IV CSK 308/09

Sygn. akt IV CSK 308/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 lutego 2010 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski w sprawie z powództwa J. D. przeciwko Miastu i Gminie S. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 lutego 2010 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt I ACa (…), 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie J. D. domagał się zasądzenia od Gminy S. odszkodowania w wysokości 2.000.000 złotych z powodu niewydania decyzji administracyjnej. Wyrokiem z dnia 14 marca 2008 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił powództwo i orzekł o kosztach postępowania. Sąd Okręgowy ustalił, że powód prowadził działalność gospodarczą wspólnie z T. R. w formie spółki cywilnej „J.(…)”. Zgodnie z § 11 umowy, w razie śmierci jednego ze wspólników na jego miejsce miała wejść A. D., córka wspólników. Powód po śmierci T. R. zwrócił się do pozwanej Gminy o dokonanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Gmina postanowieniem z dnia 24 czerwca 1996 r. zawiesiła postępowanie administracyjne w tej sprawie do czasu rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po T. R. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2003 r. stwierdziło nieważność postanowienia Gminy. Wcześniej, bo w dniu 20 marca 2002 r., Gmina wydała decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej spółki cywilnej „J.(…)”. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. stwierdziło nieważność tej decyzji ze względu na niezakończone postępowanie o stwierdzenia nabycia spadku. Gmina dnia 28 lutego 2003 r. ponownie wydała decyzję o wykreśleniu spółki z ewidencji, a następnie decyzją z dnia 13 czerwca 2003 r. umorzyła postępowanie w sprawie o dokonanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Obie decyzje stały się ostateczne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia 11 września 2006 r. odmówiło przyznania powodowi odszkodowania w kwocie 2.000.000 złotych. Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę na podstawie art. 417 i art. 4171 § 3 k.c., dochodząc do wniosku, że nie zachodzą przewidziane w tych przepisach przesłanki odpowiedzialność gminy, mianowicie szkoda, wyrządzenie jej przez niewydanie decyzji w sytuacji, gdy obowiązek ich wydania wynika z przepisów prawa, po prawomocnym stwierdzeniu orzeczeniu stwierdzającym we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania decyzji, oraz normalny związek przyczynowy. Powód wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny w wyrokiem z dnia 30 października 2008 r. oddalił apelację i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, chociaż zarzut naruszenia art. 417 i art. 4171 § 3 k.c. jest słuszny. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, skoro 3 zdarzenie wywołujące szkodę miało miejsce dnia 24 czerwca 1996 r., to podstawę prawną dochodzonego roszczenia stanowił obowiązujący wówczas art. 418 k.c. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00 (OTK 2001, nr 8, poz. 256) stwierdził niezgodność tego przepisu z Konstytucją RP, jednakże czasowe skutki tego wyroku powstały od dnia wejścia w życie Konstytucji, tj. od dnia 17 października 1997 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w niniejszej sprawie nie została wykazana podstawowa przesłanka odpowiedzialności określona w art. 418 § 1 k.c., zatem roszczenie odszkodowawcze powoda nie zasługiwało na uwzględnienie niezależnie od tego, czy istniała szkoda i normalny związek przyczynowy. Powód w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 418 k.c. i art. 378 § 1 i 2 k.p.c. Zdaniem skarżącego, Sąd Apelacyjny niewłaściwie zastosował art. 418 k.c., bowiem stwierdzenie nieważności decyzji (postanowienia) administracyjnej przesądza o bezprawności i winie funkcjonariusza państwowego. Niewłaściwe zaś zastosowanie art. 418 k.c. spowodowało nierozpoznanie apelacji w jej granicach i nierozpoznanie istoty sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Artykuł 4201 k.c., który przewidywał odpowiednie stosowanie do jednostek samorządu terytorialnego m. in. art. 418 k.c., został wprowadzony przez ustawę z dnia 23 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 114, poz. 542), która weszła w życie dnia 28 grudnia 1996 r. W tej sytuacji art. 418 k.c. przed dniem wejścia tej ustawy mógł mieć zastosowanie do odpowiedzialności odszkodowawczej gmin jedynie w drodze analogii. Konieczne było w tym celu ustalenie, że przy wydaniu orzeczenia lub zarządzenia nastąpiło naruszenie prawa ścigane karnie lub dyscyplinarnie. Tak określona przesłanka odpowiedzialności wskazywała na ograniczenie w omawianym przepisie bezprawności tylko do tych postaci obiektywnie nagannych działań funkcjonariuszy państwowych, które podlegały ściganiu w wyżej wskazanym trybie. Wiązała się z tym konieczność ustalenia winy funkcjonariusza państwowego w prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnym lub dyscyplinarnym. Prawomocne orzeczenie karne lub dyscyplinarne było zaś wiążące dla sądu orzekającego w procesie cywilnym, stosownie do art. 11 k.p.c. Sąd Najwyższy podkreślił w wyroku z dnia 3 maja 1985 r., II CR 121/85 (OSNCP 1986, nr 4, poz. 53), że stosownie do art. 160 § 1 k.p.a. stwierdzenie przez organ administracyjny nieważności decyzji (art. 158 § 1 k.p.a.) lub stwierdzenie, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.), przesądza o bezprawności i 4 winie funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Stanowisko to podzielił następnie Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 10 kwietnia 1997 r., I ACa 56/96 (Apelacja Lubelska 1997, nr 4, poz. 22), zgodnie z którym w razie wyrządzenia szkody na skutek wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji stronie przysługuje roszczenie o odszkodowanie z mocy art. 160 k.p.a., który odsyła do art. 417 k.c. normującego odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Stwierdzenie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, przesądza o bezprawności i winie funkcjonariusza państwowego. Stronie przysługuje wówczas odszkodowanie, z wyłączeniem art. 418 k.c. Z przytoczonych orzeczeń wynika, że stwierdzenie, iż decyzja została wydana z naruszeniem prawa, przesądzało o bezprawności i winie funkcjonariusza państwowego, ale tylko w rozumieniu dawnego art. 417 k.c., nie oznaczało natomiast istnienia kwalifikowanej winy i bezprawności w ujęciu art. 418 k.c. Nie są w tej sytuacji trafne zarzuty naruszenia przez Sąd Apelacyjny w art. 418 k.c., a w konsekwencji także art. 378 § 1 i 2 k.p.c. Sąd Apelacyjny trafnie zinterpretował i zastosował art. 418 k.c., nie miało zatem miejsca nierozpoznanie apelacji w jej granicach i nierozpoznanie istoty sprawy. Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji.