IV CSK 344/08
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa wywodzi się z wniosku Agencji Nieruchomości Rolnych (ANR) o wpis własności nieruchomości do księgi wieczystej. Małżonkowie G. zawarli warunkową umowę sprzedaży nieruchomości z „W.” Sp. z o.o. za cenę 630 000 zł, pod warunkiem niewykonania prawa pierwokupu przez ANR. Po zawiadomieniu ANR o umowie, złożyła ona oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu. W tym samym dniu małżonkowie G. i spółka „W.” rozwiązali warunkową umowę sprzedaży. ANR złożyła wniosek o wpis własności na rzecz Skarbu Państwa, który został uwzględniony przez Sąd Rejonowy. Sąd Okręgowy oddalił apelację małżonków G., uznając, że rozwiązanie warunkowej umowy sprzedaży przed wykonaniem prawa pierwokupu jest niedopuszczalne i zmierza do udaremnienia tego prawa, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z 1991 r. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną małżonków G., uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd Najwyższy uznał, że pogląd wyrażony w uchwale z 1991 r. był odosobniony i godził w zasadę swobody umów. Powołując się na późniejsze orzecznictwo, w tym wyrok z 2003 r. i kolejne postanowienia, Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo pierwokupu nie ogranicza stron umowy warunkowej w jej rozwiązywaniu przed złożeniem oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu. W związku z tym, rozwiązanie umowy przez strony przed skutecznym wykonaniem prawa pierwokupu przez ANR sprawiło, że prawo pierwokupu utraciło podstawę, a stosunki wróciły do stanu sprzed zawarcia umowy. Sąd Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że prawo pierwokupu nie ogranicza swobody umów w zakresie rozwiązywania warunkowych umów sprzedaży nieruchomości przed wykonaniem tego prawa.
Dotyczy specyficznej sytuacji warunkowej umowy sprzedaży nieruchomości z prawem pierwokupu, z uwzględnieniem przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i przepisów kodeksu cywilnego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy dopuszczalne jest rozwiązanie warunkowej umowy sprzedaży nieruchomości przez strony przed złożeniem przez uprawnionego oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, dopuszczalne jest rozwiązanie warunkowej umowy sprzedaży nieruchomości przez strony przed złożeniem przez uprawnionego oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że prawo pierwokupu nie stanowi przeszkody do rozwiązania warunkowej umowy sprzedaży przed złożeniem oświadczenia o jego wykonaniu, ponieważ ogranicza to zasadę swobody umów. Rozwiązanie umowy przed wykonaniem prawa pierwokupu powoduje powrót do stanu sprzed zawarcia umowy i bezskuteczność późniejszego oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu.
Czy sąd w postępowaniu o wpis do księgi wieczystej musi badać ważność i skuteczność materialną czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd w postępowaniu o wpis do księgi wieczystej musi badać ważność czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu zarówno pod względem formalnym, jak i pod względem jej skuteczności materialnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że badanie ważności i skuteczności czynności prawnej jest konieczne w postępowaniu o wpis do księgi wieczystej, co stanowi podstawę do oceny dopuszczalności wpisu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Agencja Nieruchomości Rolnych w Warszawie | instytucja | wnioskodawca |
| A.G. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| W.G. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| "W." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | uczestnik |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | właściciel |
Przepisy (12)
Główne
u.k.u.r. art. 3 § ust. 4
Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego
Przepis ten przyznaje Agencji Nieruchomości Rolnych prawo pierwokupu nieruchomości rolnych.
Pomocnicze
k.c. art. 600 § § 1 zdanie drugie
Kodeks cywilny
Przepis ten stanowi, że postanowienia umowy z osobą trzecią, mające na celu udaremnienie prawa pierwokupu, są względem uprawnionego bezskuteczne. Sąd Najwyższy zinterpretował go w kontekście dopuszczalności rozwiązania umowy.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, która została przywołana jako argument przeciwko ograniczeniu możliwości rozwiązania umowy warunkowej.
k.c. art. 597 § § 2 zdanie pierwsze
Kodeks cywilny
Dotyczy sposobu wykonania prawa pierwokupu i konieczności zawiadomienia zobowiązanego.
k.c. art. 61 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy skuteczności oświadczenia woli, w tym oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu.
k.p.c. art. 398³ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 626 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy badania wniosku o wpis do księgi wieczystej.
k.p.c. art. 626 § § 5
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy badania wniosku o wpis do księgi wieczystej.
k.p.c. art. 626 § § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy badania wniosku o wpis do księgi wieczystej.
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dopuszczalność rozwiązania warunkowej umowy sprzedaży przed wykonaniem prawa pierwokupu. • Ograniczenie zasady swobody umów przez ścisłą wykładnię przepisów o prawie pierwokupu. • Nieskuteczność oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu w sytuacji rozwiązania umowy przed jego skutecznym złożeniem.
Odrzucone argumenty
Rozwiązanie warunkowej umowy sprzedaży jako działanie zmierzające do udaremnienia prawa pierwokupu. • Niedopuszczalność rozwiązania umowy do chwili złożenia oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu. • Konieczność badania dokumentów potwierdzających zawiadomienie o wykonaniu prawa pierwokupu w postępowaniu o wpis.
Godne uwagi sformułowania
zasady porządku prawnego nakazują, by warunkowa umowa sprzedaży nieruchomości nie mogła być rozwiązana przez strony do chwili złożenia przez uprawnionego oświadczenia co do wykonania prawa pierwokupu • pogląd taki został istotnie wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 października 1991 r., III CZP 94/91. Uszło jednak uwagi Sądu Okręgowego, że był to pogląd odosobniony, który spotkał się z uzasadnioną krytyką, ponieważ godził w zasadę swobody umów. • prawo pierwokupu nie stanowi przeszkody do rozwiązania przez strony warunkowej umowy sprzedaży, zanim oświadczenie o wykonaniu tego prawa zostanie złożone • instytucja prawa pierwokupu, jako stanowiąca ograniczenie prawa własności oraz swobody umów, wymaga ścisłej wykładni przepisów takie pierwszeństwo regulujących • w razie rozwiązania warunkowej umowy sprzedaży nieruchomości przed złożeniem oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu, nieruchomość wraca do stanu quo ante, a złożone przez uprawnionego oświadczenie o wykonaniu tego prawa jest bezskuteczne.
Skład orzekający
Barbara Myszka
przewodniczący-sprawozdawca
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że prawo pierwokupu nie ogranicza swobody umów w zakresie rozwiązywania warunkowych umów sprzedaży nieruchomości przed wykonaniem tego prawa."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji warunkowej umowy sprzedaży nieruchomości z prawem pierwokupu, z uwzględnieniem przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i przepisów kodeksu cywilnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia kolizji prawa pierwokupu ze swobodą umów, z wyraźną zmianą linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, co jest istotne dla praktyków obrotu nieruchomościami.
“Czy można rozwiązać umowę sprzedaży, gdy istnieje prawo pierwokupu? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.