w wyrokach z 14 stycznia 2010 r., IV CSK 307/09 (OSNZD 2010, nr 3, poz. 91), z 11 maja 2011 r., I CSK 621/10 (niepubl.), z 15 marca 2012 r., I CSK 314/11 (niepubl.). Omawianą tu odpowiedzialność ponosi ten, kto swoim bezprawnym zachowaniem, prowadzącym do śmieci pewnej osoby, spowodował także zerwanie łączących zmarłego z najbliższym. Czyn, w związku z którym można rozważać powstanie odpowiedzialności musi odnieść skutek w sferze dwóch różnych dóbr osobistych (życie i więź rodzinna), dwóch różnych osób. O powstaniu tej odpowiedzialności nie może być mowy, gdy do zerwania więzi z najbliższymi doprowadzi własnym działaniem osoba, w związku z którą owe więzi istniały. Dotyczy to też przypadku, gdy jej działanie powoduje utracenie przez nią życia. Art. 34 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 2060 ze zm.), a poprzednio § 10 rozporządzenia Ministra Finansów z 9 grudnia 1992 r. w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (Dz. U. Nr 96, poz. 475 ze zm.) przewiduje odpowiedzialność ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego za szkodę i krzywdę wyrządzoną przez tego posiadacza. W uzasadnieniu postanowienia siedmiu sędziów z 24 lutego 2006 r., III CZP 91/05 (niepubl.) Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że: „Odpowiedzialność ubezpieczyciela sięga tak daleko (z ograniczeniami dotyczącymi zapłaty jako rodzaju świadczenia i sumy gwarancyjnej) jak odpowiedzialność cywilna ubezpieczonego. Jej wtórny charakter nie przeszkadza jednak wystąpieniu poszkodowanego bezpośrednio przeciw ubezpieczycielowi ( actio directa ). Ustalenie zakresu jego zobowiązania wymaga ustalenia wpierw zakresu świadczeń, do których zobowiązany jest ubezpieczający lub inna osoba wyrządzająca szkodę objętą ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej”. Skoro ojcu powoda jako sprawcy wypadku komunikacyjnego i zarazem jego ofierze nie można przypisać odpowiedzialności za zerwanie więzi rodzinnej z powodem, to takiej odpowiedzialności nie można też przypisać pozwanemu, jako ubezpieczycielowi ojca powoda, ponoszącemu odpowiedzialność za szkodę komunikacyjną wyłącznie w graniach odpowiedzialności posiadacza pojazdu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 398 9 § 1 k.p.c., orzeczono jak w postanowieniu. Z uwagi na status powoda, jego sytuację materialną oraz charakter sprawy, Sąd Najwyższy na podstawie art. 102 w związku z art. 398 21 i art. 391 § 1 k.p.c., odstąpił od obciążenia powoda kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanego. jw a.s
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI