I C 252/21

0.1.Sygn. akt I C 252/21 7.W Y R O K w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Dnia 4 kwietnia 2022 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie I Wydział Cywilny, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Tomasz Cegłowski Protokolant: Stażysta Marzena Solska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2022 roku w S. na rozprawie sprawy z powództwa A. G. i M. G. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o ustalenie I. ustala, że nie istnieje umowy stosunek prawny wynikający z umowy kredytu numer (...) z dnia 25 marca 2008 r. zawartej pomiędzy A. G. i M. G. a (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. (obecnie (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. ); II. zasądza od pozwanej (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów A. G. i M. G. kwotę 214.470 (dwustu czternastu tysięcy czterystu siedemdziesięciu) złotych 92 (dziewięćdziesięciu dwóch) groszy i kwotę 420 (czterystu dwudziestu) franków szwajcarskich wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od następujących kwot: - od kwoty 187.459 (stu osiemdziesięciu siedmiu tysięcy czterystu pięćdziesięciu dziewięciu) złotych 82 (osiemdziesięciu dwóch) groszy od dnia 14 września 2019 r. do dnia zapłaty, - od kwoty 27.011 (dwudziestu siedmiu tysięcy jedenastu) złotych 10 (dziesięciu) groszy od dnia 15 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty, - od kwoty 420 (czterystu dwudziestu) franków szwajcarskich od dnia 15 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty; III. oddala powództwo w pozostałym zakresie; IV. zasądza od pozwanej (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. na rzecz powodów A. G. i M. G. kwotę 11.817 (jedenastu tysięcy ośmiuset siedemnastu) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu. Sędzia Sądu Okręgowego Tomasz Cegłowski Sygn. akt I C 252/21 UZASADNIENIE Powodowie A. G. i M. G. pozwem z dnia 29 stycznia 2021 r. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. wnieśli o: 1. ustalenie, że nie istnieje umowny stosunek prawny wynikający z umowy kredytu nr (...) z dnia 25 marca 2008 r. zawarty pomiędzy A. G. i M. G. a (...) S.A. w W. (obecnie (...) S.A. w W. ); 2. zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kwoty 214.470,92 zł oraz kwoty 2.778,60 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od : - kwoty 187.459,82 zł od dnia 14 września 2019 r. do dnia zapłaty; - kwoty 27.011,10 zł oraz kwoty 2 778,60 CHF od dnia 12 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty; ewentualnie w razie nieuwzględnienia żądania wskazanego w punkcie 1 petitum pozwu w całości (żądanie z punktu 3 jest żądaniem ewentualnym jedynie wobec żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z punktu 1 petitum pozwu), powodowie wnieśli o: 3. ustalenie, że postanowienia umowy kredytu (...) z dnia 25 marca 2008 r. są bezskuteczne względem powodów w zakresie: a) § 2 ust. 2 zd. 5 umowy o treści: „Do przeliczenia kwoty Kredytu na złote Bank zastosuje kurs CHF opublikowany w Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A., obowiązujący w Banku w dniu wypłaty kwoty Kredytu lub jego transzy”; b) § 6 ust. 2.1 umowy w brzemieniu nadanym aneksem nr 2: „Jeżeli Rachunek Banku prowadzony jest w złotych, to w przypadku Kredytu walutowego należności Banku, wyrażone w walucie kredytu, Bank pobiera poprzez obciążenie Rachunku Bankowego kwotą w złotych stanowiącą ich równowartość. Równowartość kwoty w złotych ustala się według kursu sprzedaży waluty obcej, opublikowanego w Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obecnych (...) S.A., obowiązującego w Banku na dwa dni robocze przed terminem każdej spłaty kwoty kredytu”; 4. Zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powodowie wskazali, że 25 marca 2008 r. zawarli z (...) S.A. z siedzibą w W. (obecnie (...) S.A. z siedzibą w W. ) umowę kredytu nr (...) . W samej umowie kredytu, jako kwotę kredytu wskazano w umowie 117.930,00 CHF. Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy kredyt mógł być wypłacony jedynie w PLN, po przeliczeniu kwoty wskazanej w umowie w CHF na PLN za pomocą ustalanego przez bank kursu kupna obowiązującego w bankowej tabeli kursów w dniu wypłaty kwoty kredytu lub jego transzy. Kredyt wypłacony został w transzach. Ostatecznie kwota oddana do dyspozycji kredytobiorcom wyniosła 277 708,06 PLN i była wyższa od wnioskowanej kwoty kredytu. Celem kredytowania był zakup lokalu mieszkalnego na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych kredytobiorców. Kredytobiorcy zamieszkują w lokalu stanowiącym przedmiot kredytowania do dnia dzisiejszego. Strony postanowiły, że kredyt będzie spłacany w systemie rat równych, datę zwrotu kredytu ustalono na 05.04.2038 r. Zgodnie z umową kredyt miał być spłacany w PLN z zastosowaniem kursu sprzedaży obowiązującego w bankowej tabeli kursów obowiązującej na dwa dni robocze przed datą wymagalności płatności (§ 6 ust. 1 umowy kredytu). Kredytobiorcy byli zobowiązani do zapewnienia środków na rachunku na spłatę należności najpóźniej w dniu poprzedzającym datę wymagalności płatności. Zgodnie z § 6 ust. 2 umowy kredytobiorcy mieli upoważnić bank do obciążania ich rachunku bankowego kwotami podlegającymi spłacie w ramach umowy. W dniu 08.05.2009 r. zawarty został aneks nr 1 do umowy, mocą którego zmianie uległ ostateczny termin wypłaty transz kredytu. Terminem wskazanym w aneksie był 15.06.2009 r. W dniu 03.02.2015 r. strony zawarły aneks do umowy umożliwiający spłatę kredytu bezpośrednio walucie CHF. Powodowie podali dalej, że strona pozwana jest przedsiębiorcą zajmującym się przede wszystkim udzielaniem kredytów i pożyczek. W umowach z konsumentami strona pozwana stosuje wzorce umów. Zawarta przez powodów umowa została sporządzona z wykorzystaniem standardowego wzorca umowy stosowanego przez pozwany bank w 2008 r. Kredytobiorcy zawierali umowę jako konsumenci, umowa została zawarta w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych powodów. Zawarcie umowy nie było związane z działalnością gospodarczą ani zawodową kredytobiorców. Kredytobiorcy do dnia dzisiejszego zamieszkują w nieruchomości stanowiącej przedmiot kredytowania. Strona powodowa zawarła ze stroną pozwaną umowę kredytu, na podstawie której pozwany bank udzielił stronie powodowej kredytu denominowanego do CHF. Zapisy umowne nie były indywidualnie negocjowane - strona powodowa nie miała wpływu na treść umowy. Strona powodowa została w sposób zdawkowy poinformowana, w jaki sposób (według jakiego mechanizmu) przeliczane będą raty ale nie została poinformowana i nie mogła wiedzieć, w jaki sposób kształtowane będę tabele kursowe. Ani umowa ani tabela kursowa, do której umowa kredytu odsyłała, nie zawierała informacji na temat tego, w jaki sposób wyliczany będzie kurs CHF w stosunku do PLN. W przekonaniu strony powodowej, w świetle treści zawartej umowy, zgromadzonych dowodów oraz okoliczności faktycznych, wynika, że umowa kredytu jest w istocie umową o kredyt w PLN, zaś klauzule waloryzacyjne są bezwzględnie nieważne ze skutkiem ex tunc, co w konsekwencji prowadzi do nieważności umowy kredytowej w całości na podstawie art. 58 § 1 k.c. , 69 ust.1 oraz ust. 2 pkt 2 prawa bankowego (w którym jest mowa o kwocie kredytu, kwocie środków pieniężnych z przeznaczaniem na ustalony cel) w zw. z art. 353 1 k.c. , a także w zw. z art. 385 1 k.c. i przepisów dyrektywy 93/13/EWG. Powodowie wyjaśnili, że żądane przez powodów w pkt 2 petitum pozwu kwoty stanowią roszczenie obliczone jako suma wszystkich wpłat uiszczonych przez kredytobiorców na rzecz spłaty rat kredytu i kosztów okołokredytowych do dnia 5.10.2020 r. Roszczenie w taki sposób ustalane stanowi konsekwencję nieważności umowy, względnie jej niewykonania. Według wyliczeń strony powodowej suma rat kredytu pobranych przez bank do dnia 5.10.2020 r. wyniosła 212 772,92 zł oraz 420,00 CHF, zaś suma rat należnych obliczonych po usunięciu z umowy postanowień abuzywnych wynosi 135 582,59 zł. Różnica między tymi kwotami tj. 77 190,33 zł oraz 420,00 CHF stanowi nadpłatę rat uiszczonych nad ratami należnymi. W odpowiedzi na pozew pozwany (...) S.A. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany zakwestionował powództwo co do zasady jak i co do wysokości. Zdaniem pozwanego dochodzone pozwem roszczenie jest niezasadne oraz pozbawione podstawy prawnej. Pozwany podkreślił, że postanowienia zawartej z powodami umowy są ważne i skuteczne. W szczególności nie są one sprzeczne z prawem, z zasadami współżycia społecznego ani naturą stosunku umowy kredytu. Ponadto wskazane w uzasadnieniu pozwu postanowienia tej umowy nie są abuzywne w rozumieniu art. 385 1 k.c. Pozwany bank, zawierając zgodne z prawem umowy kredytu oraz wykonując je zgodnie z ich treścią (współkształtowaną przez stronę powodową i jej oczekiwania ekonomiczne), nie naruszył żadnego ze swoich obowiązków względem strony powodowej, jak również nie zachował się względem niej nieuczciwe, nielojalnie czy nietransparentne. Dodatkowo nie doszło do naruszenia interesów strony powodowej, a tym bardziej do naruszenia, które miałoby charakter rażący. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia żądania strony powodowej oraz uznania umowy za nieważną bądź jej postanowień za niedozwolone. Zdaniem strony pozwanej powodom nie przysługuje interes prawny w żądaniu ustalenia, że umowa jest nieważna, ewentualnie, że nie wiążą jej klauzule przeliczeniowe zawarte w umowie kredytu. Pozwany stanął na stanowisku, że nawet w przypadku uznania przez Sąd abuzywności kwestionowanych postanowień umowy, nie może to prowadzić do przyjęcia, że umowa jest nieważna. Ewentualne skutki stwierdzenia nieprawidłowości w ukształtowaniu denominacji w umowie kredytu należałoby oceniać w kontekście ustalonego w orzecznictwie poglądu, zgodnie z którym eliminacja ze stosunku prawnego postanowień uznanych za abuzywne nie prowadzi do zniweczenia całego stosunku prawnego, nawet gdyby z okoliczności sprawy wynikało, że bez tych postanowień umowa nie zostałaby zawarta. Zdaniem pozwanego nawet w przypadku wyeliminowania z umowy postanowień abuzywnych, umowa może być w dalszym ciągu wykonywana. Sąd Okręgowy w Szczecinie ustalił następujący stan faktyczny: Powodowie A. G. i M. G. są małżeństwem pozostającym we wspólności majątkowej małżeńskiej. W 2008 r. powodowie zamierzali nabyć lokal mieszkalny, który miał zaspokajać ich potrzeby mieszkaniowe. W tym celu powodowie udali się do placówki (...) S.A. w W. – placówki w S. . Powodowie nie zaciągali w przeszłości kredytów czy pożyczek hipotecznych, w tym powiązanych z walutą obcą. Dowód: - zeznania powoda M. G. złożone na rozprawie w dniu 28.02.2022 r. oraz w dniu 31 marca 2022 r., k. 356-360, 394 - zeznania powódki A. G. złożone na rozprawie w dniu 31 marca 2022 r., k. 395-398 W 2008 r. pozwany Bank udzielał kredytów hipotecznych w walutach: PLN, EUR, CHF. W pozwanym banku obowiązywała procedura udzielania kredytów hipotecznych. Zgodnie z tą procedurą pracownik banku miał obowiązek w pierwszej kolejności zaproponować klientom ofertę kredytu w złotych polskich oraz przedstawić symulację oraz parametry kredytu w PLN. Złożenie klientowi oferty kredytu w walucie obcej mogło nastąpić dopiero po uzyskaniu od klienta pisemnego oświadczenia potwierdzającego, że dokonał on wyboru oferty kredytu w walucie obcej mając pełną świadomość ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej. Oświadczenie to winno być odebrane od klienta najpóźniej w momencie złożenia w banku kompletnego wniosku kredytowego. Wraz z wnioskiem kredytowym, klient składał oświadczenie zarówno w zakresie akceptacji ryzyka kursowego jak i ryzyka zmiennej stopy procentowej. Pracownik banku bezpośrednio obsługujący klienta zobowiązany był odpowiedzieć na wszystkie pytania i wątpliwości, zgłaszane przez klienta z dołożeniem wszelkich starań aby udzielane informacje były przekazywane w sposób zrozumiały, jednoznaczny i czytelny. Pracownik w razie problemów z udzieleniem odpowiedzi klientowi, zawsze mógł skorzystać ze wsparcia jednostek centralnych tzw. Helpdesk dla Oddziału, odpowiedni departament prawny czy departament produktowy). Zgodnie z obowiązującą w banku procedurą doradca klienta w trakcie rozmowy z klientem przed zawarciem umowy, powinien poinformować go, że jest to kredyt denominowany czyli że jest to kredyt udzielany w walucie obcej, że zarówno zadłużenie jak i raty będą wyrażone w walucie obcej, że wpis hipoteki również będzie w taj samej walucie obcej. Klient powinien być poinformowany o walucie kredytu oraz o możliwych sposobach realizacji wypłaty i spłaty kredytu. Jeżeli wypłata realizowana miała być w PLN to klient powinien być poinformowany, iż zastosowanie będzie miał kurs kupna waluty z tabeli własnej banku z dnia wypłaty, a w przypadku spłaty rat w PLN, że zastosowanie będzie miał kurs sprzedaży z Tabeli własnej banku, obowiązujący na dwa dni robocze prze terminem spłaty raty. Doradca powinien również przekazać informację na temat tego, gdzie dostępna jest tabela kursowa banku. Badanie zdolności kredytowej odbywało się w jednostce centralnej banku, do której przekazywane były dokumenty złożone przez klienta w oddziale tj. wniosek kredytowy wraz z oświadczeniami, dokumenty finansowe klienta oraz dokumenty dotyczące nieruchomości. Klienci mogli negocjować warunki umowy przede wszystkim w zakresie warunków cenowych -marża, koszty prowizji za udzielenie kredytu, koszty wcześniejszej spłaty, koszty przewalutowania kredytu, jak również w zakresie kursu do wypłaty kredytu czy też kursu wcześniejszej częściowej lub całkowitej spłaty. Warunki mogły być negocjowane zarówno przed zawarciem umowy kredytowej – wówczas odpowiednie zapisy znajdowały się w umowie w części tabelarycznej lub w trakcie trwania umowy kredytowej. W zakresie kursu stosowanego do wypłaty kredytu to oprócz negocjacji przed zawarciem umowy, negocjacja mogła mieć miejsce bezpośrednio w trakcie wypłaty kredytu. Wypłata kredytu następowała na podstawie złożonej przez kredytobiorcę dyspozycji wypłaty, w której kredytobiorca wskazywał zarówno kwoty do wypłaty, datę wypłaty jak i walutę wypłaty. Kredyt był spłacany za pomocą polecenia zapłaty ustanowionego do rachunku bieżącego prowadzonego w PLN. Bank w dniu wymagalności raty obciążał ten rachunek kredytobiorcy równowartością raty w CHF, prowadzonego w PLN. Spłata taka odbywała się po kursie sprzedaży z Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych, obowiązującym na dwa dni przed datą wymagalności raty kredytu. Dowód: - pisemne zeznania świadka J. K. , k. 322-332 W pozwanym banku obowiązywały wytyczne opisane w dokumentach: „Procedura informowania Klienta o ryzyku kursowym oraz ryzyku stopy procentowej przy udzielaniu kredytów/ pożyczek zabezpieczonych hipotecznie w (...) S.A. ” oraz „Wytyczne produktu i procesy”. W celu uświadomienia klientowi ryzyka walutowego związanego z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej personel banku był obowiązany poinformować klienta o kosztach obsługi kredytu/ pożyczki, a w szczególności o wysokości raty kapitałowo-odsetkowej kredytu w przypadku niekorzystnej dla klienta zmiany kursu waluty. Informacje takie winny były być przekazane klientowi w postaci symulacji kredytu/ pożyczki sporządzonej przy następujących założeniach: 1. koszt obsługi kredytu/ pożyczki wyliczany przy aktualnym poziomie kursu złotego do waluty kredytu/ pożyczki przy aktualnej stopie procentowej; 2. koszt obsługi kredytu wyliczany przy założeniu, że stopa procentowa właściwa dla kredytu/ pożyczki w walucie jest równa stopie procentowej jak dla kredytu w złotych (dotyczy sytuacji gdy dla danego kredytu/ pożyczki stopa procentowa właściwa dla waluty jest niższa niż dla kredytu/ pożyczki w złotych), a kapitał kredytu/ pożyczki stanowi 120% kwoty wnioskowanej przez klienta; 3. koszt obsługi kredytu/ pożyczki wyliczany przy założeniu spadku kursu złotego w stosunku do waluty kredytu/ pożyczki w skali odpowiadającej różnicy między maksymalnym a minimalnym kursem złotego do waluty kredytu/ pożyczki w ciągu ostatnich 12 miesięcy, przy aktualnym poziomie stopy procentowej. Minimalny i maksymalny poziom kursu poszczególnych walut do złotówki oraz różnica między tymi wartościami powinna być aktualizowana codziennie. Dowód: - procedura informowania Klienta ryzyku kursowym oraz ryzyku stopy procentowej przy udzielaniu kredytów/pożyczek zabezpieczonych hipotecznie w (...) S.A. , k. 232-234 - wytyczne produktu i procesy, k. 236-237 - pisemne zeznania świadka J. K. , k. 322-332 Tabela kursowa w pozwanym Banku tworzona była raz dziennie około godziny 9.00 rano przez wyznaczonego pracownika Departamentu. Osoba ta korzystając z serwisów informacyjnych (...) lub (...) obserwowała kursy kupna i sprzedaży na rynku międzybankowym, takie jak EUR/PLN, USD/PLN i CHF/PLN. Na podstawie obserwacji wyznaczała kurs średni z rynku międzybankowego poprzez zastosowanie średniej arytmetycznej z kursów kupna i sprzedaży. Do wyznaczonych w ten sposób kursów średnich dodawany był tzw. spread walutowy. Tak wyznaczona tabela kursowa była następnie wczytywana do wewnętrznego systemu informatycznego banku, gdzie następowała jej akceptacja. Tabela była publikowana na stronie internetowej banku i wywieszana w oddziałach banku. Kursy walut są archiwizowane w systemie informatycznym banku. W pozwanym banku obowiązuje dokument dotyczący tworzenia tabeli kursowej tj. „Wytyczne w sprawie ustalenia i stosowania tabel kursów kupna i sprzedaży waluty polskiej w stosunku do walut obcych obowiązujących w Obszarze Walutowych Kredytów Hipotecznych (...) Spółka Akcyjna”. Dokument ten zawiera informacje jak przebiega proces tworzenia tabeli kursowej. Dowód: - pisemne zeznania świadka J. U. , k. 316-317 Powodowie odbyli dwa spotkania z pracownikiem banku, które dotyczyły zawarcia umowy kredytu. Na pierwszym byli obecni zarówno powód jak i powódka. W czasie tego spotkania pracownik banku przedstawił powodom oferty kredytowe. Na kolejnym spotkaniu obecna była wyłącznie powódka. Było ono krótsze i sprowadzało się do dostarczenia dokumentów niezbędnych do zawarcia umowy. Powodów podczas spotkań w sprawie zawarcia umowy, obsługiwał zawsze ten sam pracownik banku A. G. (1) . Powodowie podczas spotkania z doradcą klienta pozwanego informowali, że chcieliby uzyskać kredyt w wysokości 260 000 zł. Powodowie chcieli uzyskać kredyt w walucie PLN. Pracownik banku przedstawił powodom oferty kredytów w PLN oraz w CHF. Powodom przedstawiono symulację porównującą kredyt w CHF z kredytem w PLN. Jednocześnie pracownik banku informował powodów, że oferta kredytu w CHF jest korzystniejsza i zachęcał ich, aby zdecydowali się na zaciągnięcie tego właśnie kredytu. Dla powodów wyznacznikiem przy porównaniu oferty kredytu w PLN i CHF z punktu widzenia oceny, która oferta jest lepsza, była wysokość raty kredytu do spłaty, przy kredycie powiązanym z CHF niższa niż przy kredycie w PLN. Różnica w wysokości raty wynosiła około 600 zł. Powodom nie wytłumaczono takich pojęć jak kredyt indeksowany, kredyt denominowany i kredyt walutowy. Powodom nie wyjaśniono czym jest spread walutowy i dlaczego występuje w umowie kredytowej. Powodom nie tłumaczono również mechanizmu działania kredytu powiązanego z walutą obcą ani nie wyjaśniono jaką funkcję w umowie pełni waluta franka szwajcarskiego. Powodowie nie zostali poinformowani, że bank do obsługi kredytu powiązanego z walutą CHF stosuje dwa kursy waluty CHF: jeden przy wypłacie kredytu, drugi zaś przy spłacie rat kapitałowo-odsetkowych. Pracownik banku nie informował powodów w jaki sposób bank ustala kursy walut obowiązujące w bankowej tabeli kursowej. Powodom nie przedstawiono szczegółowej informacji dotyczącej ryzyka walutowego związanego ze wzrostem ceny CHF. Pracownik banku informował powodów, że waluta CHF jest najbardziej stabilną walutą na rynku, a wahania kursu jakie mogą się pojawić nie będą miały istotnego wpływu na wysokość raty kredytowej. Wahania kursu CHF mogą być do 30 gr, miało to nie mieć istotnego wpływu na wysokość raty kredytu, powodom przekazano informację, że rata kredytu może zmienić się o około 100 zł. Powodom nie przedstawiono historycznych danych w zakresie kursów CHF za okres kilku, kilkunastu lat czy miesięcy. Powodom nie przedstawiono symulacji, z których wynikałoby jak rata kredytu i saldo kredytu zmieni się w przypadku zmiany kursu CHF – jego wzrostu lub spadku. Powodów nie poinformowano, że z kredytem powiązanym z CHF jest związane nieograniczone ryzyko kursowe. Pracownik banku poinformował kredytobiorców, że nie ma możliwości wypłaty kredytu w CHF. Poinformował ich, że wypłata może nastąpić tylko w złotówkach. Dowód: - zeznania powoda M. G. złożone na rozprawie w dniu 28.02.2022 r. oraz w dniu 31 marca 2022 r., k. 356-360, 394 - zeznania powódki A. G. złożone na rozprawie w dniu 31 marca 2022 r., k. 395-398 W dniu 1 lutego 2008 r. powodowie złożyli w (...) wniosek kredytowy na kwotę 260 000 zł w walucie CHF. We wniosku jako cel kredytu wskazano zakup nieruchomości położonej w B. przy ul. (...) . W dniu złożenia wniosku kredytowego powód był zatrudniony w (...) Ltd , powódka zaś w (...) sp. z o.o. Załącznikiem do wniosku kredytowego było oświadczenie powodów, zgodnie z którym oświadczyli, że po zapoznaniu się przedstawionymi przez bank: a) warunkami udzielania kredytu mieszkaniowego zarówno w złotych jak i w walucie CHF/EUR/USD, b) symulacjami wysokości płaconych rat zarówno w złotych jak i w/w walucie obcej są świadomi ryzyka kursowego związanego z zaciągnięciem w/w kredytu w walucie obcej mogącego mieć wpływ na wysokość płaconej przez nich raty kredytu w okresie kredytowania i decydują się na zaciągniecie kredytu wymienionej w pkt a) w walucie CHF/EUR/USD. W dniu 8 lutego 2008 r. powodowie złożyli oświadczenie, zgodnie z którym zostali poinformowani przez bank o ryzku związanym z oprocentowaniem kredytu mieszkaniowego zmienną stopą procentową oraz że są świadomi ponoszenia tego ryzyka w przypadku zaciągnięcia w/w kredytu oprocentowanego zmienną stopą procentową. Dowód: - wniosek kredytowy z dnia 1.02.2008 r., k. 90-91, 194-195 - załącznik do wniosku kredytowego – oświadczenie, k. 91v, 93, 198, 200 - oświadczenie z dnia 8.02.2008 r., k. 92, 197, 201 - zeznania powoda M. G. złożone na rozprawie w dniu 28.02.2022 r. oraz w dniu 31 marca 2022 r., k. 356-360, 394 - zeznania powódki A. G. złożone na rozprawie w dniu 31 marca 2022 r., k. 395-398 W dniu 25 marca 2008 r. pomiędzy (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. a M. G. i A. G. została zawarta umowa kredytu nr (...) . Umowa składała się z części szczegółowej w formie tabeli i z ogólnych warunków. Na mocy przedmiotowej umowy (...) S.A. udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 117.930,00 CHF na potrzeby m.in. zakupu lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym, która miała być wypłacona w transzach. Kredyt został udzielony na 360 miesięcy do dnia 5 kwietnia 2038 roku. Umowa przewidywała zmienną stopę procentową. W dniu sporządzenia umowy oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym wynosiło 3,74%. Umowa przewidywała obowiązek zapłaty prowizji w wysokości 2% od udzielonego kredytu. Spłata kredytu miała następować w ratach równych. Zabezpieczeniem kredytu było ustanowienie hipoteki na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej przy ul. (...) w B. . W punkcie 14 w Tabeli umowy kredytu wskazano numer rachunku bankowego Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. – jako numer rachunku bankowego wskazanego przez kredytobiorcę w celu wypłaty kredytu. W ogólnych warunkach umowy w § 2 ust. 2 wskazano, że kwota kredytu będzie wypłacona kredytobiorcy jednorazowo lub w transzach zgodnie z zapisami pkt. 2 tabeli oraz harmonogramem wypłat stanowiącym załącznik nr 1 do umowy, po spełnieniu warunków do wypłaty kredytu na podstawie dyspozycji kredytobiorcy. Wypłata kredytu następuje w terminie wskazanym w zleceniu wypłaty, o ile zlecenie wypłaty wraz z dokumentami potwierdzającymi spełnienie warunków do wypłaty kredytu zostanie złożone na 2 dni robocze. Dalej przewidziano, że kwota kredytu będzie wypłacona kredytobiorcy w złotych. Do przeliczenia kwoty kredytu na złote bank zastosuje kurs kupna CHF opublikowany w „Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A.”, obowiązujący w banku w dniu wypłaty kwoty kredytu lub jego transzy. Za zgodą banku kredyt może zostać wypłacony również w CHF lub innej walucie. Jeżeli kredytobiorca nie dotrzyma warunków udzielenia kredytu lub utraci zdolność kredytową wówczas bank może wypowiedzieć umowę lub obniżyć kwotę przyznanego kredytu, jeżeli nie został on wypłacony w całości. Stosownie do § 3 umowy od przyznanego kredytobiorcy kredytu bankowi przysługuje prowizja określona w punkcie 7 Tabeli. Prowizja ta będzie potrącona przez Bank w całości przy wypłacie kredytu lub jego pierwszej raty. W treści § 6 ust. 1 umowy przewidziano, że spłata kredytu następować będzie poprzez obciążenie na rzecz banku rachunku bankowego kredytobiorcy kwotą w złotych stanowiącą równowartość bieżącej raty w CHF, zadłużenia przeterminowanego i innych należności banku w CHF obliczonych przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF opublikowanego w „Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A.” obowiązującego w banku na dwa dni robocze przed terminem każdej spłaty kwoty kredytu. Kredytobiorca zobowiązał się zapewnić wpływ środków pieniężnych na rachunek bankowy kredytobiorcy w wysokości pokrywającej należności banku najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień ich płatności. Jeżeli bank prowadzący rachunek bankowy odmówi obciążania tego rachunku, wówczas bank ma prawo do ponawiania obciążeń rachunku bankowego kwotą bieżącej raty powiększoną o zadłużenie przeterminowane oraz inne należności, aż do momentu spłaty wszystkich należności banku. Za zgodą banku kredytobiorca mógł dokonywać spłat kredytu także w CHF lub innej walucie. Zgodnie z § 7 kredytobiorca mógł po dokonaniu wypłaty kredytu złożyć wniosek o dokonanie zamiany waluty kredytu udzielonego w CHF na walutę oferowaną w banku dla kredytów mieszkaniowych. Przeliczenie kwoty kredytu oraz należnego oprocentowania, prowizji, kosztów i opłat na nowo wybraną walutę następuje w dniu zmiany umowy kredytu, według kursu właściwego dla danego rodzaju transakcji (sprzedaży albo zakupu przez Bank waluty obcej), przy zastosowaniu kursów opublikowanych w „tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A.” Stosownie do § 8 ustęp 1 umowy kredytobiorca ma prawo do wcześniejszej spłaty kredytu w całości lub w części, przed terminem ustalonym w niniejszej umowie (…). Wpłacona kwota zostanie przeliczona na CHF przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF opublikowanego w „Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A.” obowiązującego w Banku w dniu jej wpływu. Zgodnie z § 9 ustęp 3 umowy kredytu kwota zadłużenia przeterminowanego winna zostać wpłacona na rachunek Banku. Kwota ta zostanie przez bank przeliczona na CHF przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF opublikowanego w „Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A.” obowiązującego w dniu wpływu kwoty zadłużenia przeterminowanego na rachunek Banku. Za zgodą Banku splata zadłużenia przeterminowanego może zostać dokonana w CHF lub innej walucie. Stosownie do § 11 umowy kredytu (…) Bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny w złotych po dokonaniu przeliczenia z CHF przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF opublikowanego w „Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A.” obowiązującego w Banku w dniu wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego. W § 14 ustęp 6 umowy kredytu zawarto oświadczenie, że kredytobiorca oświadcza, iż jest świadomy dodatkowego ryzyka, jakie ponosi w związku z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej (ryzyko kursowe) oraz, iż w przypadku niekorzystanej zamiany kursu waluty, w jakie został udzielony kredyt, zarówno kwota w złotych stanowiąca równowartość kwoty kredytu, w walucie kredytu jak i kwota w złotych stanowiąca równowartość raty w walucie w jakiej został udzielony kredyt, ulegną zwiększeniu. Ponadto w § 14 ustęp 7 umowy kredytu zawarto oświadczenie, iż kredytobiorca oświadcza, że jest świadomy dodatkowego ryzyka, jakie ponosi w związku z zaciągnięciem kredytu oprocentowanego zmianą stopą procentową oraz że w przypadku niekorzystanej zmiany 3 miesięcznej stawki LIBOR dla CHF rata kredytu ulegnie zwiększeniu. Powodowie nie mieli możliwości negocjowania poszczególnych postanowień umowy. Powodowie nie mieli możliwości negocjowania kursu waluty CHF, jaki bank przyjmie przy wypłacie kredytu i jaki będzie przyjmował przy spłacie rat kapitałowych. Powodowie nie otrzymali egzemplarza umowy przed jej podpisaniem do domu w celu zapoznania się z jej postanowieniami. W dniu zawarcia umowy powodowie nie mieli świadomości, że jakieś postanowienia umowy mogą być niezgodne z przepisami prawa. Dowód: - umowa kredytu nr (...) z dnia 25.03.2008 r., k. 84-89, 203-208 - załącznik nr 1 do umowy kredytu nr (...) , k. 210 - Regulamin kredytu mieszkaniowego i konsolidacyjnego (...) S.A. z dnia 1.08.2004 r., k. 212-215 - zeznania powoda M. G. złożone na rozprawie w dniu 28.02.2022 r. oraz w dniu 31 marca 2022 r., k. 356-360, 394 - zeznania powódki A. G. złożone na rozprawie w dniu 31 marca 2022 r., k. 395-398 Wypłata kredytu, po potrąceniu prowizji stanowiącej równowartość w PLN kwoty 2.358,60 CHF, nastąpiła w wysokości 272.569,14 zł w następujących transzach: - I transza w dniu 31 marca 2008 r. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej (...) ul. (...) , w wysokości 29 832,94 CHF tj. 65 000,01 zł (po przeliczeniu po kursie kupna dewiz określonym w Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A. dla waluty CHF z dnia 31.03.2008 r. tj. 2,178800); - II transza w dniu 13 sierpnia 2008 r. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej (...) ul. (...) , w wysokości 33 242,98 CHF tj. 65 000,00 zł (po przeliczeniu po kursie kupna dewiz określonym w Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A. dla waluty CHF z dnia 13.08.2008 r. tj. 1, (...) ); - III transza w dniu 12 listopada 2008 r. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej (...) ul. (...) , w wysokości 12 611,25 CHF tj. 30 510,40 zł (po przeliczeniu po kursie kupna dewiz określonym w Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A. dla waluty CHF z dnia 12.11.2008 r. tj. 2, (...) ); - IV transza w dniu 1 czerwca 2009 r. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej (...) ul. (...) , w wysokości 35 410,60 CHF tj. 99 489,62 zł (po przeliczeniu po kursie kupna dewiz określonym w Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A. dla waluty CHF z dnia 1.06.2009 r. tj. 2, (...) ); - V transza w dniu 1 czerwca 2009 r. na rzecz M. G. , w wysokości 4 473 CHF tj. 12 569,11 zł (po przeliczeniu po kursie kupna dewiz określonym w Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A. dla waluty CHF z dnia 1.06.2009 r. tj. 2, (...) ). Kwotę prowizji od udzielonego kredytu Bank potrącił zgodnie z umową kredytu przy wypłacie pierwszej transzy kredytu w dniu 31 marca 2008 r. Dowód: - zaświadczenie o wypłacie kredytu nr (...) z dnia 8.07.2019 r., k. 97 - zlecenia wypłaty kredytu, k. 217-220 - potwierdzenia przelewów, k. 222-226 W dniu 8 maja 2009 r. pomiędzy (...) S.A. z siedzibą w W. a M. G. i A. G. został zawarty aneks nr 1 do umowy kredytu nr (...) z dnia 25 marca 2008 r., na mocy którego zmianie uległ ostateczny termin wypłaty transzy kredytu na dzień 15 czerwca 2009 r. Dowód: - aneks nr 1 z dnia 8.05.2009 r. do umowy kredytu nr (...) z dnia 25.03.2008 r., k. 94, 228 - zeznania powódki A. G. złożone na rozprawie w dniu 31 marca 2022 r., k. 395-398 W dniu 3 lutego 2015 r. pomiędzy (...) S.A. z siedzibą w W. a M. G. i A. G. został zawarty aneks nr 2 do umowy kredytu nr (...) z dnia 25 marca 2008 r. umożliwiający spłatę kredytu bezpośrednio w walucie CHF. W czasie zawierania aneksów do umowy powodowie nie mieli świadomości, że jakieś postanowienia umowy mogą być niezgodne z przepisami prawa. Celem zawarcia aneksu numer 2 ze strony powodów nie było poprawianie zapisów umowy ewentualnie niezgodnych z przepisami prawa na zapisy zgodne z przepisami prawa. Dowód: - aneks nr 2 z dnia 3.02.2015 r. do umowy kredytu nr (...) z dnia 25.03.2008 r., k. 95-96, 229-230 - zeznania powoda M. G. złożone na rozprawie w dniu 28.02.2022 r. oraz w dniu 31 marca 2022 r., k. 356-360, 394 - zeznania powódki A. G. złożone na rozprawie w dniu 31 marca 2022 r., k. 395-398 Powodowie w celu obsługi kredytu zostali zobowiązani do założenia konta złotówkowego w Banku udzielającym kredytu – vide punkt 15 Tabeli umowy kredytu w związku z § 6 ustęp 1 umowy kredytu. Mimo zawarcia aneksu do umowy umożliwiającego spłatę kredytu w walucie CHF, powodowie przez cały okres kredytowania płacili raty w walucie PLN. Powodowie w okresie od 31 marca 2008 r. do dnia 5 lipca 2019 r. wpłacili na rzecz pozwanego tytułem spłaty umowy kredytu nr (...) następujące kwoty: - łącznie kwotę 187.459 zł 82 gr, - kwotę 420 CHF. Nadto powodowie uiścili na rzecz pozwanego banku następujące kwoty: - w dniu 8 maja 2009 r. – kwotę 100 zł za aneks numer 1 do umowy kredytu, - w dniu 26 maja 2009 r. – kwotę 100 zł za dokonanie inspekcji przedmiotu zabezpieczenia kredytu, - w dniu 3 lipca 2019 r. – kwotę 1.450 zł za zaświadczenie o kredycie, - w dniu 4 lipca 2019 r. – kwotę 48 zł za kopie dokumentów do umowy kredytu. Powodowie w okresie od dnia 5 sierpnia 2019 r. do dnia 5 października 2020 r. wpłacili na rzecz pozwanego tytułem spłaty umowy kredytu nr (...) łącznie kwotę 25.313 zł 10 gr. Łącznie zatem powodowie w okresie od 31 marca 2008 r. do dnia 5 października 2020 r. wpłacili na rzecz pozwanego tytułem spłaty umowy kredytu nr (...) – spłaty odsetek, spłaty kapitału, spłaty odsetek karnych – łącznie kwotę 212.772 zł 92 gr i 420 CHF. Dowód: - historia spłat kredytu nr (...) z dnia 8.07.2019 r., k. 98-101 - potwierdzenia przelewów, k. 102-116 - zeznania powoda M. G. złożone na rozprawie w dniu 28.02.2022 r. oraz w dniu 31 marca 2022 r., k. 356-360, 394 Pismem z dnia 26 marca 2019 r. powodowie złożyli pozwanemu reklamację umowy kredytu nr (...) z uwagi na abuzywność postanowień wzorca umowy kredytu odnoszących się do kursu waluty obcej, w szczególności zawarte w warunkach umowy: § 2 ust. 2 i § 6 ust. 1, w tym określających sposób ustalenia wartości miernika waloryzacji świadczenia. Jednocześnie w piśmie tym wnieśli o zaprzestanie dalszego stosowania tych postanowień i przedstawienia rozwiązań mających na celu rozliczenie spełnionych świadczeń na podstawie niewiążących postanowień umownych, a także doprowadzenie tego stosunku prawnego do stanu zgodności z przepisami, w świetle obowiązująco orzecznictwa, w tym w zakresie sposobu ustalenia wysokości świadczeń bieżących. W odpowiedzi na powyższe pozwany pismem z dnia 4 kwietnia 2019 r. nie uwzględnił reklamacji powodów, informując że nie podziela stanowiska powodów zawartego w piśmie z dnia 26 marca 2019 r. Pismem z dnia 2 kwietnia 2019 r. powodowie zwrócili się do pozwanego o przedstawienie propozycji polubownego doprowadzenia stosunku prawnego wynikajacego z umowy kredytu (...) do stanu zgodności z prawem, ewentualnie propozycji przewalutowania kredytu wraz z rozliczeniem dotychczasowych nadpłat dokonanych przez powodów, ewentualnie umorzenie części lub całości bieżącego salda rachunku kredytu. W odpowiedzi na powyższe pismem z dnia 11 kwietnia 2019 r. pozwany ponownie poinformował powodów, że brak jest podstaw do kwestionowania ważności umowy kredytu jak również zarzutów stosowania w niej niedozwolonych postanowień. Dowód: - pismo z dnia 11.04.2019 r., k. 50-51 - reklamacja z dnia 26.03.2019 r., k. 124 - pismo z dnia 4.04.2019 r., k. 125-126 - pismo z dnia 2.02.2019 r., k. 127 Pismem z dnia 29 lipca 2019 r. powodowie złożyli w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie wniosek o zawezwanie (...) S.A. z siedzibą w W. do próby ugodowej w sprawie o zapłatę 187 459,82 zł. W dniu 13 września 2019 r. przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie dobyło się posiedzenie o zawezwanie do próby ugodowej na podstawie wniosku z dnia 29 lipca 2019 r., podczas którego nie doszło do zawarcia pomiędzy stronami ugody. Dowód: - wniosek o zawezwanie do próby ugodowej z dnia 29.07.2019 r., k. 52-53 - protokół z posiedzenia jawnego z dnia 13.09.2019 r., k. 54 Pismem z dnia 3 grudnia 2020 r. powodowie złożyli pozwanemu reklamację umowy kredytu nr (...) z dnia 25 marca 2008 r., wzywając pozwanego do zapłaty kwoty 214 470,92 zł oraz 2 778,60 CHF w terminie do dnia 11 grudnia 2020 r., stanowiące sumę wpłat dokonanych przez powodów tytułem umowy kredytu do dnia 5 października 2020 r. Pismo to zostało odebrane przez pozwanego w dniu 7 grudnia 2020 r. Dowód: - reklamacja-wezwanie do zapłaty z dnia 3.12.2020 r. wraz z potwierdzeniem nadania, k. 55-56 - potwierdzenie doręczenia, k.58 Sąd Okręgowy w Szczecinie zważył, co następuje: Powództwo okazało się uzasadnione prawie w całości w zakresie roszczeń głównych określonych w punkcie 1 i 2 pozwu, a więc: - w zakresie roszczenia o ustalenie nieistnienia umownego stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu jako konsekwencja nieważności umowy kredytu (tu powództwo uwzględniono w całości), - w zakresie roszczenia o zapłatę (tutaj powództwo uwzględniono częściowo co do roszczenia o zapłatę należności głównej i częściowo co do roszczenia odsetkowego – częściowo odmiennie w zakresie daty początkowej roszczenia odsetkowego niż domagała się strona powodowa). W konsekwencji w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego Sąd uznał, że zaszły podstawy prawne do ustalenia nieistnienia umownego stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu jako konsekwencja nieważności umowy kredytu, a strona powodowa co do zasady może domagać się zapłaty świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, w tym w zakresie określonym w punkcie 2 pozwu – według przedstawionej metodologii wyliczenia roszczenia jak w pozwie, przy przyjęciu nieważności umowy kredytu. Powodowie, biorąc pod uwagę treść pozwu, wnieśli w niniejszym postępowaniu o: 1. ustalenie, że nie istnieje umowny stosunek prawny wynikający z umowy kredytu nr (...) z dnia 25 marca 2008 r. zawarty pomiędzy A. G. i M. G. a (...) S.A. w W. (obecnie (...) S.A. w W. ); 2. zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kwoty 214.470,92 zł oraz kwoty 2.778,60 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od : a. kwoty 187.459,82 zł od dnia 14 września 2019 r. do dnia zapłaty; b. kwoty 27.011,10 zł oraz kwoty 2 778,60 CHF od dnia 12 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty; ewentualnie w razie nieuwzględnienia żądania wskazanego w punkcie 1 petitum pozwu w całości (żądanie z punktu 3 jest żądaniem ewentualnym jedynie wobec żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z punktu 1 petitum pozwu), powodowie wnieśli o: 3. ustalenie, że postanowienia umowy kredytu (...) z dnia 25 marca 2008 r. są bezskuteczne względem powodów w zakresie: a) § 2 ust. 2 zd. 5 umowy o treści: „Do przeliczenia kwoty Kredytu na złote Bank zastosuje kurs CHF opublikowany w Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) S.A., obowiązujący w Banku w dniu wypłaty kwoty Kredytu lub jego transzy”; b) § 6 ust. 2.1 umowy w brzemieniu nadanym aneksem nr 2: „Jeżeli Rachunek Banku prowadzony jest w złotych, to w przypadku Kredytu walutowego należności Banku, wyrażone w walucie kredytu, Bank pobiera poprzez obciążenie Rachunku Bankowego kwotą w złotych stanowiącą ich równowartość. Równowartość kwoty w złotych ustala się według kursu sprzedaży waluty obcej, opublikowanego w Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obecnych (...) S.A., obowiązującego w Banku na dwa dni robocze przed terminem każdej spłaty kwoty kredytu”. Strona powodowa wniosła o rozpoznanie w pierwszej kolejności roszczeń zawartych w punkcie 1 i 2 pozwu z uwagi na dalej idące skutki i prawne rozstrzygnięcia w tym przedmiocie (jako konsekwencja nieważności umowy kredytu), natomiast kolejne roszczenie ewentualne powinno być rozpoznane w określonym przypadku jak wskazano przy formułowaniu roszczenia ewentualnego, to znaczy w przypadku uznania, że umowa kredytu nie jest nieważna i przyjęcia koncepcji tzw. „odfrankowienia umowy kredytu”, czyli pozbawienia umowy postanowień uznanych za abuzywne i pozostawienie umowy w mocy w pozostałym zakresie. Strona powodowa dokonała w niniejszym postępowaniu kumulacji roszczeń na zasadzie zgłoszenia roszczeń głównych (podstawowych) i roszczenia ewentualnego. Co do zasady w powództwach o zasądzenie świadczenia żądanie może być sformułowane jako zobowiązanie przemienne (alternatywnie), jako upoważnienie przemienne (facultas alternativa) oraz ewentualne. W każdym wypadku, gdy powód w jednym pozwie kumuluje kilka roszczeń przeciwko temu samemu pozwanemu, powinien określić relację zachodzącą pomiędzy tymi roszczeniami, a więc wskazać, czy dochodzone są one łącznie, alternatywnie czy w sposób ewentualny (z zaznaczeniem, które roszczenie jest żądaniem głównym, a które ewentualnym). Niedopuszczalne jest pozostawienie określenia tej relacji sądowi (wyrok SN z 28.08.2019 r., IV CSK 255/18, LEX nr 2729030). Sąd orzekający rozstrzygał niniejszą sprawę, wobec dokonania przez stronę powodową kumulacji roszczeń jak w pozwie, według powszechnie przyjętych zasad orzekania w przypadku zgłoszenia żądania/żądań ewentualnych, a wynikających z dorobku orzecznictwa i doktryny. Powód może zgłosić w pozwie żądanie ewentualne na wypadek nieuwzględnienia żądania sformułowanego jako podstawowe i usytuowane na pierwszym miejscu. Możliwość zgłoszenia takiego żądania istnieje w sprawach o świadczenie, ustalenie istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego bądź prawa oraz w sprawach o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa. Nie zostało wyłączone oparcie żądania ewentualnego na odmiennej podstawie faktycznej i prawnej niż żądanie główne. Byt żądania ewentualnego uzależniony jest od żądania głównego – w razie uwzględnienia przez sąd żądania przedstawionego jako pierwsze, rozpoznanie żądania ewentualnego staje się bezprzedmiotowe i nie jest wydawane w stosunku do niego żadne orzeczenie (vide uchwała Sądu Najwyższego z 18.10.2013 r., III CZP 58/13, OSNC 2014/6, poz. 62). Według orzeczenia SN z 7.09.1960 r., 2 CR 366/59, PUG 1961/12, s. 424 i n., o żądaniu ewentualnym można mówić wówczas, gdy obok żądania głównego wysunięto w pozwie żądanie drugie jako ewentualne, o którym sąd może orzec tylko wtedy, gdy nie uznaje za uzasadnione żądania pierwszego. Jeżeli w chwili orzekania (art. 316 w zw. z art. 187 § 1 pkt 1) żądanie pierwotne pozostaje aktualne, sąd orzeknie o tym żądaniu bez rozstrzygania w sentencji wyroku co do żądania ewentualnego. Natomiast gdy w chwili orzekania przedmiot świadczenia pierwotnego nie istnieje lub żądanie główne okaże się z jakiejkolwiek przyczyny nieuzasadnione, wówczas sąd, oddalając żądanie pierwotne, orzeka (pozytywnie lub negatywnie) o żądaniu ewentualnym. W myśl powołanego orzeczenia z 7.09.1960 r., 2 CR 366/59, zgłoszenie żądania ewentualnego jest szczególnym przypadkiem kumulacji roszczeń procesowych, o których sąd jednak nie orzeka jednocześnie, ale kolejno, i to zależnie od tego, jak orzeknie o roszczeniu zgłoszonym w pozwie na pierwszym miejscu. W konkluzji stwierdzić należy, że żądanie ewentualne polega na zgłoszeniu dodatkowego żądania na wypadek nieuwzględnienia przez sąd roszczenia postawionego na pierwszym miejscu. Sąd rozpoznaje roszczenie ewentualne i rozstrzyga o nim tylko na wypadek oddalenia pierwszego żądania. Gdy sąd uwzględnia pierwsze żądanie, nie rozstrzyga o roszczeniu ewentualnym. Strona powodowa w pozwie wyraźnie wskazała stosunek roszczeń głównych do roszczenia ewentualnego, wskazując, że wnosi o rozpoznanie w pierwszej kolejności roszczeń zawartych w punkcie 1 i 2 pozwu z uwagi na dalej idące skutki i prawne rozstrzygnięcia w tym przedmiocie (jako konsekwencja nieważności umowy kredytu), natomiast roszczenie ewentualne powinno zostać rozpoznane w przypadku akceptacji przez Sąd lub nie określonych założeń sformułowanych przy zgłoszeniu roszczenia ewentualnego – vide uzasadnienie pozwu. W niniejszej sprawie uwzględnieniu podlegało roszczenie/roszczenia zgłoszone na pierwszym miejscu, to jest roszczenie/roszczenia główne, a dotyczące żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu jako konsekwencja nieważności umowy kredytu i żądanie zapłaty świadczeń nienależnie spełnionych przez stronę powodową na rzecz pozwanej w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. W tym zakresie strona powodowa zażądała ostatecznie zapłaty kwot jak w pozwie jako sumy wpłat w okresie od dnia zawarcia umowy kredytu do dnia 5 października 2020 r. – spłata rat i kosztów okołokredytowych. Roszczenie dotyczące zapłaty strona powodowa skonstruowała na zasadzie żądania zwrotu świadczeń uiszczonych przez nią na rzecz pozwanej w wykonaniu kwestionowanej umowy kredytu – vide argumentacja i w pozwie i w kolejnych pismach procesowych złożonych w toku procesu. Charakter zarzutów podniesionych przez stronę powodową, choć strona powodowa bliżej tej kwestii nie omawia, wskazuje na zbieg norm, to znaczy przepisów ogólnych stanowiących w ocenie strony powodowej podstawę bezwzględnej nieważności umowy kredytu ( art. 189 k.p.c. , art. 58 k.c. , art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy Prawo bankowe , art. 353 1 k.c. , art. 358 1 § 2 k.c. , art. 12 ustęp 1 punkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ) z przepisami dotyczącymi systemu ochrony praw konsumentów, a ustanawiającymi system ochrony przed postanowieniami niedozwolonymi (abuzywnymi) – 385 1 k.c. i następne. Zaznaczyć przy tym należy, że strona powodowa z każdej podstawy prawnej wywodzi konkluzję co do bezwzględnej nieważności umowy kredytu. Jak należy domniemać, o ile strona powodowa nie wyjaśnia w/w zbiegu norm i konsekwencji z niej wynikających, to wywieźć należy, że rodzaj podnoszonych zarzutów co do ważności umowy kredytu wynika raczej z przyjętej taktyki procesowej i chęci poddania pod spór wszystkich możliwych zarzutów, które mogą dotyczyć kwestionowanej czynności prawnej. Zbieg norm wynikających z art. 58 k.c. oraz 385 ( 1) k.c. sprowadza się do pytania, czy postanowienie umowne może zostać uznane za niedozwolone postanowienie umowne (niewiążące konsumenta) na podstawie art. 385 ( 1) k.c. , gdy jednocześnie spełnia ono przesłanki do uznania je za bezwzględnie nieważne. Zgodnie z dominującym w doktrynie poglądem, w sytuacji, gdy nieuzgodnione indywidualnie postanowienie umowy jest niezgodne z ustawą w rozumieniu art. 58 k.c. , sankcja nieważności przewidziana w tym przepisie ma pierwszeństwo przed sankcją niezwiązania konsumenta postanowieniem stosownie do art. 385 ( 1) k.c. (porównaj M. Bednarek, w: System PrPryw, t. 5, 2013, s. 773, Nb 395; E. Łętowska, K. Osajda, w: System PrPryw, t. 1, 2012, s. 648, Nb 192; W. Popiołek, w: Pietrzykowski, Komentarz KC, t. I, 2015, art. 385 ( 1) KC, Nb 13). Początkowo w orzecznictwie Sąd Najwyższy dopuszczał uznanie postanowienia wzorca za niedozwolone zgodnie z art. 385 ( 1) k.c. w sytuacji, gdy jest ono niezgodne z ustawą (tak wyrok Sądu Najwyższego z 23.3.2005 r., I CK 586/04, OSNC 2006, Nr 3, poz. 51; wyrok Sądu Najwyższego z 25.5.2007 r., I CSK 484/06, OSNC). Jednak w uchwale z 13.1.2011 r. (III CZP 119/10, OSNC 2011, Nr 9, poz. 95), SN orzekł, że stosownie do art. 58 § 1 k.c. postanowienie wzorca umowy sprzeczne z ustawą nie wywiera skutków prawnych, a więc nie może kształtować praw i obowiązków konsumenta oraz rażąco naruszyć jego interesów. Takie postanowienie nie może zatem podlegać ocenie z punktu widzenia zgodności z dobrymi obyczajami ( art. 385 ( 1) k.c. ). Pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w przywołanej uchwale opiera się na założeniu, że w ramach konkretnej kontroli abuzywności w razie sprzeczności postanowienia umowy z przepisami ustawy pierwszeństwo będzie miała sankcja nieważności z art. 58 k.c. To założenie nie jest jednak w uchwale szerzej omówione. Pogląd prawny wyrażony w uchwale został potwierdzony w wyr. SN z 20.1.2011 r., I CSK 218/10, MoP 2011, Nr 18, s. 99 oraz w orzecznictwie sądów powszechnych – tak wyr. SA w Warszawie z 21.11.2012 r., VI ACa 824/12, Legalis oraz z 26.3.2014 r., VI ACa 1086/13, Legalis. Rozumowanie, zgodnie z którym niedopuszczalne jest zastosowanie innej niż nieważność czynności prawnej sankcji w sytuacji, gdy owa czynność jest niezgodna z ustawą, opiera się na założeniu, że niemożliwe jest sankcjonowanie czynności, której skutki nie nastąpiły z racji jej bezwzględnej nieważności. Takie rozumowanie jest dobrze znane i opisane w literaturze (zob. A. Ohanowicz, Zbieg norm, s. 207 i n.). Na przykładzie zbiegu norm przewidujących nieważność oraz uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli autor prezentuje ukształtowaną w doktrynie niemieckiej tezę o „podwójnym skutku” w prawie. Zgodnie z tą tezą, względy słuszności mogą przemawiać za możliwością uruchomienia innej niż nieważność bezwzględna sankcji także w sytuacji, gdy czynność jest niezgodna z ustawą. W tym kontekście A. Ohanowicz podkreśla, że normy dotyczące nieważności czynności prawnych nie powinny się wzajemnie wykluczać, lecz raczej wspierać. Teza o podwójnym skutku z powołaniem się na względy słuszności nabiera szczególnego znaczenia w kontekście obrotu z udziałem konsumentów. Zastosowanie sankcji nieważności z art. 58 k.c. w odniesieniu do określonego nieuzgodnionego indywidualnie postanowienia umowy może bowiem rodzić skutki niekorzystne dla konsumenta. W razie zastosowania sankcji z art. 385 1 § 1 k.c. umowa pozostaje w mocy w pozostałym zakresie ( art. 385 1 § 2 k.c. ), jeśli to obiektywnie możliwe po wyłączeniu z niej niedozwolonego postanowienia, a nie tylko wówczas, gdy z okoliczności wynika, iż bez tego postanowienia czynność nie zostałaby dokonana ( art. 58 § 3 k.c. ). Upadek ważności całej umowy, której określone postanowienie jest abuzywne, mógłby np. rodzić konieczność spłaty przez konsumenta całego kredytu przed zakładanym terminem stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. W zakresie ustalenia stosunku art. 385 1 § 2 k.c. do art. 58 § 3 k.c. , przewidującego częściową nieważność czynności prawnej, przyjąć należy, mając na względzie dorobek orzecznictwa TSUE, uznając art. 385 1 § 2 k.c. za lex specialis względem art. 58 § 3 k.c. , co wyłącza zastosowanie tego ostatniego przepisu w wypadku stwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowień umowy (tak również w szczególności: P. Machnikowski, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz, 2013, art. 58 KC, Nb 35; M. Safjan, w: Pietrzykowski, Komentarz KC, t. I, 2011, art. 58 KC, Nb 55; art. 58, Nb 101). Sąd orzekający w niniejszej sprawie co do zasady opowiada się za pierwszeństwem stosowania sankcji bezwzględnej nieważności czynności prawnej względem innych rodzajów wadliwości tych czynności, w tym wadliwości wynikającej z niedozwolonego charakteru postanowienia umownego ( art. 385 ( 1) § 1 k.c. ) – tak też E. Łętowska, K. Osajda, w: System PrPryw, t. 1, 2012, s. 648, Nb 192. Gdyby więc w danych okolicznościach sprawy stwierdzić zaistnienie podstaw do stwierdzenia nieważności czynności prawnej na zasadzie art. 58 k.c. , to wyklucza to ocenę tych samych postanowień umowy na podstawie art. 385 ( 1) k.c. Sąd jednakże podkreśla, że możliwość zróżnicowanej ochrony prawnej dzięki opcji między różnymi instrumentami prawnymi służącymi ochronie interesu zagrożonego przez to samo zdarzenie jest podyktowana doświadczeniami prawa UE i doktryną effet utile tego prawa, akcentującą osiągnięcie realnego skutku i służebność prawnych kwalifikacji umożliwiających jego osiągnięcie. Prowadzi to do wniosku, że w razie zbiegu norm nie ma, co do zasady, konieczności opowiadania się za ekskluzywnością jednej drogi ochrony i wyboru jednej opcji kwalifikacji zdarzenia prawnego oraz ustalania jednej normy jednostkowego zastosowania. Zawsze okoliczności więc danej sprawy mogą rozstrzygać czy to o krzyżowaniu się, czy też o wykluczającym się charakterze danych systemów ochrony konsumenta. Podstawę prawną roszczeń strony powodowej, stosownie do powołanych przez nią zarzutów w treści pozwu i w toku procesu, stanowiła treść art. 189 k.p.c. , art. 58 k.c. , art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy Prawo bankowe , art. 353 1 k.c. , art. 358 1 § 2 k.c. i art. 385 1 k.c. , art. 12 ustęp 1 punkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym , art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c. Sąd orzekający przy rozstrzygnięciu niniejszej sprawy miał na względzie istotne z punktu widzenia osi sporu pomiędzy stronami przepisy polskiego prawa, wykładnię prawa polskiego dokonaną dotychczas przez Sąd Najwyższy, Sądy Apelacyjne oraz przepisy prawa unijnego jak i jego wykładnię dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jak i polski Sąd Najwyższy – według stanu na dzień wyrokowania w niniejszej sprawie. Sąd orzekający zna wszystkie judykaty Sądu Najwyższego, Sądów Apelacyjnych, w tym zmianę kierunku orzecznictwa w sprawach kredytów indeksowanych/denominowanych do waluty obcej (nie ma tu zasadniczej różnicy czy mamy do czynienia z kredytem denominowanym czy indeksowanym), podyktowaną wykładnią prawa unijnego dokonaną przez TSUE na skutek pytań prejudycjalnych Sądów polskich jak i Sądów z innych państw unijnych na tle Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U.UE.L z 1993 r. Nr 95, str. 29 z późn. zm., dalej cytowanej jako dyrektywa 93/13/EWG). Sąd zastrzega, że nie widzi potrzeby szczegółowej analizy i przywołania wszystkich orzeczeń wydanych dotychczas w tym zakresie, co istotnie zaburzyłoby przejrzystość rozważań prawnych tutejszego Sądu. Co do zasady ze względu na pozycję ustrojową Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, umocowanego zwłaszcza w świetle art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) do zapewnienia poszanowania prawa unijnego w wykładni i stosowaniu, Sąd polski jest zobowiązany do uwzględniania przy stosowaniu prawa także wykładni prawa europejskiego przyjętej w rozstrzygnięciach TSUE. Niekwestionowany jest bowiem obecnie w nauce prawa (por. np. N. Baranowska, Stosowanie wykładni zgodnej z prawem unijnym w sporach horyzontalnych w razie nieprawidłowej implementacji dyrektywy. Europejski Przegląd Sądowy, 2018, nr 2. s. 4-14 i tam prezentowane zestawienie poglądów nauki prawa) oraz orzecznictwie ETS (por. np. wyroki ETS z 13 marca 1997 r., C-197/96, Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Francuskiej, EU:C:1997:155; z 13 lipca 2000 r., C-160/99, Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Francuskiej, EU:C:2000:410; z 18 stycznia 2001 r., C-162/99, Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Włoskiej, EU:C:2001:35 wyrok z 5 października 2004 r. w sprawach połączonych od C-397/01 do C-403/01, P. i inni przeciwko (...) , (...) eV, EU:C:2004:584), obowiązek dokonywania przez sąd krajowy wykładni prawa krajowego w sposób zapewniający spójność (zgodność) z prawem wspólnotowym (określany mianem obowiązku wykładni zgodnej). W świetle tej zasady sąd stwierdziwszy zaniechanie (sprzeczność z prawem unijnym) implementacji dyrektywy ma obowiązek takiego zastosowania (wykładni) prawa krajowego, aby zapewnić efektywność ochrony wynikającej z transponowanej do porządku krajowego normy prawa wspólnotowego. Ta ostatnia uwaga została poczyniona w kontekście treści art. 385 ( 1) § 2 k.c. , który nie przewiduje wprost sankcji w postaci nieważności umowy zawierającej klauzule abuzywne, a tylko bezskuteczność tych klauzul przy dalszym obowiązywaniu umowy pomiędzy stronami, o czym w dalszej części uzasadnienia, w tej części, gdzie zostanie przedstawiona argumentacja Sądu orzekającego co do skutków stwierdzenia występowania klauzul abuzywnych w umowie łączącej strony niniejszego procesu w aspekcie podstaw dalszego jej obowiązywania. Interes prawny strony powodowej w żądaniu ustalenia, że nie istnieje umowy stosunek prawny wynikający z umowy kredytu jako konsekwencja nieważności umowy kredytu. Strona powodowa wniosła odpowiednio w punkcie 1 pozwu o: - ustalenie, że nie istnieje umowy stosunek prawny wynikający z umowy kredytu numer (...) z dnia 25 marca 2008 r. zawartej pomiędzy A. G. i M. G. a (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. (obecnie (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. ) – w uzasadnieniu wskazano – karta 17 pozwu, karta 11 akt sprawy, że jest to w pierwszym rzędzie konsekwencja nieważności spornej umowy kredytu, względnie skutek niewykonania umowy przez pozwany Bank. Sąd orzekający uznał, że strona powodowa ma interes prawny w wytoczeniu powództwa, że nie istnieje umowy stosunek prawny wynikający z umowy kredytu jako konsekwencja nieważności umowy kredytu, mimo że jednocześnie wystąpiła odpowiednio z roszczeniem o zapłatę należności wynikających z tej umowy jako świadczeń nienależnych ( art. 410 k.c. w związku z art. 405 k.c. ). Argumentacja przeciwna strony pozwanej zawarta w odpowiedzi na pozew i w dalszych pismach procesowych jest nieuzasadniona, albowiem sprowadza się do formalistycznego pojmowania interesu prawnego ( art. 189 k.p.c. ) i wąskiego rozumienia stanowiska, że zawsze jeżeli strona może wystąpić z roszczeniem o zasądzenie świadczenia, to przesądza to o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia prawa lub stosunku prawnego. Strona powodowa wykazała ( art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c. ), że posiada interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. do wytoczenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu jako konsekwencja nieważności spornej umowy kredytu. Tylko połączenie roszczenia o zapłatę, jak i roszczenia o ustalenie, rozstrzyga na ten moment całościowo o sporze stron na gruncie wykonywania kwestionowanej umowy kredytu. Zgodnie przyjmuje się obecnie w nauce i orzecznictwie, że norma art. 189 k.p.c. kreuje szczególną (niewynikającą z przepisów prawa materialnego) formę ochrony prawnej praw podmiotowych. Jako przyznającej prawo do żądania szczególnej ochrony prawnej, normie tej przypisuje się charakter materialnoprawny. Interes prawny jest zazwyczaj pojmowany jako przesłanka materialnoprawna powództwa o ustalenie (porównaj np. T Ereciński (red.), Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze, tom I Warszawa 2004, s 402 - 403 i tam cytowane orzecznictwo). Co do zasady strona powodowa ma zatem procesowoprawny obowiązek przytoczenia (a następnie materialnoprawny obowiązek udowodnienia) okoliczności faktycznych uzasadniających istnienie po jej stronie interesu prawnego w żądaniu ustalenia (prawa do żądania ochrony przez uzyskanie wyroku ustalającego). Interes prawny postrzega się z jednej strony jako przesłankę, która musi istnieć obiektywnie. Z drugiej zaś strony interes jest przesłanką warunkującą dopiero możliwość dalszego badania w procesie twierdzeń stron co do istnienia lub nieistnienia ustalanego prawa lub stosunku prawnego. Innymi słowy w przypadku stwierdzenia przez Sąd braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia (lub nieistnienia) prawa lub stosunku prawnego, powództwo musi ulec oddaleniu bez oceny zasadności twierdzeń stron procesu co do istnienia prawa objętego żądaniami pozwu. Co do zasady Sąd orzekający zgadza się z wykładnią potwierdzaną wielokrotnie w judykaturze, że interes prawny istnieje wówczas, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości (por. np. wyrok SA w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2007 r., III AUa 1518/05, LEX nr 257445; wyrok SA w Białymstoku z dnia 7 lutego 2014 r., I ACa 408/13, LEX nr 1437870). W orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentuje się też, że powód ma interes prawny w żądaniu ustalenia, jeżeli powództwo o ustalenie istnienia prawa jest jedynym możliwym środkiem jego ochrony (wyrok z dnia 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11, OSNC 2012, nr 7-8, poz. 101). Interes prawny istnieje zatem tylko wtedy, gdy powód może uczynić zadość potrzebie ochrony swej sfery prawnej przez samo ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Zarazem jednak wyjaśniono też w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, że interes prawny nie istnieje, gdy już jest możliwe wytoczenie powództwa o świadczenie, chyba że ze spornego stosunku prawnego wynikają jeszcze dalsze skutki, których dochodzenie w drodze powództwa o świadczenie nie jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne (wyrok SN z dnia 30 października 1990 r., I CR 649/90, Lex nr 158145). Zauważa się jednocześnie, że mimo istnienia prawa do żądania spełnienia świadczenia (wytoczenia powództwa o świadczenie) lub możliwości skorzystania z innego środka ochrony prawnej (np. powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego) interes prawny nie będzie wykluczony w sytuacji, gdy wyrok uwzględniający takie żądanie nie da pełnej ochrony prawnej dłużnikowi (porównaj np. wywody zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2015 r. III CSK 226/14). Zatem zarówno w nauce jak i w orzecznictwie akcentuje się konieczność wykazania obiektywnej w świetle przepisów prawa (wywołanej rzeczywistym narażeniem lub zagrożeniem sfery prawnej powoda) potrzeby uzyskania wyroku ustalającego o określonej treści (por. np. H. Dolecki (red.), T. Wiśniewski (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1-36, wyd. LEX 2013, komentarz do art. 189 k.p.c.). Z drugiej jednak strony akcentuje się, że interes prawny należy "pojmować szeroko, mając na uwadze także dalsze skutki, które mogą lub już doprowadziły do pozbawienia powoda ochrony prawnej" (Wyrok SN z 11 lipca 2019 r., V CSK 23/18, LEX nr 2712226). Wreszcie też stwierdza się, że zasady, że powództwo o ustalenie nie jest dopuszczalne, jeżeli w danym przypadku możliwe jest jakiekolwiek świadczenie, nie należy pojmować zbyt rygorystycznie. Ocena istnienia interesu prawnego powinna odwoływać się do względów celowości i ekonomii procesowej, zwłaszcza, gdy spór dotyczy samej tylko zasady. W tym kontekście interes prawny definiuje się jako potrzebę ochrony sfery prawnej powoda, którą może uzyskać już przez samo ustalenie stosunku prawnego lub prawa (por. np. Wyrok SN z 6 marca 2019 r., I CSK 80/18, LEX nr 2630603). Już z przedstawionych wypowiedzi judykatury wynika, że samo istnienie możliwości wytoczenia powództwa o świadczenie nie w każdej sytuacji świadczyć będzie o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Brak interesu prawnego wystąpi wówczas jedynie, gdy wyrok zasądzający świadczenie zapewni pełną (adekwatną do sytuacji prawnej powoda) ochronę prawną jego uzasadnionych interesów. W przypadku gdy sporem o świadczenie nie będą mogły (ze swej natury) być objęte wszystkie uprawnienia istotne z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda (wyrok nie będzie wyczerpywał wszystkich płaszczyzn istniejącego sporu objętego stosunkiem prawnym, którego dotyczy żądanie ustalenia), przyjąć należy, że powód ma interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. Teza ta będzie aktualna zwłaszcza w tych sytuacjach, w których żądaniem ustalenia objęte jest twierdzenie o nieistnieniu stosunku prawnego. W przypadku zwłaszcza gdy konsekwencje ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie ograniczają się do aktualizacji obowiązku świadczenia przez pozwanego, lecz dotyczą także innych aspektów sfery prawnej powoda (np. wpływają na określenie treści praw i obowiązków powoda jako dłużnika pozwanego), sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie może nie wyczerpywać interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Będzie tak zwłaszcza, gdy to pozwany rości sobie według treści stosunku prawnego objętego powództwem z art. 189 k.p.c. określone prawo do świadczenia ze strony powodów (np. jak w niniejszej sprawie – stoi na stanowisku obowiązku strony powodowej zwrotu udzielonego kredytu w wysokości obliczonej zgodnie z treścią kwestionowanej umowy). W takich sytuacjach nie sposób odmówić dłużnikowi (dążącemu do wykazania, że nie jest on zobowiązany do świadczenia - a zwłaszcza, że kredytodawca nie ma prawa obliczać wysokości poszczególnych rat przy wykorzystaniu klauzul umownych dotyczących przeliczania wartości świadczenia) interesu prawnego w dochodzeniu żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, w świetle którego jest on dłużnikiem pozwanego. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd orzekający wskazuje, że strona powodowa według treści umowy kredytu nie wykonała zobowiązania zwrotu świadczenia, a pozwany traktuje ją nadal jak swojego dłużnika (kredytobiorcę). Wyrok ustalający nieważność umowy kredytu, obok wyroku dotyczącego zasądzenia świadczeń nienależnie spełnionych przez stronę powodową na rzecz pozwanej, samoistnie zatem przesądza o treści obowiązków strony powodowej względem pozwanego wywodzonych z tejże umowy (a zatem wywoła na przykład skutek prewencyjny jeśli chodzi o możliwość sporu, w którym strona powodowa miałaby być pozywana o zapłatę długu). Nadto z uwagi na to, że umowa kredytu nie została jeszcze wykonana, to znaczy strona powodowa według treści umowy nie spłaciła jeszcze wszystkich rat kredytu, strona powodowa mogła w niniejszym procesie zamknąć roszczenie o zapłatę tylko w określonych ramach czasowych, na pewno nie dotyczących okresu po zamknięciu rozprawy ( art. 316 § 1 k.p.c. ). Zatem roszczenie o zapłatę nie wyczerpuje wszystkich wątpliwości stron odnośnie spornej umowy kredytu, tym bardziej dotyczących okresu przyszłego, po zamknięciu rozprawy. Pozwany uzasadnienie swojego zarzutu co do braku interesu prawnego strony powodowej w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu opiera w istocie wyłącznie o twierdzenie, iż w przypadku (prejudycjalnego) przesądzenia nieważności umowy, strona powodowa posiada roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego tytułem spłaty kredytu, które może być przedmiotem powództwa. Strona pozwana pomija to, że w praktyce nie jest dotychczas jednolicie oceniana w nauce i orzecznictwie kwestia przysługiwania osobie uzyskującej środki od banku w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, roszczenia o zwrot kwoty świadczonej bankowi z tytułu spłaty, w sytuacji gdy co do zasady jest również zobowiązana do zwrotu uzyskanego od banku kapitału kredytu. Według jednej z konkurencyjnych poglądów na tą kwestię (tzw. teoria salda) roszczenie kredytobiorcy powstaje jedynie wówczas, gdy świadczył on bankowi więcej niż wynosi wartość świadczenia uzyskanego od banku. Poza tym w złożonej sytuacji rozliczenia skutków wykonywanej przez znaczny okres nieważnej umowy kredytu, w interesie kredytobiorcy nie musi być dochodzenie zwrotu spełnionego świadczenia – w całości lub też chociażby w określonej części (jeśli przyjąć, że będzie pozostawał dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnego świadczenia otrzymanego w wyniku wykonania przez bank nieważnej umowy). Powyższe argumenty pozwalają na stwierdzenie, że na datę zamknięcia rozprawy ( art. 316 § 1 k.p.c. ) samo powództwo o świadczenie należne w wyniku rozliczenia wykonania nieważnej umowy nie stanowi wyczerpującej i dostatecznej ochrony interesów strony powodowej, chociażby z tego powodu, że może obejmować ono swoim zakresem tylko nienależnie spełnione świadczenia do daty zamknięcia rozprawy ( art. 316 § 1 k.p.c. ). W konkluzji stwierdzić należy, że strona powodowa posiada interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu. Zawarta pomiędzy stronami umowa kredytu wygenerowała długoterminowy stosunek prawny, który nie został dotychczas wykonany w całości. Ewentualne wysunięcie przez kredytobiorcę roszczeń o zapłatę (zwrot) należności spełnionych dotychczas na rzecz banku nie reguluje w sposób definitywny wzajemnych relacji stron na przyszłość. Roszczenie o ustalenie nieważności umowy kredytu, co istotne, rozstrzygać będzie w sposób ostateczny o braku obowiązku spełniania na rzecz banku świadczeń w przyszłości, a więc o zezwoleniu na zaprzestanie spłaty kolejnych rat kredytu. Ustalające orzeczenie Sądu w takim przypadku znosi więc wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umowy. Wreszcie roszczenie takie, obok zgłoszonego roszczenia o zapłatę dotyczącego części spełnionego świadczenia na rzecz Banku, jest uzasadnione z punktu widzenia ekonomiki procesowej i zapobiega konieczności wniesienia przez stronę powodową w przyszłości powództwa dotyczącego okresu spłat rat, którego nie dotyczy niniejsze postępowanie. W powołaniu powyższej argumentacji Sąd uznał, że strona powodowa wykazała ( art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c. ), że posiada interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w dochodzeniu roszczenia w przedmiocie ustalenia nieważności umowy kredytu. Roszczenie strony powodowej o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego kredytu jako konsekwencja nieważności umowy kredytu ( art. 189 k.p.c. ) nie jest przedawnione. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1976 r., II CR 288/76, żądanie ustalenia nieważności umowy nie ulega przedawnieniu. Jak wskazał Sąd Najwyższy, stosownie do art. 117 § 1 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, przedawnieniu ulegają "roszczenia majątkowe", a więc te, które zmierzają do zaspokojenia powoda. Jeżeli powód nie dochodzi roszczenia w tym właśnie znaczeniu, przedmiotem zaś procesu - jak to ma miejsce w sprawie niniejszej - jest roszczenie procesowe o ustalenie nieważności umowy, czyli ustalenie nieistnienia praw, jakie miałyby z tej umowy wynikać, to w stosunku do takiego żądania pozwu, jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 1.III.1963 r., III CR 193/62 (OSNCP 1964, poz. 97), aktualność zarzutu przedawnienia jest logicznym niepodobieństwem. Pogląd wyrażony w tym orzeczeniu na tle art. 106 przepisów ogólnych prawa cywilnego z 1950 r. uznać należy za aktualny nadal również w świetle art. 117 k.c. Dalej, wskazać należy, że umowa kredytu zgodnie z jej postanowieniami nadal obowiązuje strony, albowiem kredytobiorcy nie spłacili jeszcze wszystkich rat kredytu. Trudno tu zatem mówić o przedawnieniu roszczenia o ustalenie nieważności umowy kredytu. Sąd orzekający nie miał wątpliwości co do kwalifikacji prawnej umowy łączącej strony jako umowy kredytu w rozumieniu art. 69 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu przepisu odpowiednio w dacie zawarcia kwestionowanej umowy kredytu. W ocenie Sądu orzekającego umowa będąca przedmiotem sporu w niniejszej sprawie to umowa kredytu denominowanego do waluty CHF, nie jest to umowa kredytu walutowego jak podnosiła to strona pozwana. Odwołując się odpowiednio do ustaleń jak wyżej kwota kredytu została wyrażona w umowie w walucie CHF (punkt 2 Tabeli umowy), a następnie dokonano jej przeliczenia do waluty PLN dla potrzeb wypłaty kredytu, a następnie dla potrzeb spłaty poszczególnych rat kredytu (§ 2 ustęp 2 umowy kredytu i § 6 ustęp 1 umowy kredytu), jednakże zarówno wypłata jak i spłata kredytu mogła następować tylko w walucie polskiej – według pierwotnej treści umowy kredytu. Wprawdzie zarówno w § 2 ustęp 2 umowy kredytu (w zakresie wypłaty kredytu) jak i w § 6 ustęp 1 umowy kredytu (w zakresie spłaty kredytu) przewidziano, że za zgodą Banku wypłata jak i spłata kredytu może odbyć się również w CHF lub w innej walucie (co podkreślała strona pozwana, wywodząc, że takie zapisy eliminują możliwość uznania postanowień przeliczeniowych (waloryzacyjnych, spreadowych) za abuzywne w rozumieniu art. 385 1 k.c. ), to stwierdzić należy, że te postanowienia miały charakter ogólny, a na zasadzie szczegółowości zostały wyłączone poprzez odpowiednie zapisy części szczegółowej umowy – Tabeli. I tak w punkcie 14 Tabeli wskazano rachunek bankowy spółdzielni mieszkaniowej prowadzony w PLN – jako rachunek, na który miała nastąpić wypłata kredytu w PLN i nastąpiła w konsekwencji – karta 222 – 225. Zatem strony zgodnie postanowiły, że według treści umowy wypłata kredytu nastąpi w walucie PLN, a nie w walucie CHF. Potwierdzają to również zeznania świadka J. K. – vide karta 326 – która wskazała, że cel kredytu determinował walutę wypłaty kredytu. Potwierdza to, że strony uzgodniły wypłatę kredytu wyłącznie w walucie PLN, co znalazło odzwierciedlenie w umowie kredytu – vide punkt 14 Tabeli – a następnie w sposobie jej wykonana – vide wypłata kolejnych transz kredytu jak na karcie 222 – 225. Podobnie, jeżeli chodzi o spłatę kredytu przez powodów, to od początku uzgodniono, że będzie się ona obywać wyłącznie w walucie PLN, a nie CHF – vide szczegółowy zapis punktu 15 Tabeli – wskazanie numeru rachunku bankowego służącego do spłaty kredytu, prowadzonego w PLN w związku z zapisem § 1 umowy kredytu – definicja Rachunku Bankowego Kredytobiorcy – w związku z § 6 ustęp 1 umowy kredytu – spłata kredytu poprzez obciążenie Rachunku Bankowego Kredytobiorcy kwotą wyrażoną w złotych. Również zeznania świadka J. K. – vide karta 327 – wskazują, że zmiana waluty spłaty kredytu wymagała zmiany rachunku do spłaty kredytu i zawarcia odpowiedniego aneksu do umowy kredytu. Zatem nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem strony pozwanej zaprezentowanym w odpowiedzi na pozew, że strona powodowa od samego początku według treści umowy kredytu mogła uzyskać wypłatę kredytu w CHF i spłacać kredyt w CHF i w ten sposób unikać stosowania kursu CHF z Tabeli Banku. Po pierwsze jak wskazano, szczegółowe zapisy umowy wskazane w punktach 14 i 15 Tabeli przewidywały wypłatę i spłatę kredytu tylko i wyłącznie w PLN – znalazło to potwierdzenie w wykonaniu umowy przez strony. Po drugie, ewentualna wypłata kredytu i spłata kredytu – według odpowiednich postanowień umowy w § 2 ustęp 2 i § 6 ustęp 1 umowy – bezpośrednio w walucie CHF lub innej wymagała zgody Banku, a więc dodatkowego oświadczenia woli Banku jako kredytodawcy, a literalnie treść umowy kredytu takiej zgody nie ustanawia. Co najwyżej w przyszłości Bank mógłby taką zgodę wyrazić co do spłaty kredytu w CHF, co znalazłoby potwierdzenie w zmianie rachunku do spłaty na rachunek prowadzony w CHF i w odpowiednim aneksie do umowy kredytu – vide zeznania świadka J. K. . Sąd orzekający nie podziela stanowiska jakoby przedmiotową umowę należało kwalifikować jako umowę kredytu walutowego – pozwany nie udostępnił stronie powodowej przedmiotu kredytu w walucie CHF, również spłata rat kredytu nie odbywała się w walucie CHF, albowiem strony wprost w umowie przewidziały, że spłata będzie odbywać się w walucie polskiej – vide rozważania jak wyżej. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 65 § 2 k.c. umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Sformułowanie art. 65 § 2 k.c. wyraża zasadniczą dla wykładni umów dyrektywę, aby badanie nie ograniczało się do analizy dosłownego brzmienia umowy, lecz obejmowało wszystkie okoliczności umożliwiające ocenę, jaka była rzeczywista wola umawiających się kontrahentów i powinien przebiegać według reguł wykładni kombinowanej. Gdyby się okazało, że nie da się stwierdzić, jak strony rozumiały sporne postanowienia umowy w chwili jej zawarcia, sąd powinien ustalić ich znaczenie według wzorca obiektywnego, opartego o założenie, że zastosowanie reguł z art. 65 § 1 k.c. nakazuje otoczyć ochroną adresata oświadczenia woli, który je przyjął, określając jego treść przy zastosowaniu starannych zabiegów interpretacyjnych. Sąd, kierując się wynikającymi z art. 65 k.c. dyrektywami wykładni umowy, powinien brać pod uwagę nie tylko postanowienie spornego fragmentu umowy, lecz również uwzględniać inne związane z nim postanowienia umowy, a także kontekst faktyczny, w którym treść umowy uzgodniono i z uwzględnieniem którego ją zawierano. Zgodny zamiar stron wyraża się w uzgodnieniu istotnych okoliczności i określić go można jako intencję stron, co do skutków prawnych, jakie mają nastąpić w związku z zawarciem umowy (np. por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2011 r., I CSK 193/10, i I CSK 173/10; z dnia 21 grudnia 2010 r., III CSK 47/10 oraz z dnia 2 grudnia 2010 r., II PK 134/10 Legalis). W sprawach dotyczących umów pożyczek/kredytów zatem wykładni spornych postanowień umowy dokonywać należy nie tylko w oparciu o ich brzmienie, ale też odnosić do kontekstu w jakim umowa była zawiera, w tym znanego obu stronom celu jej zawarcia (celu dla którego pozyskiwano kredyt). Powiązania logiczne między poszczególnymi jednostkami redakcyjnymi umowy, cel jej zawarcia, sposób ustalenia wysokości świadczenia (zarówno kredytodawcy jak i kredytobiorców wynikający z umowy), czy wreszcie kontekst tworzony przez sytuację ówczesną rynkową (jeśli chodzi o rynek usług bankowych), w tym przyczyny oferowania przez banki pożyczek/kredytów, w których świadczenia były określane w walucie obcej) powiązane z jednej strony z korzystniejszym oprocentowaniem z drugiej zaś z ułatwieniami jeśli chodzi o wymagania co do zdolności kredytowej kierowane wobec potencjalnych kredytobiorców. Co do zasady dokonuje się w judykaturze rozróżnienia spotykanych w praktyce sposobów powiązania kursu waluty obcej z wartością świadczenia kredytobiorcy i kredytodawcy rozróżniając: kredyty/pożyczki denominowane, indeksowane i walutowe według następujących kryteriów. Systematyzuje się więc umowy kredytowe wyodrębniając empirycznie ich rodzaje (podtypy) w oparciu o kryteria wywodzone z obserwacji praktyki bankowej. Odróżnienia tego dokonuje się z uwagi na sposób wyrażenia kwoty kredytu i ustalania wysokość rat kredytowych. Przyjmuje się w praktyce zgodnie, że w kredycie indeksowanym kwota kredytu jest podana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, przy czym spłata kredytu następuje w walucie krajowej. Z kolei w kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, zaś spłata kredytu następuje w walucie krajowej. W kredycie walutowym natomiast kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej i spłata również jest dokonywana w tej walucie. Zaznacza się, że tylko w tym ostatnim wypadku kredytobiorca może żądać od kredytodawcy wypłaty kwoty kredytu w walucie obcej (roszczenie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy jest wyrażone w walucie obcej). W dwóch pozostałych wypadkach żądanie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy w zakresie spełnienia świadczenia (czyli wypłaty kwoty kredytu) dotyczy wyłącznie waluty krajowej. W umowie będącej przedmiotem sporu określono wysokość kredytu w walucie CHF, to jednak świadczenie kredytodawcy i kredytobiorcy miało zgodnie z umową nastąpić w PLN, a odwołanie się do wartości tego świadczenia w CHF miało jedynie służyć wyliczeniu wysokości rat kredytu należnych od kredytobiorcy. Również świadczenie kredytobiorcy w postaci spłacanych rat kredytu miało następować wyłącznie w walucie polskiej. Z materiału procesowego wynika też, że zwrot kredytu następował w PLN (poprzez zobowiązanie strony powodowej do zapewnienia na założonym specjalnie rachunku bankowym środków pieniężnych o wartości odpowiedniej dla raty kredytu przeliczonej z CHF według kursu stosowanego przez pozwany bank). Zatem nie można przyjąć, aby poprawnym było kwalifikowanie umowy kredytu zawartej przez stronę powodową jako umowy kredytu walutowego. Konstrukcja umowna wynikająca bezsprzecznie z treści przytoczonych postanowień umowy (znajdująca potwierdzenie w sposobie jej wykonywania) odpowiada wyraźnie (wynikającemu z zeznań strony powodowej) zamiarowi stron. Niewątpliwie bowiem strona powodowa nie dążyła do pozyskania od kredytodawcy świadczenia w walucie obcej. Jej celem było uzyskanie kredytu w PLN. Zgoda kredytobiorcy na kredyt odwołujący się do CHF wynikała z oferowanych przez bank (przedsiębiorcę) korzystniejszych warunków zarówno jeśli chodzi o wymagania co do zdolności kredytowej jak i wysokość oprocentowania (a zatem deklarowany prze bank koszt kredytu). Umowa kredytu spełnia cechy konstrukcyjne tzw. kredytu denominowanego. Kredyt taki jest de facto kredytem złotowym, gdyż jedynie na skutek denominacji jego saldo wyrażane jest w walucie obcej, do której kredyt został denominowany. Uzasadniony okazał się zarzut strony powodowej co do nieważności umowy kredytu jako konsekwencja występowania w umowie klauzul abuzywnych – klauzuli ryzyka walutowego, kursowego (klauzuli przeliczeniowej) i klauzuli spreadowej (kursowej), przy czym odnośnie odróżnienia tych klauzul Sąd wypowie się w dalszej części uzasadnienia. Choć strona powodowa nie posługiwała się takimi określeniami jak wyżej odnośnie odpowiednich klauzul, to na istotę tych klauzul wskazała – jak nieograniczone ryzyko kursowe i jednostronne kształtowanie przez Bank kursów CHF w Tabeli kursowej. Sąd orzekający nie podzielił zarzutów strony powodowej co do tego, że umowa kredytu jest bezwzględnie nieważna na podstawie art. 12 ustęp 1 punkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym . Wskazać należy za Sądem Najwyższym w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, że kwestia unieważnienia umowy na podstawie art. 12 ustęp 1 punkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym staje się całkowicie bezprzedmiotowa, jeżeli wyeliminowanie klauzul abuzywnych prowadzi do upadku całej umowy kredytowej. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie w następstwie rozważań prawnych Sądu jak niżej co do występowania w umowie klauzul abuzywnych i upadku umowy kredytu z tego powodu. Sąd orzekający nie podzielił zarzutów strony powodowej co do tego, że umowa kredytu jest bezwzględnie nieważna na podstawie art. 58 k.c. , a to z uwagi na to, że: - z powodu sprzeczności z naturą stosunku prawnego i zasadami współżycia społecznego ze względu na pozostawienie swobody określania świadczenia jednej ze stron – tu Bankowi; - z uwagi na sprzeczność z naturą stosunku prawnego kredytu ( art. 69 ustęp 1 i 2 ustawy Prawo bankowe ), - z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego ( art. 58 § 2 k.c. ), - z uwagi na sprzeczność z zasadą swobody umów ( art. 353 1 k.c. ), - z uwagi na sprzeczność z zasadą walutowości ( art. 358 k.c. ). Sąd orzekający nie podzielił stanowiska powodów co do naruszenia przez umowę przepisów ogólnych, jak naruszenia art. 353 k.c. , art. 58 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. Sąd orzekający podkreśla, że strona powodowa rozwijając w/w zarzuty w treści uzasadnienia pozwu i w dalszym toku postępowania często odwoływała się do podstaw faktycznych świadczących o niedozwolonym charakterze postanowień umowy na podstawie art. 385 1 k.c. Nie sposób było się zgodzić z ogólnym zarzutem strony powodowej jakoby wprowadzenie do umowy kredytu mechanizmu denominacji/indeksacji sumy zadłużenia i każdej z rat do waluty CHF miało być nieważne, niezależnie od kwalifikacji czy nieważność miałaby dotknąć tylko te postanowienia denominacyjne/indeksacyjne czy też całą umowę – a to z uwagi na naruszenie zasady swobody umów, określoności świadczenia, istoty stosunku zobowiązaniowego umowy kredytu, przełamania zakazu kształtowania zakresu świadczeń drugiej strony przez jedną ze stron stosunku zobowiązaniowego. Sama klauzula denominacji/indeksacji kredytu do waluty obcej (abstrahując w tym momencie od konkretnego ukształtowania takiej klauzuli w danej umowie co do jej treści, w tym odnośnie związanego z nią ryzyka kursowego, walutowego) jest dopuszczalna w świetle zasady swobody umów z art. 353 1 k.c. Takie stanowisko wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, niezależnie od tego czy chodzi o umowy zawarte przed zmianą treści art. 69 ustawy Prawo bankowe , czy też po jego zmianie, w konsekwencji której wprowadzono art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowego , który wskazuje, że umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności - w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Brak definicji ustawowej kredytu denominowanego /indeksowanego nie przesądzał o jego niedopuszczalności w obrocie prawnym. Umowy zawierające mechanizmy denominacji/indeksacji były wielokrotnie poddawane ocenie w orzecznictwie sądów powszechnych i w zdecydowanej części orzeczeń sama dopuszczalność takiej konstrukcji w umowie kredytu nie została zakwestionowana. Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie również nie podważył samej konstrukcji takich umów (m.in. wyroki: z 25 marca 2011 r. sygn. IV CSK 377/10, z 22 stycznia 2016 r. sygn. I CSK 1049/14, z 19 marca 2015 r. sygn. IV CSK 362/14, z 8 września 2016 r. sygn. II CSK 750/15, z 1 marca 2017 r. sygn. IV CSK 285/16, z 14 lipca 2017 r. sygn. II CSK 803/16, z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18, z 4 kwietnia 2019 r. sygn. III CSK 159/17). Zatem zastrzeganie w umowie kredytu mechanizmu denominacji/indeksacji (klauzuli walutowej – przeliczeniowej) czy też klauzuli spreadowej (kursowej) jest dopuszczalne i nie narusza art. 353 1 k.c. Dalej zastosowanie mechanizmu indeksacyjnego (waloryzacyjnego)/denominacyjnego, a więc przewidującego przeliczanie kwoty wypłacanego kredytu i wysokości rat kapitałowo-odsetkowych według dwóch różnych kursów walut (tzw. spread walutowy) jest sam przez się zgodny z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe w związku z art. 353 1 k.c. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, odwołując się do wyroku z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14 (OSNC 2016, Nr 11, poz. 134) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że umowa kredytu indeksowanego/denominowanego (in casu przewidującego spread walutowy) mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant ( art. 353 1 k.c. w związku z art. 69 pr. bank.). Ogólniej rzecz ujmując, w dotychczasowym orzecznictwie dopuszczalność zastosowania takiego mechanizmu nie była sama przez się kwestionowana, co odnosi się zarówno do orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. wyroki z dnia 19 marca 2015 r., IV CSK 362/14, OSNC- ZD 2016 , nr C, poz. 49, z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, nie publ.), jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który skupiał swą uwagę przede wszystkim na ocenie charakteru i transparentności klauzul kształtujących ten mechanizm w kontekście art. 4 ust. 1 i 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95 z dnia 21 kwietnia 1993 r., s. 29 z późn. zm.; polskie wydanie specjalne Dz. Urz.UE: rozdział 15, t . 2, s. 288, ze sprostowaniem z dnia 13 października 2016 r., Dz. Urz.UE.L 2016, nr 276, s. 17 - dalej: "dyrektywa 93/13"). Nie ma zatem wystarczających podstaw, by uznać, że zastosowanie denominacji/indeksacji przewidującej spread jest samo przez się sprzeczne z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego w związku z art. 353 1 k.c. Wprawdzie w rezultacie jego zastrzeżenia w chwili zawarcia umowy czy faktycznego oddania środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy, wyrażona w złotych polskich, podlegająca zwrotowi "kwota kredytu" jest wyższa niż kwota udostępniona, jednakże oznacza to tylko to, że spread może być - w zależności od zmian kursu waluty, do której kredyt jest indeksowany - źródłem dodatkowej korzyści banku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018, nr 7-8, poz. 79). Kwestia, o jaki rodzaj korzyści tu chodzi (por. art. 170 pr. bank.), ma z omawianego punktu widzenia znaczenie drugorzędne. W ocenie Sądu orzekającego przedmiotowa umowa kredytu nie narusza i nie jest z tego powodu nieważna na podstawie art. 353 1 k.c. oraz art. 69 ust. 1 prawa bankowego , art. 358 1 § 2 k.c. i art. 58 § 2 k.c. Ujęta w zawartej przez strony umowie klauzula denominacyjna/indeksacyjna nie jest sprzeczna z istotą umowy kredytu. Również odwołanie się przy stosowaniu mechanizmu denominacji/indeksacji kredytu do kursów walut stosowanych przez pozwany bank, samo przez się nie oznacza nieważności umowy, a jedynie, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia, w sytuacji, gdy mechanizm ten nie został z powodami indywidualnie uzgodniony, daje podstawy do uznania, że te postanowienia umowy odwołujące się do kursów z tabel pozwanego banku, nie są uczciwe i rażąco naruszają interes powodów jako konsumentów ( art. 385 1 k.c. ). Sąd Okręgowy nie znajdując podstaw do stwierdzenia nieważności umowy kredytu wskazuje na stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w wyroku z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14. Przedmiotem oceny Sądu Najwyższego były postanowienia umowy kredytu określające zasady przeliczania rat kredytu według kursu ustalanego przez bank. Sąd Najwyższy w swym wyroku nie dopatrzył się nieważności umowy kredytu z tego właśnie powodu, lecz uznał, że postanowienia umowne zawarte w załączniku do umowy kredytu hipotecznego kształtują prawa i obowiązki kontrahenta banku w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy w omawianym typie stosunków kredytowych ( art. 385 1 § 1 zdanie pierwsze k.c. ). Wskazał, że brak szczegółowych elementów pozwalających także kredytobiorcy na określenie i weryfikację wysokości kursu waluty obcej tworzy istotną niejasność co do tego, w jakim stopniu stosowany przez bank spread walutowy spełnia wyłącznie funkcję waloryzacyjną, a w jakim stopniu pozwala także na osiągnięcie przez banki dodatkowego wynagrodzenia, obok innych klasycznych jego postaci, tj. odsetek kapitałowych i prowizji. Strona powodowa dopatrywała się bezwzględnej nieważności umowy kredytu ( art. 353 1 k.c. ) w całkowitej arbitralności banku w ustalaniu kursów CHF poprzez swobodne kształtowanie kursu waluty w ustalanych przez siebie tabelach. Z zarzutem całkowitej dowolności banku w kształtowaniu wysokości zobowiązania strony powodowej, jako kredytobiorcy, można by mówić wówczas, gdyby bankowi pozostawiona została całkowita dowolność w kształtowaniu kursów CHF, nawet w oderwaniu od realiów rynkowych. Tymczasem w spornej umowie ujęte zostało odwołanie do tabel kursów sprzedaży i kupna walut. Takie uregulowanie, co prawda zakłada pewien stopień dowolności banku, ale z pewnością nie całkowitą dowolność, jak sugeruje to strona powodowa. Z tej przyczyny brak podstaw do stwierdzenia bezwzględnej nieważności umów kredytów na podstawie art. 353 1 k.c. Niespornym jest, że w dacie zawarcia umowy przyjęty w umowie denominacyjny mechanizm ustalania wysokości rat kredytu nie określał jednoznacznie, tj. kwotowo, wysokości zobowiązania strony powodowej w CHF. Tym niemniej, dla oceny ważności umowy z tego punktu widzenia, zdaniem Sądu orzekającego, można posłużyć się analogią do uregulowań odnoszących się do określania ceny w umowie sprzedaży. Otóż, w myśl art. 536 § 1 k.c. cenę można określić przez wskazanie podstaw do jej ustalenia. Jak wskazuje się w doktrynie, szeroka formuła art. 536 § 1 k.c. pozwala stwierdzić – przez porównanie do art. 296 § 1 k.z. – że ustawodawca ujmuje podstawy do ustalenia ceny szeroko. Podstawy do ustalenia ceny mogą być określone różnie. Najmniej wątpliwości budzą podstawy czysto obiektywne, a więc takie, które zgodnie z intencją stron mają pozwalać na określenie ceny w oderwaniu od bezpośredniego czynnika woli jakiejkolwiek innej osoby (jednej ze stron albo osoby trzeciej). Chodzi tu przede wszystkim o sytuacje, w których określenie ceny następuje przez odwołanie do wyraźnych wskaźników zewnętrznych. Podstawą obiektywną jest także odwołanie do ceny rynkowej. Wskazuje się, że podstawa do ustalenia ceny może mieć charakter obiektywny także wtedy, gdy przewiduje udział jednej ze stron albo osoby trzeciej, pod warunkiem wszakże, że oznacza to odwołanie do ustaleń w sferze faktów, a nie do konstytutywnych ocen i decyzji. Większe wątpliwości – co do dopuszczalności i skutków – wywołuje wskazanie podstawy do ustalenia ceny, która istotne znaczenie przypisuje czynnikowi subiektywnemu, tzn. woli strony albo zindywidualizowanej osoby trzeciej, zastrzegając jednak pewien obiektywny punkt odniesienia, ograniczający swobodę oznaczającego. W najbardziej wyrazistej formie może to przybrać postać powierzenia oznaczenia ceny jednej ze stron albo osobie trzeciej według słusznego uznania. Powierzenie jednej ze stron albo osobie trzeciej określenia ceny według słusznego uznania zakłada z jednej strony, że - inaczej niż w przypadku metody obiektywnej - osoba określająca cenę korzysta z pewnego marginesu swobody decyzyjnej (uznaniowości), a z drugiej - że granice uznaniowości wyznacza element słuszności (jest to coś więcej niż granica zasad współżycia społecznego z art. 353 1 i 58 § 2 k.c. ). Rozwiązanie takie może być wykorzystane np. wówczas, gdy uzgadniając umowę, strony nie mogą albo nie chcą uchwycić wszystkich czynników istotnych dla ustalenia ceny. Wśród czynników decydujących o uznaniowości określenia ceny mogą być elementy majątkowe (np. perspektywy rynkowe, sytuacja majątkowa jednej ze stron czy korzyści czerpane z dotychczasowej współpracy) oraz niemajątkowe (satysfakcja czerpana z transakcji, wdzięczność, chęć wsparcia kontrahenta itp.). Powierzenie określenia ceny jednej ze stron albo osobie trzeciej według słusznego uznania (tzw. metoda zobiektywizowana) uznaje się w doktrynie - zgodnie z tradycją kodeksu zobowiązań (ewentualność taką przewidywał wprost art. 297 k.z.) - niemal powszechnie za dopuszczalne. W doktrynie wyraźnie przeważa pogląd, że niedopuszczalne jest pozostawienie określenia ceny według swobodnego uznania jednej ze stron (w myśl formuły "moja cena będzie twoją ceną") albo osobie trzeciej. Kwestia nie jest jednak tak oczywista, jeżeli uwzględni się art. 385 3 pkt 20 k.c. , obce rozwiązania prawne i współczesne standardy międzynarodowe (możliwość powierzenia określenia świadczenia osobie trzeciej według swobodnego uznania przewiduje wprost § 319 ust. 2 kodeksu cywilnego (...); dopuszcza się także swobodne oznaczenie przez stronę; por. też art. 74 ust. 1 projektu (...), zgodnie z którym jeżeli cena lub inne postanowienie umowne mają być ustalone przez jedną stronę i zostały ustalone w sposób rażąco nierozsądny, to w ich miejsce przyjmuje się zwykle pobieraną cenę lub postanowienie zwykle stosowane w porównywalnych okolicznościach w chwili zawarcia umowy lub, jeżeli nie można ustalić takiej ceny lub postanowienia, rozsądną cenę lub rozsądne postanowienie; por. też art. 75 projektu (...)) (tak R. Trzaskowski w Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczegółowa, wyd. II WKP 2017). W świetle tych rozważań za zbyt pryncypialne uznać należy stanowisko strony powodowej, że nie jest dopuszczalne, aby postanowienia umowne dawały jednej ze stron uprawnienie do kształtowania zakresu świadczenia drugiej strony. Zdaniem Sądu orzekającego w sytuacji, gdy strony odwołały się do tabel kursów zakupu i sprzedaży walut obcych pozwanego banku, a brak jest podstaw do przyjęcia, że nie chodziło o tabele, w oparciu o które pozwany bank sprzedawał czy skupował walutę również od innych klientów, lecz tabele kursów ustalane przez pozwany bank specjalnie na potrzeby tej konkretnej umowy (takich twierdzeń nie podnosili nawet powodowie), to przyjąć należy, analogicznie jak w przypadku cenników powszechnie stosowanych przez przedsiębiorców w relacjach z wszystkimi kontrahentami, że, co do zasady, takim postanowieniom umowy nie sprzeciwiają się bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa. Zatem nie może też mieć przesądzającego znaczenia dla oceny zgodności umowy z przepisami prawa kwestia braku w umowie ograniczeń w określaniu kursów w tabelach pozwanego banku, jeśli tylko nie ma podstaw do uznania, że ten kurs nie jest uczciwy, ani odbiegający od kursów rynkowych. Ten zakres dowolności banku przy ustalaniu kursów walut, może być natomiast oceniany z punktu widzenia tego czy postanowienia umowy odwołujące się do tabel kursów banku, nie są sprzeczne z dobrymi obyczajami i czy nie naruszają prawa strony powodowej jako konsumenta, i czy w związku z tym czy mogą być stosowane ( art. 385 1 k.c. ), o czym w dalszej części uzasadnienia wyroku. Zdaniem Sądu orzekającego brak jest podstaw do przyjęcia, że pozwany bank, jak twierdzi strona powodowa, przerzucił na nich całe ryzyko kursowe, a sam tego ryzyka w ogóle nie ponosił. W kwestii tej wypowiedział się już Sąd Najwyższy wskazując w wyroku z dnia 24 maja 2012 r. o sygn. II CSK 429/11, że biorący kredyt, zwłaszcza długoterminowy z przeliczeniem zobowiązań okresowych (rat spłacanego kredytu) według umówionej waluty (klauzula walutowa), ponosi ryzyko polegające albo na płaceniu mniejszych rat w walucie kredytu, albo większych, niż to wynika z obliczenia w tej walucie, gdyż na wysokość każdej raty miesięcznej wpływa wartość kursowa waluty kredytu w stosunku do waluty waloryzacji tego kredytu. Podobne ryzyko ponosi kredytodawca, który wprawdzie ma osiągnąć tylko zwrot kwoty udzielonego kredytu z odsetkami, ale w razie zawarcia klauzuli walutowej może poszczególne raty mieć większe po przeliczeniu, albo mniejsze, zależne od różnic kursowych. Bezspornym jest, że w przypadku spadku kursu CHF w stosunku do waluty polskiej, ryzyko spadku kursu CHF obciążałoby pozwany bank, gdyż raty spłaty kredytu byłyby, po przeliczeniu na złote polskie, mniejsze. Trzeba również wskazać, że o nierównowadze można byłoby mówić wówczas, gdyby pozwany bank zawarł w umowie jakiekolwiek postanowienie wyłączające jego odpowiedzialność za wahania kursu waluty, których nie przewidywałaby umowa w stosunku do konsumenta. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 czerwca 2018 r. o sygn. I CSK 491/17 zwrócił uwagę na taką nierównowagę kontraktową odnośnie konstrukcji opcji walutowych z tzw. wyłącznikiem. Jednakże taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Sąd orzekający nie stwierdził nadto, aby postanowienia w/w umowy kredytowej naruszały zasadę walutowości, co miałoby prowadzić do bezwzględnej nieważności umowy kredytu na podstawie art. 358 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy kredytowej. Zarzut naruszenia art. 358 § 1 k.c. w zw. z art. 2 pkt 18 prawa dewizowego nie zasługiwał na uwzględnienie. Zakaz wyrażania zobowiązań pieniężnych w walucie obcej ( art. 358 § 1 k.c. ) został zniesiony dopiero z dniem 24 stycznia 2009 r. na mocy ustawy z dnia 23 października 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz ustawy - Prawo dewizowe (Dz. U. z 2008 r. Nr 228, poz. 1506), obowiązywał zatem w dacie zawarcia umowy łączącej strony. Na mocy ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) strony mogły jednak uzależnić wysokość swoich świadczeń od innego miernika wartości odchodząc w ten sposób od zasady nominalizmu ( art. 358 1 k.c. ), z uwzględnieniem jednak obowiązku wyrażania zobowiązań wyłącznie w walucie polskiej, z wyjątkami wynikającymi z prawa dewizowego . Takim wyjątkiem było udzielenie bankom w § 12 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 września 2007 r. w sprawie ogólnych zezwoleń dewizowych (Dz. U. Nr 168, poz. 1178, z późn. zm.) zezwolenia, pod warunkiem jednoczesnego zaoferowania konsumentowi zawarcia oraz wykonania umowy w walucie polskiej, a wymóg ten w rozpoznawanym przypadku został zrealizowany. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przed nowelizacją prawa bankowego dopuszczalne było zaciągnięcie zobowiązania kredytowego w walucie obcej, z równoczesnym zastrzeżeniem, że wypłata i spłata kredytu będzie dokonywana w walucie krajowej, z tym że tego rodzaju zastrzeż

[... tekst skrócony ...]