IV CSK 473/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka I. C. pozwała spółkę „P.” Sp. z o.o. o zapłatę 582.894,71 zł. Pozwana obciążyła powódkę karą umowną w wysokości 1.000.000 zł za nienależyte wykonanie umowy o dostawę zniczy, polegające na niedostarczeniu towaru w terminie i ilościach. Sąd Okręgowy w B. zasądził od pozwanej na rzecz powódki 182.894,71 zł, uznając karę umowną za rażąco wygórowaną i obniżając ją do 400.000 zł, która następnie została potrącona z należności powódki. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację powódki. Powódka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie art. 484 § 2 k.c. poprzez niedostateczne miarkowanie kary umownej oraz naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez brak odniesienia się do wysokości faktycznej szkody poniesionej przez pozwaną. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że kara umowna nie jest jedynie surogatem odszkodowania i jej miarkowanie nie jest mechaniczne. Sąd Najwyższy wskazał, że kara umowna pełni funkcje kompensacyjną, stymulacyjną i represyjną, a jej wysokość nie musi być równa wysokości poniesionej szkody. Miarkowanie kary umownej uwzględnia całokształt okoliczności sprawy, w tym winę dłużnika, straty niemajątkowe wierzyciela (np. wizerunkowe, utrata klienteli) oraz funkcje kary. Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił miarkowanie kary umownej, uwzględniając stopień winy powódki i straty poniesione przez pozwaną, które były trudne do wycenienia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących miarkowania kary umownej, zwłaszcza w kontekście relacji między wysokością kary a szkodą oraz uwzględniania strat niemajątkowych.
Orzeczenie dotyczy specyfiki kary umownej w polskim prawie cywilnym i może wymagać adaptacji do innych systemów prawnych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wysokość kary umownej może być miarkowana przez sąd, jeśli nie jest ściśle powiązana z wysokością poniesionej szkody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kara umowna może być miarkowana, ale nie jest to mechaniczny proces oparty wyłącznie na wysokości szkody. Miarkowanie uwzględnia również funkcje kary (kompensacyjną, stymulacyjną, represyjną) oraz inne okoliczności sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 484 § 2 k.c. pozwala na miarkowanie kary umownej, gdy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub gdy kara jest rażąco wygórowana. Miarkowanie nie jest jednak oderwane od funkcji kary i uwzględnia całokształt okoliczności, w tym straty niemajątkowe wierzyciela.
Czy wysokość faktycznej szkody poniesionej przez wierzyciela jest jedynym kryterium miarkowania kary umownej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wysokość faktycznej szkody nie jest jedynym kryterium. Kara umowna zastępuje odszkodowanie i może obejmować również negatywne konsekwencje niemajątkowe, takie jak utrata zaufania kontrahentów czy pozycji na rynku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że kara umowna pełni funkcje szersze niż tylko kompensacyjna i może obejmować szkody trudne do wycenienia. Miarkowanie uwzględnia również winę dłużnika, stopień naruszenia zobowiązania i inne czynniki.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. C. | osoba_fizyczna | powódka |
| "P." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w G. | spółka | pozwana |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 484 § § 1
Kodeks cywilny
Kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody.
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub gdy kara jest rażąco wygórowana.
Pomocnicze
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Dotyczy wymagalności kary umownej.
k.c. art. 498 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy potrącenia wierzytelności.
k.c. art. 499
Kodeks cywilny
Dotyczy potrącenia wierzytelności.
k.c. art. 361
Kodeks cywilny
Dotyczy zakresu odszkodowania.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy swobodnej oceny dowodów.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uzasadnienia wyroku.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara umowna nie musi być ściśle powiązana z wysokością poniesionej szkody. • Miarkowanie kary umownej uwzględnia całokształt okoliczności, w tym funkcje kary i straty niemajątkowe. • Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił miarkowanie kary umownej.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 484 § 2 k.c. poprzez niedostateczne miarkowanie kary umownej. • Naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez brak odniesienia się do wysokości faktycznej szkody.
Godne uwagi sformułowania
kara umowna nie jest odszkodowaniem, lecz je zastępuje • stanowi surogat odszkodowania • jej wysokość nie musi pokrywać się z wysokością szkody • powinna co do zasady kompensować wszystkie negatywne dla wierzyciela konsekwencje wynikające ze stanu naruszenia zobowiązania • interes wierzyciela podlegający uwzględnieniu może dotyczyć różnych negatywnych konsekwencji, których wymiar majątkowy niejednokrotnie byłby trudny lub wręcz niemożliwy do ustalenia, jak doznane przykrości, utrata zaufania kontrahentów handlowych, odbiorców (klienteli, konsumentów), a zatem utrata pozycji na rynku • kara umowna pełni nie tylko funkcję kompensacyjną, lecz także stymulacyjną i represyjną
Skład orzekający
Beata Janiszewska
przewodniczący
Marcin Krajewski
członek
Kamil Zaradkiewicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących miarkowania kary umownej, zwłaszcza w kontekście relacji między wysokością kary a szkodą oraz uwzględniania strat niemajątkowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki kary umownej w polskim prawie cywilnym i może wymagać adaptacji do innych systemów prawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia kar umownych i ich miarkowania, z praktycznymi wskazówkami dla przedsiębiorców i prawników, jak oceniać zasadność ich naliczania i obrony.
“Kara umowna: Czy musi być równa szkodzie? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 582 894,71 PLN
należność główna: 182 894,71 PLN
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 8100 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.