IV CSK 521/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną uczestnika postępowania M. A. R. od postanowienia Sądu Okręgowego w B. w sprawie o dział spadku po S. R. Sprawa dotyczyła ustalenia składu i wartości spadku, w tym nieruchomości i wierzytelności. Sąd Rejonowy dokonał wstępnego działu spadku, uwzględniając koszty poniesione przez uczestnika oraz zasądzając spłatę. Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu apelacji, zmienił postanowienie, podwyższając wartość wierzytelności i zasądzając wyższą dopłatę od M. A. R. na rzecz wnioskodawczyni, rozkładając ją na raty ze względu na jego sytuację materialną. Sąd Okręgowy uznał, że zbycie przez M. A. R. części nieruchomości spadkowych przed działem wymaga rozliczenia ich wartości według cen z daty działu spadku, a nie wartości nominalnej uzyskanej ze sprzedaży. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną M. A. R., uznając za nieskuteczne zarzuty dotyczące oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) oraz zarzut naruszenia art. 300 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy potwierdził, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, stan spadku ustala się według chwili otwarcia spadku, a jego wartość według cen z chwili dokonania działu. Oddalono również zarzut naruszenia art. 684 k.p.c., uznając, że Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił wartość zbytych nieruchomości według daty działu spadku, a zarzut oparty na art. 409 k.c. był niezasadny, gdyż podstawą rozliczenia były przepisy o dziale spadku i czynach niedozwolonych (art. 415 k.c.), a nie bezpodstawne wzbogacenie. Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 1035 w zw. z art. 212 § 2 k.c. dotyczącego przyznania konkretnej nieruchomości wnioskodawczyni, uznając, że ocena ta należy do sądów merytorycznych i była uzasadniona sytuacją majątkową stron oraz interesem majątkowym wnioskodawczyni.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie wartości zbytych nieruchomości w dziale spadku, rozliczenia między spadkobiercami, dopuszczalność zarzutów w skardze kasacyjnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji działu spadku z elementami zbycia nieruchomości przez jednego ze spadkobierców.
Zagadnienia prawne (5)
Według jakich cen należy ustalić wartość nieruchomości wchodzących w skład spadku, które zostały zbyte przez jednego ze spadkobierców przed dokonaniem działu spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wartość zbytych nieruchomości należy ustalić według cen obowiązujących w chwili działu spadku, a nie według ich wartości nominalnej uzyskanej ze sprzedaży.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na uchwały i orzecznictwo, stwierdził, że stan spadku ustala się według chwili otwarcia spadku, a jego wartość według cen z chwili dokonania działu. Zmiany w stanie spadku podlegają rozliczeniu według cen z daty działu spadku, chyba że zbycie było usprawiedliwione okolicznościami niezależnymi od spadkobiercy.
Czy zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. dotyczący oceny dowodów może stanowić podstawę skargi kasacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, w tym naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwalone stanowisko orzecznicze, zgodnie z którym skarga kasacyjna nie może być oparta na zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który dotyczy oceny dowodów.
Czy zarzut naruszenia art. 300 § 1 k.p.c. dotyczący przesłuchania osoby prawnej jest zasadny w sprawie, w której stronami są osoby fizyczne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut naruszenia art. 300 § 1 k.p.c. jest niezasadny, gdyż przepis ten nie miał zastosowania w sprawie, w której uczestnikami postępowania były tylko osoby fizyczne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 300 § 1 k.p.c. dotyczy przesłuchania osób reprezentujących osobę prawną, a nie osób fizycznych będących stronami postępowania. Wskazano również, że zarzut odnosił się do zabezpieczenia dowodu, które jest regulowane innymi przepisami.
Czy zarzut naruszenia art. 409 k.c. (bezpodstawne wzbogacenie) jest zasadny w kontekście rozliczeń przy dziale spadku po zbyciu nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut naruszenia art. 409 k.c. jest niezasadny, gdyż podstawą rozliczenia korzyści majątkowej uzyskanej ze zbycia nieruchomości spadkowych były przepisy o dziale spadku w związku z art. 415 k.c. (czyny niedozwolone), a nie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w przypadku zbycia przez spadkobiercę nieruchomości spadkowych bez zgody pozostałych spadkobierców, rozliczenie następuje na podstawie przepisów o dziale spadku i czynach niedozwolonych, a nie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Jakie kryteria decydują o przyznaniu konkretnej rzeczy jednemu ze współspadkobierców w postępowaniu o dział spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd powinien rozważyć usprawiedliwione interesy wszystkich uprawnionych, biorąc pod uwagę m.in. sytuację majątkową stron, wysokość dopłat oraz inne okoliczności istotne dla sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena okoliczności decydujących o przyznaniu rzeczy należy do sądów merytorycznych. W tej sprawie Sąd Okręgowy prawidłowo uwzględnił sytuację majątkową uczestnika M. A. R. oraz interes majątkowy wnioskodawczyni, co uzasadniało przyznanie nieruchomości wnioskodawczyni.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. R. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| J. B. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M. A. R. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| S. R. | osoba_fizyczna | spadkodawczyni |
| I. L. | osoba_fizyczna | spadkobierczyni |
| G. Z. | osoba_fizyczna | wnuczka |
| J. R. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
Przepisy (19)
Główne
k.p.c. art. 684
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawie o dział spadku sąd ustala skład i wartość spadku. Wartość spadku ustala się według cen z chwili dokonania działu.
Pomocnicze
k.c. art. 1035
Kodeks cywilny
Do wspólności majątku spadkowego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności ułamkowej.
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Ocena dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 300 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłuchanie osób wchodzących w skład organu osoby prawnej.
k.c. art. 409
Kodeks cywilny
Wygaśnięcie obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia.
k.c. art. 212 § 2
Kodeks cywilny
Przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli.
k.c. art. 995
Kodeks cywilny
Obliczanie zachowku.
k.c. art. 1042 § 2
Kodeks cywilny
Zaliczenie darowizn do spadku.
k.c. art. 922 § 1
Kodeks cywilny
Spadek stanowi ogół praw i obowiązków zmarłego.
k.c. art. 924
Kodeks cywilny
Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.
k.c. art. 199
Kodeks cywilny
Czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną.
k.r.o. art. 46
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepisy dotyczące działu spadku stosuje się odpowiednio do podziału majątku wspólnego.
k.c. art. 1025 § 2
Kodeks cywilny
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku stanowi podważalne domniemanie.
k.c. art. 1027
Kodeks cywilny
Dokument stwierdzający nabycie spadku.
k.c. art. 1028
Kodeks cywilny
Ochrona osób trzecich działających w dobrej wierze.
k.c. art. 1036
Kodeks cywilny
Rozporządzenie udziałem spadkowym.
k.c. art. 363 § 2
Kodeks cywilny
Ustalenie wysokości odszkodowania.
k.c. art. 1058
Kodeks cywilny
Rozporządzenie przedmiotem wchodzącym w skład spadkowego gospodarstwa rolnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozliczenie wartości zbytych nieruchomości według cen z daty działu spadku. • Nieskuteczność zarzutów dotyczących oceny dowodów w skardze kasacyjnej. • Niezasadność zarzutu naruszenia art. 300 § 1 k.p.c. w sprawie ze stronami fizycznymi. • Podstawa rozliczenia zbycia nieruchomości spadkowych w przepisach o dziale spadku i czynach niedozwolonych (art. 415 k.c.). • Uzasadnienie przyznania nieruchomości wnioskodawczyni ze względu na interesy stron i sytuację majątkową.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (ocena dowodów). • Zarzut naruszenia art. 300 § 1 k.p.c. • Zarzut naruszenia art. 684 k.p.c. w zakresie ustalenia wartości zbytych nieruchomości. • Zarzut naruszenia art. 409 k.c. (bezpodstawne wzbogacenie). • Zarzut naruszenia art. 1035 w zw. z art. 212 § 2 k.c. dotyczący przyznania nieruchomości.
Godne uwagi sformułowania
stan spadku ustala się według chwili otwarcia spadku, jego zaś wartość według cen z chwili dokonania działu • skarga kasacyjna nie może być oparta na zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który dotyczy oceny dowodów • podstawą rozliczenia korzyści majątkowej uzyskanej przez uczestnika M. A. R. w wyniku zbycia części nieruchomości wchodzących w skład spadkowego gospodarstwa rolnego nie miały zastosowania przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, lecz odpowiednie przepisy dotyczące działu spadku w zw. z art. 415 k.c.
Skład orzekający
Dariusz Dończyk
przewodniczący-sprawozdawca
Hubert Wrzeszcz
członek
Anna Kozłowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie wartości zbytych nieruchomości w dziale spadku, rozliczenia między spadkobiercami, dopuszczalność zarzutów w skardze kasacyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji działu spadku z elementami zbycia nieruchomości przez jednego ze spadkobierców.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowych kwestii w prawie spadkowym, zwłaszcza rozliczeń majątkowych między spadkobiercami po zbyciu części spadku. Interpretacja Sądu Najwyższego w zakresie wyceny nieruchomości ma istotne znaczenie praktyczne.
“Jak wycenić sprzedaną część spadku? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady działu spadku.”
Dane finansowe
WPS: 741 732,39 PLN
dopłata: 225 754,2 PLN
spłata: 36 446,5 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.