IV CSK 116/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka Z. P. domagała się od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych zapłaty 96 500 zł z tytułu świadczenia należnego jej jako uposażonej z czterech umów grupowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków, w których ubezpieczonym był jej zmarły mąż H. P. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo w całości, uznając, że śmierć ubezpieczonego nastąpiła w wyniku zawału serca, objętego ochroną ubezpieczeniową, a zarzuty pozwanego dotyczące uprawnienia do świadczenia podmiotu trzeciego (S. im. (...)) oraz niedozwolonych klauzul umownych były bezzasadne. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego, obniżając zasądzoną kwotę do 27 589,96 zł. Sąd odwoławczy uznał, że część świadczenia z umowy na 70 000 zł należała się S. im. (...) z tytułu niespłaconego zadłużenia ubezpieczonego, a powódka nie wykazała, że jest uprawniona do całej sumy ubezpieczenia. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w części oddalającej powództwo oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach. Sąd Najwyższy wskazał na naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 232 k.p.c. poprzez odwrócenie ciężaru dowodu – zdaniem SN, to pozwany powinien wykazać zasadność roszczenia podmiotu trzeciego. Ponadto, Sąd Najwyższy zarzucił Sądowi Apelacyjnemu niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, w tym art. 831 k.c. i art. 385¹ k.c., wskazując na niepełną ocenę materiału dowodowego i pobieżne odniesienie się do argumentacji powódki. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaRozkład ciężaru dowodu w sprawach o świadczenia ubezpieczeniowe, gdy pozwany podnosi zarzut uprawnienia podmiotu trzeciego; kontrola sądowa klauzul umownych w umowach ubezpieczenia; obowiązki sądu odwoławczego w postępowaniu apelacyjnym.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umowami ubezpieczenia grupowego i roszczeniami podmiotów trzecich.
Zagadnienia prawne (4)
Czy śmierć ubezpieczonego w wyniku zawału serca jest objęta ochroną ubezpieczeniową w ramach grupowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków, jeśli karta zgonu wskazuje jedynie zatrzymanie krążenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli z opinii biegłego i dokumentacji medycznej wynika, że przyczyną zgonu był zawał serca, a zatrzymanie krążenia jest jedynie mechanizmem zgonu.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że opinia biegłego kardiologa i dokumentacja medyczna mogą ustalić rzeczywistą przyczynę zgonu, nawet jeśli karta zgonu wskazuje na mechanizm.
Czy podmiot trzeci (instytucja finansowa) ma pierwszeństwo w zaspokojeniu z sumy ubezpieczenia z tytułu niespłaconej pożyczki zaciągniętej przez ubezpieczonego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Kwestia ta wymaga ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny, z uwzględnieniem prawidłowego rozkładu ciężaru dowodu i analizy wszystkich dowodów, w tym umowy przelewu wierzytelności i rozliczeń z spadkobiercami.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny błędnie odwrócił ciężar dowodu, nakładając na powódkę obowiązek udowodnienia braku zasadności roszczenia podmiotu trzeciego, zamiast obciążać nim pozwanego. Ponadto, Sąd Apelacyjny pominął istotne dowody dotyczące sytuacji prawnej podmiotu trzeciego.
Czy zapis w polisie ubezpieczeniowej, wskazujący podmiot trzeci jako uprawniony do części sumy ubezpieczenia z tytułu pożyczki, stanowił indywidualnie uzgodnione postanowienie umowne zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c. i art. 831 § 1¹ k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Kwestia ta wymaga ponownego zbadania przez Sąd Apelacyjny, z uwzględnieniem analizy, czy zapis ten był indywidualnie uzgodniony, zrozumiały i czy doszło do faktycznego wskazania uposażonego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Apelacyjny nie zbadał wystarczająco, czy zapis w polisie był indywidualnie uzgodniony i czy faktycznie doszło do wskazania uposażonego, co jest warunkiem zastosowania art. 831 § 1¹ k.c. Pominął również argumenty powódki dotyczące nieczytelności i narzucającego charakteru tego zapisu.
Jaki jest rozkład ciężaru dowodu w sytuacji, gdy pozwany ubezpieczyciel podnosi zarzut, że część świadczenia ubezpieczeniowego należy się podmiotowi trzeciemu z tytułu pożyczki zaciągniętej przez ubezpieczonego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar dowodu w zakresie istnienia, wysokości i wymagalności wierzytelności podmiotu trzeciego, która ma być zaspokojona z sumy ubezpieczenia, spoczywa na pozwanym ubezpieczycielu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny błędnie obciążył powódkę obowiązkiem udowodnienia, że podmiot trzeci nie ma prawa do świadczenia, naruszając tym samym art. 232 k.p.c. i zasadę, że strona powołująca się na fakt (tu: istnienie wierzytelności podmiotu trzeciego) jest zobowiązana go udowodnić.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. P. | osoba_fizyczna | powódka |
| S. Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych w S. | spółka | pozwany |
| Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych w S. | spółka | pozwany (poprzednio) |
| S. im. (...) | instytucja | podmiot trzeci (potencjalnie uprawniony do świadczenia) |
Przepisy (23)
Główne
k.c. art. 831 § § 1 i 1¹
Kodeks cywilny
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.c. art. 805 § § 2 pkt 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 829 § § 1 pkt 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 831 § § 1 in fine
Kodeks cywilny
k.c. art. 832 § § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 385¹ § § 2, 3 i 4
Kodeks cywilny
k.c. art. 384 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 253
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 378
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 232 k.p.c. poprzez odwrócenie ciężaru dowodu w kwestii zasadności roszczenia podmiotu trzeciego. • Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 382 k.p.c. poprzez pominięcie istotnych dowodów i niepełne rozpoznanie sprawy. • Niewłaściwe zastosowanie przez Sąd Apelacyjny art. 385¹ k.c. i art. 831 k.c. z powodu nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego. • Niewłaściwe zastosowanie przez Sąd Apelacyjny art. 6 k.c. w zakresie rozkładu ciężaru dowodu.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące wadliwości uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego (art. 328 § 2 k.p.c.) jako samodzielne podstawy kasacyjne. • Zarzuty dotyczące oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) jako podstawy kasacyjnej.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo... • odwrócenie rozkładu ciężaru dowodzenia • Sąd Apelacyjny pominął istotne dowody... • nie doszło do prawidłowego ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy.
Skład orzekający
Anna Kozłowska
przewodniczący
Monika Koba
członek
Katarzyna Tyczka-Rote
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Rozkład ciężaru dowodu w sprawach o świadczenia ubezpieczeniowe, gdy pozwany podnosi zarzut uprawnienia podmiotu trzeciego; kontrola sądowa klauzul umownych w umowach ubezpieczenia; obowiązki sądu odwoławczego w postępowaniu apelacyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umowami ubezpieczenia grupowego i roszczeniami podmiotów trzecich.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia rozkładu ciężaru dowodu w sporach ubezpieczeniowych oraz kontroli klauzul umownych, co jest istotne dla prawników i konsumentów.
“Sąd Najwyższy: Kto naprawdę musi udowodnić swoje prawa do pieniędzy z polisy?”
Dane finansowe
WPS: 96 500 PLN
część świadczenia ubezpieczeniowego (uchylona decyzja SN): 68 910,04 PLN
część świadczenia ubezpieczeniowego (zasądzona przez SA): 27 589,96 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.