Orzeczenie · 2010-01-14

IV CSK 274/09

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2010-01-14
SAOSCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy
bezpodstawne wzbogacenieblokada kontazabezpieczenieagent transferowyumowa dystrybucyjnabłądodpowiedzialnośćSąd Najwyższy

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 listopada 2008 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w T. i zasądził od pozwanego P. Z. na rzecz powódki – P.(…) spółki z o.o. w W. kwotę 125 214,11 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Sąd ustalił, że na zlecenie pozwanego na jego koncie została ustanowiona nieodwołalna blokada do kwoty 200 000 zł, celem zabezpieczenia zobowiązań spółki z o.o. „C.(…)” w T. wobec K.(…) S.A. w P., wynikających z umowy dystrybucyjnej. Pozwany udzielił pełnomocnictwa Kompanii do dysponowania kwotą 200 000 zł jako zabezpieczeniem płatności za towary. Pozwany nie był udziałowcem spółki „C.(…)”, ale był z nią powiązany rodzinne. Zasady ustanowienia blokady wynikały z prospektu informacyjnego, statutu Funduszu oraz instrukcji obsługi klientów. Pozwany ustanowił kolejną blokadę na rzecz Banku Gospodarstwa Krajowego. W wyniku pomyłki agenta transferowego powoda, doszło do zniesienia blokady konta pozwanego ustanowionej na rzecz K.(…) S.A. Pozwany złożył zlecenia konwersji jednostek uczestnictwa, które zostały wykonane. Powód dokonał wpłaty na konto Funduszu w lutym 2007 r. w kwocie 124 976,63 zł, co zaspokoiło roszczenie K.(…) S.A. Sąd uznał, że nastąpiło wzbogacenie pozwanego polegające na nieuszczupleniu jego majątku o kwotę 125 214,11 zł. Sąd Najwyższy zważył, że skarga kasacyjna oparta na zarzucie naruszenia art. 405 k.c. jest bezzasadna. Blokada konta została ustanowiona na zlecenie pozwanego, a jej zniesienie mogło nastąpić wyłącznie na zlecenie K.(…) S.A. Pozwany, wykorzystując błąd agenta transferowego, usunął przedmiot zabezpieczenia, co uniemożliwiło K.(…) S.A. zaspokojenie. Sąd Najwyższy uznał, że ustalony stan faktyczny pozwolił na zastosowanie instytucji bezpodstawnego wzbogacenia, a związek między zubożeniem a wzbogaceniem istnieje, ponieważ pozwany wzbogacił się dlatego, że powód świadczył za niego.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja art. 405 k.c. w kontekście bezpodstawnego wzbogacenia, zwłaszcza gdy wzbogacenie następuje w wyniku błędu pośrednika i nie jest bezpośrednim uszczupleniem majątku zubożonego.

Ograniczenia stosowania

Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z blokadą konta i błędnym działaniem agenta transferowego.

Zagadnienia prawne (2)

Czy instytucja bezpodstawnego wzbogacenia może być zastosowana, gdy świadczenie jest ex contractu względem innego podmiotu i nie zmniejsza bezpośrednio pasywów majątkowych skarżącego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, instytucja bezpodstawnego wzbogacenia może być zastosowana, nawet jeśli świadczenie nie zmniejsza bezpośrednio pasywów majątkowych skarżącego, a związek między wzbogaceniem a zubożeniem nie musi być rozumiany w duchu rygorystycznie ujmowanej „bezpośredniości” transferu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że blokada konta została ustanowiona na zlecenie pozwanego, a jej zniesienie mogło nastąpić tylko na zlecenie uprawnionego wierzyciela. Pozwany, wykorzystując błąd agenta transferowego, usunął przedmiot zabezpieczenia, co uniemożliwiło zaspokojenie wierzyciela. Wzbogacenie pozwanego polega na zaoszczędzeniu środków, ponieważ powód świadczył za niego, a nie ma ku temu podstawy prawnej.

Jak należy interpretować przesłankę „kosztem innej osoby” w art. 405 k.c. w kontekście bezpodstawnego wzbogacenia?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Przesłanka „kosztem innej osoby” nie wymaga rygorystycznie ujmowanej „bezpośredniości” transferu i nie ogranicza zobowiązania zwrotu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że formuła „kosztem” oznacza, że wzbogacenie ma nastąpić z majątku zubożonego, ale niekoniecznie w sposób bezpośredni. Bez znaczenia pozostaje zdarzenie, w wyniku którego wzbogacenie nastąpiło, jeśli istnieje związek między zubożeniem a wzbogaceniem.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalenie skargi kasacyjnej
Strona wygrywająca
P.(…) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

Strony

NazwaTypRola
P.(…) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W.spółkapowódka
P. Z.osoba_fizycznapozwany
K.(…) S.A. w P.spółkawierzyciel zabezpieczony
spółka z o.o. „C.(…)” w T.spółkadłużnik główny
Bank Gospodarstwa Krajowegoinstytucjawierzyciel zabezpieczony

Przepisy (6)

Główne

k.c. art. 405

Kodeks cywilny

Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przesłanki związku między wzbogaceniem i zubożeniem nie należy rozumieć rygorystycznie, a wykorzystywać w celu ograniczenia zobowiązania zwrotu.

Pomocnicze

k.p.c. art. 398³

Kodeks postępowania cywilnego

k.c. art. 471

Kodeks cywilny

k.c. art. 430

Kodeks cywilny

k.c. art. 88

Kodeks cywilny

k.c. art. 83

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie instytucji bezpodstawnego wzbogacenia jest uzasadnione, gdy pozwany, wykorzystując błąd agenta transferowego, usunął przedmiot zabezpieczenia, uniemożliwiając zaspokojenie wierzyciela. • Związek między zubożeniem a wzbogaceniem nie musi być bezpośredni; istotne jest, że pozwany wzbogacił się kosztem powoda, który świadczył za niego bez podstawy prawnej.

Odrzucone argumenty

Błędne zastosowanie instytucji bezpodstawnego wzbogacenia, ponieważ kwota dochodzona pozwem świadczona ex contractu względem innego podmiotu nie zmniejszyła pasywów majątkowych skarżącego. • Brak podstaw do zastosowania art. 405 k.c. z uwagi na rygorystyczne rozumienie „bezpośredniości” transferu.

Godne uwagi sformułowania

przesłanki związku między wzbogaceniem i zubożeniem nie należy rozumieć, tak jak skarżący, w duchu rygorystycznie ujmowanej „bezpośredniości” transferu, a tym samym wykorzystywać w celu ograniczenia zobowiązania zwrotu. • Bez znaczenia pozostaje, w wyniku jakiego zdarzenia wzbogacenie nastąpiło. • Wzbogacenie skarżącego polega na zaoszczędzeniu tych środków w ustalonej wysokości. • Między zubożeniem a wzbogaceniem istnieje związek, ponieważ skarżący wzbogacił się dlatego, iż w istocie rzeczy świadczył za niego powód.

Skład orzekający

Mirosław Bączyk

przewodniczący

Marian Kocon

sprawozdawca

Dariusz Zawistowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 405 k.c. w kontekście bezpodstawnego wzbogacenia, zwłaszcza gdy wzbogacenie następuje w wyniku błędu pośrednika i nie jest bezpośrednim uszczupleniem majątku zubożonego."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z blokadą konta i błędnym działaniem agenta transferowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak błąd jednego podmiotu może prowadzić do odpowiedzialności finansowej, a także jak szeroko można interpretować instytucję bezpodstawnego wzbogacenia.

Błąd agenta transferowego kosztował pozwanego ponad 125 tys. zł – Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady bezpodstawnego wzbogacenia.

Dane finansowe

WPS: 125 214,11 PLN

bezpodstawne wzbogacenie: 125 214,11 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst