IV CSK 400/12

Sygn. akt IV CSK 400/12 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 8 listopada 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Dariusz Dończyk 
 
 
w sprawie z powództwa T. P. 
przeciwko B. Spółce Akcyjnej  
o zakazanie immisji, o zadośćuczynienie i o zapłatę, 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 8 listopada 2012 r., 
na skutek skargi kasacyjnej powoda 
od wyroku Sądu Okręgowego w B. 
z dnia 23 lutego 2012 r.,  
 
 
 
1) odrzuca skargę kasacyjną; 
2) zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 1217 
(tysiąc dwieście siedemnaście) zł tytułem zwrotu kosztów 
postępowania przed Sądem Najwyższym. 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Wyrokiem z dnia 23 lutego 2012 r., Sąd Okręgowy w B. w sprawie z 
powództwa T. P. przeciwko B. S.A. o zakazanie immisji, o zapłatę i 
zadośćuczynienie na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 
4 listopada 2011 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w punkcie I: 1) 
zasądzoną w punkcie I kwotę obniżył do wysokości 15.000 zł, 2) w punkcie II 
oddalił powództwo o odszkodowanie, 3) w punkcie VI i VII odstąpił od obciążenia 
powoda kosztami procesu, 4) w punkcie VIII o tyle, że nakazał pobrać na rzecz 
Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w B.) tytułem nieuiszczonych kosztów 
sądowych od pozwanej kwotę 488,93 zł, od powoda kwotę 1955,71 zł (pkt I 
wyroku); odrzucił apelację powoda w części dotyczącej odszkodowania powyżej 
kwoty 4.456 zł (pkt II wyroku); oddalił apelację pozwanej i powoda w pozostałym 
zakresie (pkt III wyroku) oraz odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu w 
postępowaniu odwoławczym (pkt IV wyroku). 
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł powód, który zaskarżył go 
w części dotyczącej punków: I ppkt 2, II i III, wskazując kwotę 50.725 zł jako 
wartość przedmiotu zaskarżenia. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku 
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy jako sąd 
pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie 
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu jako sądowi drugiej 
instancji. 
Pozwany w pisemnej odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł w pierwszej 
kolejności o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej. 
Sąd Najwyższy zważył co następuje: 
W punkcie II zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy odrzucił apelację powoda 
w części dotyczącej odszkodowania powyżej kwoty 4.456 zł. Jak wynika 
z uzasadnienia Sądów obu instancji, powód dochodził odszkodowania w kwocie 
21.181 zł. Oznacza to, że odrzucenie apelacji dotyczyło roszczenia o zapłatę 
odszkodowania w części dotyczącej kwoty 16.725 zł. Orzeczenie sądu drugiej 
instancji, w przedmiocie odrzucenia apelacji, mimo że zawarte w wyroku jest 

 
3 
postanowieniem, od którego, zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c., nie przysługiwało prawo 
wniesienia skargi kasacyjnej. Uzasadniało to odrzucenie skargi kasacyjnej w części 
dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II wyroku Sądu Okręgowego. Tylko 
więc ubocznie należy zauważyć, iż postanowienie ujęte w punkcie II zaskarżonego 
wyroku, zgodnie z art. 3941 § 2 k.p.c., jako kończące postępowanie w sprawie 
mogłoby podlegać zaskarżeniu zażaleniem do Sądu Najwyższego „w sprawach, 
w  których przysługuje skarga kasacyjna”. Oznacza to, że zażalenie na to 
postanowienie przysługiwałoby wówczas, gdyby przedmiotem odrzucenia była 
apelacja w części obejmującej roszczenie, w odniesieniu do którego w razie 
wydania wyroku, postanowienia umarzającego postępowanie lub postanowienia 
odrzucającego pozew przysługiwałaby skarga kasacyjna. Ze względu na to, że 
przedmiotem odrzucenia była apelacja w zakresie obejmującym roszczenie 
majątkowe w kwocie 16.725 zł, nie przysługiwałaby skarga kasacyjna od tego 
rozstrzygnięcia ze względu na próg przewidziany w art. 3982 § 1 k.p.c. 
Skarga kasacyjna była także niedopuszczalna w pozostałej części. 
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut, iż Sądy obu instancji nie orzekły 
o  wszystkich roszczeniach zgłoszonych w toku postępowania przez powoda. 
Odnośnie do powyższego zarzutu zawartego w skardze kasacyjnej wskazać 
należy, iż nie istnieje możliwość wniesienia środka odwoławczego, w tym skargi 
kasacyjnej, od nieistniejącego orzeczenia. Z tej przyczyny, skarga kasacyjna, jeżeli 
zmierzałaby 
do 
zakwestionowania 
braku 
określonego 
rozstrzygnięcia 
w zaskarżonym orzeczeniu, podlegałaby w tej części odrzuceniu. W przypadku 
pominięcia przez sąd drugiej instancji (a wcześniej przez sąd pierwszej instancji) 
określonego rozstrzygnięcia dotyczącego zgłoszonego przez powoda żądania 
właściwym i jedynym sposobem sanowania tego uchybienia jest zgłoszenie przez 
stronę wniosku o uzupełnienie wyroku (art. 351 k.p.c.). 
Skargą kasacyjną został zaskarżony wyrok w części obejmującej 
rozstrzygnięcia zawarte w punktach: I pkt 2, obejmujący oddalenie powództwa 
o odszkodowanie w kwocie 4.456 zł, oraz III oddalającym apelację pozwanej oraz 
powoda w pozostałym zakresie. Powodowi ze względu na brak tzw. gravamen, tj. 
pokrzywdzenia treścią orzeczenia wynikającego z różnicy między zgłoszonym 
przez stronę żądaniem, a końcowym rozstrzygnięciem (por. orzeczenia Sądu 

 
4 
Najwyższego z dnia 16 grudnia 1971 r., III CZP 79/71, OSNC 1972, nr 6, poz. 101 
oraz dnia 8 kwietnia 1997 r., I CKN 57/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 66) nie 
przysługiwała możliwość zaskarżenia skargą kasacyjną orzeczenia Sądu drugiej 
instancji w części oddalającej apelację pozwanej w pozostałym zakresie. Skarga 
kasacyjna w tej części jako niedopuszczalna podlegała więc odrzuceniu na 
podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 
13 sierpnia 1997 r., I CKN 207/97, Legalis oraz z dnia 5 września 1997 r., III CKN 
152/97, Lex Polonica nr 1627891, z dnia 4 kwietnia 2012 r., I CSK 326/11, Lex nr 
1214532). Natomiast oddalenie apelacji powoda w pozostałym zakresie dotyczyło 
jedynie rozstrzygnięcia oddalającego żądanie powoda nakazania przesunięcia hałd 
węgla oraz jego przeładunku i sortowania do pomieszczeń zamkniętych, 
ewentualnie usunięcia składowanych na nieruchomości pozwanej hałd węgla, oraz 
nakazania ograniczenia liczby zbiorników z gazu LPG oraz przesunięcia ich, jak 
również przesunięcia stanowisk do przeładunku i napełnienia butli z gazem. Wyżej 
przedstawione żądania powoda opierały się na podstawie art. 222 § 2 w zw. z art. 
144 k.c. Charakter żądań wynikających z tej podstawy prawnej, tj. czy mają one 
charakter 
majątkowy 
czy 
niemajątkowy, 
nie 
jest 
ujmowany 
jednolicie 
w  orzecznictwie Sądu Najwyższego. W postanowieniach: z dnia 19 grudnia 
2002 r., V CZ 162/02 (OSNC 2004, nr 2, poz. 31) oraz z dnia 13 listopada 2003 r., 
IV CK 306/03 (Lex nr 487524) przyjęto, że sprawa wywołana roszczeniem 
związanym z sąsiedztwem nieruchomości i wzajemnym ich oddziaływaniem 
w postaci immisji ma charakter sprawy majątkowej. W innych orzeczeniach 
(por. postanowienia: z dnia 10 kwietnia 2002 r., IV CZ 29/02, OSP 2003, nr 4, poz. 
52 oraz z dnia 27 marca 2008 r., II CZ 4/08, Lex nr 627218) Sąd Najwyższy 
wypowiedział się za niemajątkowym charakterem sprawy obejmującego tego 
rodzaju roszczenia. W szczególności w postanowieniu z dnia 27 marca 2008 r., 
II CZ 4/08 (powołanym przez Sąd Okręgowy) Sąd Najwyższy wskazał, że 
o majątkowym charakterze sprawy decyduje ścisłe powiązanie zasadniczego 
przedmiotu rozstrzygnięcia z mieniem wyrażające się w bezpośrednim wpływie 
rozstrzygnięcia na stan i bezpieczeństwo mienia. Jeżeli rozstrzygnięcie ma 
oddziaływać bezpośrednio na sferę dóbr osobistych powoda, a tylko pośrednio na 
sferę 
ekonomiczną, 
sprawa 
ma 
charakter 
niemajątkowy. 
Rozstrzygając 

 
5 
o charakterze dochodzonego roszczenia na podstawie art. 222 § 2 w zw. z art. 144 
k.c., należy mieć na uwadze przede wszystkim stanowisko samego powoda, co do 
tego do ochrony jakiego rodzaju dóbr - majątkowych, czy niemajątkowych – ma 
zmierzać wniesione powództwo. Uwzględniając powyższe kryteria rozróżnienia 
charakteru 
sprawy 
obejmującej 
roszczenia 
związane 
z 
oddziaływaniem 
nieruchomości sąsiedniej wskazane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, należy 
podnieść, że powód na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji nie 
kwestionował, że w tym zakresie powództwo ma charakter majątkowy, określając 
wartość przedmiotu sporu obejmującą te żądania na kwotę 1 zł (k. 13). Istotne jest 
także stanowisko powoda zawarte w jego piśmie procesowym z dnia 6 lutego 
2012 r. (k. 917), stanowiącym załącznik do rozprawy przez Sądem Okręgowym 
z dnia 2 lutego 2012 r., w którym jednoznacznie stwierdził, że jego roszczenia mają 
charakter majątkowy, powołując się na orzeczenia Sądu Najwyższego nie 
wykluczające takiego charakteru żądań opartych na podstawie art. 222 § 2 w zw. 
z art. 144 k.c. Powód wyjaśnił przy tym, że jego powództwo zmierza przede 
wszystkim do zapewnienia bezpieczeństwa jego mienia, którego zagrożenie 
powoduje obniżenie jego wartości. Uwzględniając więc stanowisko samego powoda 
wyrażane w toku całego postępowania zakończonego orzeczeniem zaskarżonym 
skargą kasacyjną, należy przyjąć, że przedmiotem zaskarżenia w punkcie 
III wyroku Sądu Okręgowym, w części obejmującej oddalenie apelacji powoda, było 
roszczenie majątkowe o wartości przedmiotu zaskarżenia w kwocie 1 zł. 
W  konsekwencji ogólna wartość przedmiotu zaskarżenia w zakresie, w którym 
skarga kasacyjna nie podlegała odrzuceniu z innych, wcześniej wskazanych 
przyczyn, wynosiła kwotę 4.457 zł (sumę kwot: 4.456 zł oraz 1 zł). Skarga 
kasacyjna w części obejmującej to rozstrzygnięcie nie była więc dopuszczalna ze 
względu na zbyt niską wartość przedmiotu zaskarżenia przewidzianą dla roszczeń 
majątkowych w art. 3982 § 1 k.p.c. i z tej przyczyny podlegała odrzuceniu na 
podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. 
Przedmiotem zaskarżenia skargą kasacyjną nie było rozstrzygnięcie 
dotyczące roszczenia o zapłatę przez pozwanego pieniężnego zadośćuczynienia 
w kwocie 50.000 zł. Powództwo w tej części zostało uwzględnione przez Sąd 
pierwszej instancji w całości (w punkcie I wyroku), wobec czego nie było objęte 

 
6 
apelacją powoda, lecz apelacją pozwanej, która została w części uwzględniona 
(odnośnie do kwoty 35.000 zł) wskutek czego Sąd Okręgowy obniżył do kwoty 
15.000 zł wartość uwzględnionego roszczenia z tego tytułu (pkt I ppkt 1 wyroku 
Sądu Okręgowego). W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana podniosła, 
że powód nie zaskarżył tego rozstrzygnięcia. Orzeczenie zawarte w punkcie I ppkt 
1 wyroku Sądu drugiej instancji nie zawiera jednak oddalenia powództwa o zapłatę 
pieniężnego zadośćuczynienia w pozostałej, nieuwzględnionej przez Sąd 
Okręgowy, części, tj. co do kwoty 35.000 zł. Nawiązując do wcześniejszych 
wywodów, jeżeli powód zaskarżyłby to rozstrzygnięcie, to skarga kasacyjna w tym 
zakresie, ze względu na brak po stronie powoda gravamen, podlegałaby 
odrzuceniu jako niedopuszczalna, gdyż dotyczyłaby rozstrzygnięcia korzystnego 
dla powoda. Przedmiotem zaskarżenia byłaby bowiem kwota 15.000 zł 
uwzględnionego roszczenia, nie zaś kwota 35.000 zł stanowiąca różnicę pomiędzy 
zgłoszonym przez powoda a uwzględnionym przez Sąd drugiej instancji 
roszczeniem z tytułu pieniężnego zadośćuczynienia. Co do tej części roszczenia 
zgłoszonego przez powoda brak bowiem rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji, 
który obniżając wartość uwzględnionego powództwa z tytułu zadośćuczynienia, 
pominął oddalenie powództwa w pozostałym nieuwzględnionym przez siebie 
zakresie, ewentualnie nie zmienił rozstrzygnięcia zawartego w punkcie IV wyroku 
Sądu pierwszej instancji (zawierającego oddalenie powództwa co do ściśle 
wymienionych w nim roszczeń) przez objęcie nim także oddalenia powództwa w 
części nieuwzględnionego, odnośnie do kwoty 35.000 zł, żądania o zapłatę 
pieniężnego 
zadośćuczynienia. 
Powyższe 
uchybienie 
procesowe 
Sądu 
Okręgowego mogło być sanowane jedynie poprzez zgłoszone wniosku o 
uzupełnienie wyroku tego Sądu. Kwota 35.000 zł, tj. wartość nieuwzględnionej 
części roszczenia o zapłatę pieniężnego zadośćuczynienia, co do którego Sąd 
drugiej instancji pominął wydanie orzeczenia o oddaleniu w tej części powództwa, 
nie mogła więc podlegać zaliczeniu do wartości przedmiotu zaskarżenia na etapie 
postępowania kasacyjnego. Nawet więc gdyby, wbrew wyrażonemu wcześniej 
stanowisku, oraz dominującemu stanowisku judykatury, uznać, że rozstrzygnięcie w 
przedmiocie żądania zapłaty pieniężnego zadośćuczynienia, nie ma charakteru 
majątkowego, to nieuwzględnienie żądania powoda dotyczącego zapłaty przez 

 
7 
pozwaną pieniężnego zadośćuczynienia w kwocie 35.000 zł nie mogło - ze względu 
na brak substratu zaskarżenia – zostać zaskarżone skargą kasacyjną. 
O kosztach postępowania, na wniosek pozwanej zawarty w pisemnej 
odpowiedzi na skargę kasacyjną, orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3, art. 99 
w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz przepisów § 12 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 6 
pkt 5 (przy uwzględnieniu także wartości zaskarżenia dotyczącego punktu 
II wyroku) i § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 
28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz 
ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę 
prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).   
 
 
 
 
 
 
 
db