I NWW 210/23

SN
I NWW 210/23
POSTANOWIENIE
Dnia 13 września 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Paweł Wojciechowski
w sprawie z powództwa Bank S.A. z siedzibą w W.
przeciwko K.K.
o zapłatę
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 13 września 2023 r. wniosku pozwanego o wyłączenie sędziego Sądu Apelacyjnego w Warszawie P.I. od orzekania w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, sygn. VII AGa 1574/22
stwierdza swoją niewłaściwość i wniosek zgodnie z właściwością przekazuje do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie.
UZASADNIENIE
Pismem z 11 maja 2023 r. pozwany wniósł
o wyłączenie od orzekania w
sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, VII AGa 1574/22 sędziego Sądu Apelacyjnego w Warszawie P.I.. W uzasadnieniu zwięzłego wniosku pozwany wskazał na wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 listopada 2019 r., zapadłe w sprawach C 585/18, C 624/18 i C 625/18 oraz uchwałę pełnego składu Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I
-
4110
-
1/20.
Postanowieniem z 5 czerwca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie wniosek pozwanego – wobec tego, że został oparty na zarzucie braku niezależności sądu i
niezawisłości sędziego – przekazał na podstawie art. 200 § 1
4
i § 1
1
k.p.c. wedle
właściwości wynikającej z art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2021 r., poz. 1904 ze zm., dalej zamiennie „u.SN”) do Sądu Najwyższego – Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Stosownie do treści art. 26 § 2 u.SN do właściwości Izby Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego należy rozpoznawanie wniosków lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo
o
oznaczenie sądu, przed którym ma toczyć się postępowanie, obejmujących
zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Sąd rozpoznający sprawę przekazuje niezwłocznie wniosek Prezesowi Izby Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych celem nadania mu dalszego biegu na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
Na tle treści ww. przepisu ukształtował się w orzecznictwie pogląd o
odrębności instytucji procesowych, które służą ocenie wniosków i oświadczeń zmierzających do wyłączenia sędziego, których podstawą są zarzuty niezależności sądu i niezawisłości sędziego, oraz tych, których podstawę stanowią zarzuty zmierzające do podważenia bezstronności sędziego w danej sprawie.
Pojęcie „niezależności” i „niezawisłości” zwykło się przy tym odnosić do
okoliczności związanych z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości w
ogólności, w tym do braku niezależności sądu wobec organów pozasądowych, braku samodzielności sędziego wobec władz i innych organów sądowych czy
braku
niezależności od wpływu czynników społecznych i politycznych (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego z: 20 maja 2020 r., I NWW 9/20; 3 czerwca 2020 r., I NWW 28/20; 10 listopada 2020 r., I NWW 64/20; 30 kwietnia 2021 r., I NWW 91/20).
„Bezstronność” określa się zaś jako obiektywną bezstronności sędziego rozumianą zarówno jako subiektywne poczucie sędziego co do własnej bezstronności, jak i jego bezstronność w odbiorze zewnętrznym opartą na
zobiektywizowanych przesłankach i analizowaną przez odwołanie się do
oceny
sytuacji dokonanej przez przeciętnego, rozsądnie rozumującego obserwatora procesu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 listopada 2022 r., I NWW 154/21).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano przy tym, że przepis art.
26 § 2 u.SN ustanowił wyłączną właściwość funkcjonalną Sądu Najwyższego w
przypadku wniosków o wyłączenie sędziego, których podstawą są zarzuty dotyczące braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Konsekwentnie przyjęto, że pozostałe wnioski, oparte na innych podstawach (w
tym zarzucie braku bezstronności sędziego), powinny zostać rozpoznane przez
sąd powszechny lub Sąd Najwyższy, którego właściwość powinna być ustalana na podstawie przepisów odpowiedniej ustawy procesowej (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego z: 20 maja 2020 r., I NWW 9/20; 25
czerwca 2020 r., I NWW 10/20; 30 września 2020 r., I NWW 66/20; 10 listopada 2020 r., I NWW 58/20; 3 sierpnia 2021 r., I NWW 38/21).
2. Ukształtowany w opisany sposób system kontroli spełniania przez sędziów
orzekających w konkretnych sprawach standardów niezawisłości oraz
bezstronności został jednak zakwestionowany przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w wyroku z 5 czerwca 2023 r. zapadłym w sprawie C
-
204/21R stwierdził, że przyjmując i utrzymując w mocy art. 26 §§ 2 i 4
-
6 i art. 82 §§ 2
-
5 ustawy o Sądzie Najwyższym, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20
grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, jak również art. 10 tej
ustawy, przekazujące do wyłącznej właściwości Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i
Spraw Publicznych Sądu Najwyższego rozpoznawanie zarzutów i zagadnień prawnych dotyczących braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art.
19
ust. 1 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (tekst
skonsolidowany Dz.Urz.UE 2016 C 202, s. 1, dalej: „TFUE”) w związku z
art.
47 Karty Praw Podstawowych, jak również na mocy art. 267 TFUE i zasady pierwszeństwa prawa Unii.
3. Jak zaś przypomniał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2020 r., I NOZP 3/19, mającej moc zasady prawnej, podstawą funkcjonowania Unii Europejskiej jest
wzajemne zaufanie państw członkowskich, w szczególności przez przestrzeganie prawa UE. Z tego względu, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/30 ze zm., dalej: „TUE”) – Państwa Członkowskie zapewniają na
swym terytorium stosowanie i poszanowanie prawa Unii oraz podejmują w tym celu środki służące zapewnieniu wykonania zobowiązań wynikających z traktatów lub aktów instytucji Unii. Realizacji celów Unii służyć ma system sądowniczy, na
który składa się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz sądy państw
członkowskich. Zapewnienie jednolitego stosowania prawa Unii na
całym
jej obszarze wymaga ścisłej współpracy TSUE oraz sądów państw
członkowskich. Jej ramy wyznacza procedura odesłania prejudycjalnego przewidziana w art. 267 TFUE, która, ustanawiając dialog między sądami, zwłaszcza między Trybunałem a sądami Państw Członkowskich, ma na celu zapewnienie jednolitej wykładni prawa Unii, umożliwiając tym samym zapewnienie jego spójności, skuteczności i autonomii.
4. W przypadku stwierdzenia sprzeczności między przepisem prawa krajowego a przepisem prawa UE, rolą sądu krajowego jest w konsekwencji w
pierwszej kolejności podjęcie próby prounijnej wykładni przepisu prawa krajowego. W świetle orzecznictwa TSUE obowiązek prounijnej wykładni niezgodnego z prawem unijnym przepisu sięga tak daleko, że sąd krajowy może
pominąć przepis prawa krajowego i w jego miejsce zastosować inny przepis prawa krajowego, który będzie zgodny z prawem UE lub którego wykładnia taką zgodność pozwoli uzyskać. Jeżeli natomiast sąd krajowy nie może zinterpretować przepisu prawa krajowego w sposób zgodny z prawem UE lub nie znajdzie w
krajowym systemie prawnym innego przepisu, który mógłby zastępczo stanowić podstawę prawną dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób zgodny z prawem unijnym, może nawet rozważyć kwestię odmowy zastosowania przepisu prawa krajowego (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 24 stycznia 2012 r. w
sprawie
C
-
282/10 Dominguez, wyrok Sądu Najwyższego z 19 października 2012 r., III SK 3/12).
5. Z powyższego wynika że art. 26 § 2 u.SN w zakresie, w jakim przewiduje
wyłączną właściwość Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych do rozpoznawania wniosków dotyczących wyłączenia sędziego, obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego, nie znajduje obecnie już zastosowania. Rozpoznawanie wniosków o wyłączenie sędziego obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego odbywa się zatem na zasadach ogólnych według właściwości wynikającej z właściwych przepisów proceduralnych.
5. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd
Najwyższy na podstawie art. 200 §
1
4
k.p.c. w zw. z art. 52 § 1 k.p.c. w zw. art. 398
21
k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. stwierdził
swoją niewłaściwość i przekazał wniosek Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie – zgodnie z właściwością.
[JW]
[ms]