IV CSK 481/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa wywodzi się z powództwa D. W. przeciwko W. A. S. o zapłatę kwoty 180.000 zł tytułem wykonania zapisu testamentowego. E. W. S. w testamencie powołała pozwanego do spadku i zobowiązała go do zakupu na rzecz powoda lokalu mieszkalnego lub zapłaty jego równowartości po osiągnięciu przez powoda 21 roku życia. Pozwany, spadkobierca, domagał się zmniejszenia zapisu na podstawie art. 1003 k.c. w związku z wypłaceniem zachowku matce powoda. Sąd Okręgowy, po ustaleniu wartości zapisu, spadku i wypłaconego zachowku, zasądził na rzecz powoda kwotę 97.028 zł, uznając żądanie zmniejszenia zapisu za uzasadnione, ale stosując pięcioletni termin przedawnienia, który uznał za przerwany. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, zasądzając na rzecz powoda dodatkowo 40.155 zł, uznając roszczenie pozwanego o zmniejszenie zapisu za przedawnione na podstawie trzyletniego terminu przedawnienia, zgodnie ze znowelizowanym art. 1007 § 1 k.c. Sąd Apelacyjny uznał, że pozew o zachowek nie przerwał biegu przedawnienia roszczenia o zmniejszenie zapisu. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanego, podzielając stanowisko sądu apelacyjnego co do przedawnienia roszczenia o zmniejszenie zapisu i prawidłowości obliczenia kwoty zasądzonej na rzecz powoda.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń o zmniejszenie zapisu testamentowego oraz zasad obliczania i ograniczeń odpowiedzialności spadkobiercy z tytułu zapisów i zachowku.
Dotyczy specyficznej sytuacji spadkowej z zapisem i zachowkiem, a także zmian przepisów w czasie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy roszczenie spadkobiercy o zmniejszenie zapisu ulega przedawnieniu i czy czynność procesowa podjęta przez innego uprawnionego (np. w sprawie o zachowek) może przerwać bieg tego przedawnienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenie o zmniejszenie zapisu ulega przedawnieniu. Pozew o zachowek złożony przez inną osobę nie przerywa biegu przedawnienia roszczenia o zmniejszenie zapisu, jeśli został złożony po upływie terminu przedawnienia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że roszczenie o zmniejszenie zapisu ma charakter majątkowy i podlega jednolitemu przedawnieniu. Zgodnie z art. 1007 § 1 k.c. (w brzmieniu obowiązującym w momencie powstania roszczenia), termin biegnie od ogłoszenia testamentu. Pozew o zachowek złożony przez matkę powoda w 2007 r. nastąpił po upływie trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia o zmniejszenie zapisu (który upłynął w 2006 r.), a zatem nie mógł przerwać jego biegu. Sąd podkreślił, że przerwanie biegu przedawnienia następuje tylko wtedy, gdy przedawnienie jeszcze biegnie.
Jaki jest sposób obliczenia zmniejszenia wartości zapisu w sytuacji, gdy spadkobierca zobowiązany jest do wykonania zapisu i jednocześnie do zapłaty zachowku innym uprawnionym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sposób zmniejszenia zapisu może wynikać z testamentu, a przy braku takiego rozrządzenia, redukcja następuje proporcjonalnie do wartości. Sąd ma obowiązek uwzględnić ustawowe ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy z tytułu zapisów i poleceń (art. 998 § 1 k.c.), które stanowi górną granicę odpowiedzialności za każdy dług z osobna.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odniósł się do art. 998 § 1 k.c., który ustala górną granicę odpowiedzialności spadkobiercy z tytułu zapisów i poleceń. Wartość nadwyżki majątku spadkowego ponad udział spadkowy wyznacza granicę odpowiedzialności za każdy dług z osobna. Sąd Apelacyjny prawidłowo ustalił, że zasądzona kwota nie przekraczała tej granicy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. W. | osoba_fizyczna | powód |
| W. A. S. | spółka | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 1007 § 1
Kodeks cywilny
Określa termin przedawnienia roszczeń z tytułu zapisów i poleceń, który wynosi pięć lat (lub trzy lata w brzmieniu obowiązującym do 22.10.2011 r.), licząc od dnia ogłoszenia testamentu.
k.c. art. 998 § 1
Kodeks cywilny
Ustala górną granicę odpowiedzialności spadkobiercy z tytułu zapisów i poleceń.
Pomocnicze
k.c. art. 1003
Kodeks cywilny
Dotyczy zmniejszenia zapisów i poleceń.
k.c. art. 1004 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy sposobu obliczania zmniejszenia zapisu.
k.c. art. 123 § 1
Kodeks cywilny
Określa czynności przerywające bieg przedawnienia, w tym przedsięwzięte bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dotyczy zasad współżycia społecznego i nadużycia prawa podmiotowego.
k.c. art. 1005 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy skutków uwzględnienia żądania zmniejszenia zapisu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie pozwanego o zmniejszenie zapisu uległo przedawnieniu na podstawie art. 1007 § 1 k.c. • Pozew o zachowek złożony przez M. P. nie przerwał biegu przedawnienia roszczenia o zmniejszenie zapisu, ponieważ został złożony po upływie terminu przedawnienia. • Zasądzona kwota na rzecz powoda nie przekracza górnej granicy odpowiedzialności spadkobiercy określonej w art. 998 § 1 k.c.
Odrzucone argumenty
Roszczenie pozwanego o zmniejszenie zapisu nie uległo przedawnieniu, a bieg terminu został przerwany przez wniesienie pozwu o zachowek przez M. P. • Niewłaściwe obliczenie zmniejszenia wartości zapisu. • Naruszenie art. 5 k.c.
Godne uwagi sformułowania
Zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń [...] ma na celu rozłożenie ciężaru wypłaty zachowku pomiędzy spadkobiercę i zapisobiercę. • Uprawnienia związane z zachowkiem [...] mają charakter majątkowy i w art. 1007 k.c. zostały poddane jednolitemu [...] przedawnieniu jako roszczenia. • Zasadą jest, że o żadnej przerwie biegu przedawnienia nie można mówić, skoro przedawnienie już nie biegnie, a nie biegnie dlatego, że terminu przedawnienia już upłynął. • Górna granica odpowiedzialności przewidziana w art. 998 i art. 999 k.c. nie jest wspólną granicą dla długów, o których mowa w tych przepisach. Wartość nadwyżki wyznacza granicę odpowiedzialności za każdy dług z osobna, a nie łącznie.
Skład orzekający
Krzysztof Pietrzykowski
przewodniczący
Anna Kozłowska
sprawozdawca
Karol Weitz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń o zmniejszenie zapisu testamentowego oraz zasad obliczania i ograniczeń odpowiedzialności spadkobiercy z tytułu zapisów i zachowku."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji spadkowej z zapisem i zachowkiem, a także zmian przepisów w czasie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy praktycznych aspektów prawa spadkowego, w szczególności przedawnienia roszczeń i sposobu obliczania należności z testamentu, co jest istotne dla wielu osób dziedziczących lub sporządzających testament.
“Czy roszczenie z testamentu może się przedawnić? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady.”
Dane finansowe
WPS: 180 000 PLN
zapłata z tytułu zapisu: 97 028 PLN
zapłata z tytułu zapisu: 40 155 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.