IV CSK 209/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka M.J. wniosła o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie hipoteki zwykłej ustanowionej na rzecz Banku S.A. na nieruchomości. Sąd Rejonowy oddalił powództwo, a Sąd Okręgowy utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Sąd Rejonowy ustalił, że hipoteka została wpisana na wniosek poprzedniego właściciela nieruchomości, Przedsiębiorstwa W. – Spółki z o.o., na podstawie oświadczenia banku z 2000 r. Sąd uznał, że przepisy Prawa bankowego obowiązujące w tamtym czasie nie wymagały formy aktu notarialnego dla oświadczenia właściciela nieruchomości o ustanowieniu hipoteki na rzecz banku, jeśli wpis opierał się na dokumencie bankowym. Sąd Okręgowy podzielił te ustalenia i argumentację, uznając art. 95 Prawa bankowego za przepis szczególny wobec art. 245 k.c. w zakresie formy czynności prawnej. W skardze kasacyjnej powódka podniosła zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, w tym kluczowy zarzut naruszenia art. 95 Prawa bankowego, art. 245 k.c. i przepisów konstytucyjnych w związku z brakiem wymogu formy aktu notarialnego. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną. Stwierdził, że zarzuty dotyczące braku umocowania osób podpisujących oświadczenie banku oraz kwestia waluty kredytu nie mogły być skutecznie podniesione w postępowaniu kasacyjnym. Odnosząc się do głównego zarzutu, Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 95 Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym w 2000 r. stanowił lex specialis wobec art. 245 § 2 k.c., zwalniając właściciela nieruchomości z obowiązku składania oświadczenia w formie aktu notarialnego. Podkreślono, że celem tej regulacji było ułatwienie i odformalizowanie ustanowienia tzw. hipoteki bankowej. Sąd Najwyższy wskazał również, że oświadczenie woli właściciela nieruchomości o ustanowieniu hipoteki mogło być zawarte w umowie kredytowej, co miało miejsce w niniejszej sprawie (§ 13 ust. 1a umowy kredytowej). W związku z tym, hipoteka została uznana za prawidłowo ustanowioną i wpisaną do księgi wieczystej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 95 Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym w okresie przejściowym (po nowelizacji z 1999 r. a przed zmianami wprowadzonymi po 2004 r.) w kontekście formy ustanowienia hipoteki bankowej i jej relacji do art. 245 k.c.
Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w momencie ustanowienia hipoteki (wrzesień 2000 r.). Obecne brzmienie art. 95 Prawa bankowego jest inne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy do ustanowienia hipoteki zwykłej na rzecz banku zabezpieczającej wierzytelność kredytową wymagane jest złożenie przez właściciela nieruchomości oświadczenia woli w formie aktu notarialnego, czy też przepisy Prawa bankowego (w szczególności art. 95 w brzmieniu obowiązującym w 2000 r.) stanowiące lex specialis wyłączają ten wymóg?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, do ustanowienia hipoteki zwykłej na rzecz banku zabezpieczającej wierzytelność kredytową nie było wymagane złożenie przez właściciela nieruchomości oświadczenia woli w formie aktu notarialnego, gdyż art. 95 Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym w 2000 r. stanowił przepis szczególny wobec art. 245 § 2 k.c. i dopuszczał ustanowienie hipoteki na podstawie dokumentu bankowego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 95 Prawa bankowego w brzmieniu nadanym ustawą z 1999 r. był przepisem szczególnym wobec art. 245 § 2 k.c. i art. 32 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Pozwalał on na ustanowienie hipoteki na podstawie dokumentu bankowego, co odformalizowało proces ustanowienia tzw. hipoteki bankowej i wyłączało wymóg formy aktu notarialnego dla oświadczenia właściciela nieruchomości. Sąd podkreślił, że intencją prawodawcy było ułatwienie bankom zabezpieczania wierzytelności.
Czy oświadczenie woli właściciela nieruchomości o ustanowieniu hipoteki zwykłej może być zawarte w umowie kredytowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, oświadczenie woli właściciela nieruchomości o ustanowieniu hipoteki zwykłej może być zawarte w umowie kredytowej, z której wynika wierzytelność banku objęta tzw. hipoteką bankową.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że hipoteka bankowa ma charakter umowny, co wymaga oświadczenia woli właściciela nieruchomości i banku. Oświadczenie to może być zawarte w umowie obligacyjnej, takiej jak umowa kredytowa, pod warunkiem, że jasno z niej wynika wola ustanowienia hipoteki na zabezpieczenie wierzytelności.
Czy wpis hipoteki do księgi wieczystej dokonany na podstawie dokumentu bankowego, zgodnego z art. 95 Prawa bankowego, jest prawidłowy, nawet jeśli powódka kwestionuje jego treść?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli istniały podstawy wpisu w postaci oświadczenia banku spełniającego wymagania art. 95 Prawa bankowego, to wpis jest prawomocny i nie można go obalić w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że skoro hipoteka została ustanowiona prawidłowo na podstawie przepisów Prawa bankowego, a dokument bankowy spełniał wymagania, to wpis do księgi wieczystej jest prawomocny. Wszelkie dalsze zarzuty dotyczące treści wpisu stały się bezprzedmiotowe w kontekście prawidłowego ustanowienia hipoteki.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.J. | osoba_fizyczna | powódka |
| Bank […]SA | spółka | pozwany |
| Przedsiębiorstwo W. – Spółka z o.o. | spółka | poprzedni właściciel nieruchomości |
Przepisy (13)
Główne
u.k.w.i.h. art. 10 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Podstawa prawna dla powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
pr. bank. art. 95
Ustawa – Prawo bankowe
Przepis szczególny wobec k.c. w zakresie formy ustanowienia hipoteki bankowej i podstawy wpisu do księgi wieczystej. W brzmieniu z 1999 r. dopuszczał ustanowienie hipoteki na podstawie dokumentu bankowego bez konieczności formy aktu notarialnego dla oświadczenia właściciela nieruchomości.
pr. bank. art. 95 § ust. 4
Ustawa – Prawo bankowe
W obecnym brzmieniu wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności dla oświadczenia właściciela nieruchomości o ustanowieniu hipoteki bankowej.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 245 § § 2
Kodeks cywilny
Wymaga formy aktu notarialnego dla oświadczenia właściciela nieruchomości o ustanowieniu hipoteki, ale może być wyłączony przez przepisy szczególne.
k.c. art. 158
Kodeks cywilny
u.k.w.i.h. art. 32
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.i.h. art. 3
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym.
pr. bank. art. 69 § ust. 2 pkt 6
Ustawa – Prawo bankowe
Dotyczy informacji o zabezpieczeniu kredytu hipoteką w umowie kredytowej.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów.
k.p.c. art. 212
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 244
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 252
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 95 Prawa bankowego w brzmieniu z 1999 r. stanowił lex specialis wobec art. 245 § 2 k.c., wyłączając wymóg formy aktu notarialnego dla oświadczenia właściciela nieruchomości o ustanowieniu hipoteki bankowej. • Dokument bankowy wystawiony przez bank zgodnie z art. 95 Prawa bankowego stanowił wystarczającą podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej. • Oświadczenie woli właściciela nieruchomości o ustanowieniu hipoteki mogło być zawarte w umowie kredytowej. • Wpis hipoteki do księgi wieczystej był prawidłowy, ponieważ istniały podstawy prawne do jego dokonania.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 95 Prawa bankowego, art. 245 k.c. i przepisów konstytucyjnych w związku z brakiem wymogu formy aktu notarialnego dla oświadczenia właściciela nieruchomości. • Brak zgodności treści wpisu hipoteki z treścią wniosku o wpis. • Brak wykazania przez Bank, że na oświadczeniu z dnia 25 września 2000 r. złożyły podpisy osoby odpowiednio umocowane. • Kredyt został udzielony w euro, a nie w złotych.
Godne uwagi sformułowania
przepis art. 95 prawa bankowego nie obejmuje formy ustanowienia hipoteki, co więcej, w ogóle nie dotyczy ustanowienia hipoteki, stwierdza jedynie, jakie dokumenty bankowe są podstawą wpisu hipoteki. • legislacyjny sens przywileju bankowego wyrażonego w art. 95 prawa bankowego sprowadzałby się wówczas jedynie do ułatwienia bankom uzyskania odpowiedniej podstawy wpisu hipoteki w postaci wystawionych przez nie dokumentów bankowych przewidzianych w tym przepisie. • przepis art. 95 ust. 4 prawa bankowego statuuje nadal odstępstwo od reguły przewidzianej w art. 245 § 2 k.c., aczkolwiek przy innym ukształtowaniu de lege lata formy oświadczenia właściciela nieruchomości. • intencją prawodawcy było wykluczenie [...] konieczności zachowania formy notarialnej oświadczenia właściciela nieruchomości i odformalizowanie trybu ustanowienia tzw. hipoteki bankowej.
Skład orzekający
Krzysztof Strzelczyk
przewodniczący
Mirosław Bączyk
sprawozdawca
Maria Grzelka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 95 Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym w okresie przejściowym (po nowelizacji z 1999 r. a przed zmianami wprowadzonymi po 2004 r.) w kontekście formy ustanowienia hipoteki bankowej i jej relacji do art. 245 k.c."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w momencie ustanowienia hipoteki (wrzesień 2000 r.). Obecne brzmienie art. 95 Prawa bankowego jest inne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów Prawa bankowego i Kodeksu cywilnego w kontekście ustanawiania hipotek bankowych, co ma znaczenie praktyczne dla banków i właścicieli nieruchomości. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego wyjaśniało wątpliwości prawne dotyczące formy czynności prawnej.
“Czy hipoteka bankowa zawsze wymaga aktu notarialnego? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe przepisy Prawa bankowego.”
Dane finansowe
WPS: 1 025 000 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.