IV CNP 27/15

Sygn. akt IV CNP 27/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maria Szulc (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Monika Koba SSN Władysław Pawlak w sprawie ze skargi strony powodowej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 grudnia 2014 r., w sprawie z powództwa P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. poprzednio P.[…]przeciwko Gminie Miasta W. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 31 marca 2016 r., oddala skargę. UZASADNIENIE 2 Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w G., którym została zasądzona na rzecz powódki kwota 84.371,22 zł z ustawowymi odsetkami i oddalone powództwo w pozostałej części, w ten sposób, że zasądził na rzecz powódki kwotę 42.355,05 zł z ustawowymi odsetkami, a w pozostałej części oddalił powództwo. Ustalił, że powódka złożyła ofertę na dostarczenie określonej ilości sprzętu komputerowego za kwotę 42.355,05 zł w przetargu nieograniczonym ogłoszonym przez pozwaną Gminę. Na wezwanie pozwanej złożyła wyjaśnienie, że zaoferowane monitory poza opcją pochylania ekranu mają możliwość obrotu oraz regulacji wysokości, bo zostały wyposażone w przystosowaną do tego celu przystawkę. Strony zawarły umowę, której przedmiotem był zakup określonej ilości sprzętu komputerowego za kwotę 42.355,05 zł płatną po sprawdzeniu ilości i kompletności sprzętu, pisemnym potwierdzeniu dostawy i wystawieniu faktury. Zastrzegły nadto pozwanej prawo odmowy odbioru sprzętu, jeżeli jego jakość będzie odbiegała od warunków określonych w ofercie. Pozwana zobowiązała się do zapłaty kary umownej za zwłokę w przeprowadzeniu odbioru w wysokości 0,2 % brutto za każdy dzień zwłoki. Przedmiot dostawy nie został przyjęty, bo w toku odbioru pracownicy pozwanej ustalili, że brak jest jednej klawiatury, monitor z półką w zakresie wymaganych osi obrotu ekranu i prędkość odczytu pamięci operacyjnej nie spełniają wymogów określonych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia (dalej SIWZ). Pozwana poinformowała o tym powódkę wzywając ją do odbioru sprzętu i zwróciła fakturę. Powódka wezwała pozwaną w dniu 19 sierpnia 2011 r. do zapłaty należności w kwocie 42.355,05 zł i kary umownej w kwocie 2456,59 zł oraz dokonała wymiany pamięci RAM na model wskazany w ofercie. Pozwana natomiast wezwała powódkę do wykonania umowy zgodnie z warunkami określonymi w SIWZ i ofercie do dnia 2 września 2011 r. zastrzegając odstąpienie od umowy po upływie terminu, a w dniu 6 września odstąpiła od umowy i naliczyła kary umowne w kwocie 4235,51 zł. Parametry sprzętu komputerowego, zarówno pamięci operacyjnej, jak możliwości obrotu monitora, były zgodne z ofertą złożoną w toku przetargu, natomiast nie spełniały wymogów określonych w SIWZ. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, że pozwana nie była uprawniona do odmowy odbioru sprzętu skoro jego jakość była zgodna 3 z warunkami przedstawionymi w ofercie dostawcy (§ 5 pkt 4 umowy); w sytuacji gdy jakość sprzętu nie spełnia warunku zgodności z SIWZ zamawiającemu przysługuje bowiem tryb gwarancyjny określony w § 7 umowy i pozwana uprawnienia gwarancyjne realizowała wzywając powódkę do wykonania umowy zgodnie z tymi warunkami. Zakwestionował natomiast prawidłowość rozstrzygnięcia w zakresie żądania zapłaty kary umownej i zwrotu zabezpieczenia. Jako przesłankę jej naliczenia strony wskazały bowiem w § 8 pkt 2 umowy zwłokę zamawiającego w przeprowadzeniu odbioru z przyczyn niezależnych od wykonawcy. Zwłoka taka nie nastąpiła, bo pozwana w dacie otrzymania towaru odebrała go i sporządziła protokół zgodnie z § 4 pkt 2 umowy. Odnośnie do żądania zwrotu zabezpieczenia stwierdził, że jego zatrzymana część zgodnie z § 9 umowy miała być zwrócona w ciągu 30 dni po protokolarnym stwierdzeniu usunięcia wad wskazanych w odbiorze końcowym, a skoro nie zostały dotychczas usunięte, brak podstaw do uwzględnienia powództwa. Powódka P. sp. z o.o. wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem powyższego wyroku w całości i zarzucając naruszenie art. 65 § 1 i 2 k.c. przez błędne zastosowanie i art. 577 § 1 w zw. z 578 k.c. przez błędną wykładnię wskazała, że jest on niezgodny z tymi przepisami. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka (uchwała Sądu Najwyższego siedmiu sędziów, zasada prawna, z dnia 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC z 2014 r., nr 11, poz. 108, Biul. SN z 2014 r., nr 5, poz. 9). Pokrzywdzenie orzeczeniem oznacza dla strony niekorzystną różnicę między jego żądaniem i zaskarżonym orzeczeniem. Skarżąca wprawdzie wskazała, że zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w całości ale ze wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia tj. 42.017 zł oraz treści skargi wynika, że zaskarżyła ona orzeczenie w części oddalającej powództwo w zakresie żądania zapłaty kary umownej i zwrotu zabezpieczenia. Pojęcie orzeczenia niezgodnego z prawem (art. 4241 § 1 i 2 k.p.c.) było przedmiotem wykładni w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego i ukształtował się pogląd, że jest to orzeczenie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi 4 różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętym standardami rozstrzygnięć albo orzeczenie wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, a naruszenie to jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06 (OSNC 2007, nr 2, poz. 35) stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, to ustalenie jego bezprawności, które musi uwzględniać istotę władzy sądowniczej, a zatem orzekanie w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny, zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, ale także od „ głosu sumienia” sędziego oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu. Bezprawność orzeczenia sądowego ma zatem charakter bezprawności kwalifikowanej, a jego niezgodność z prawem musi polegać na elementarnej i oczywistej obrazie prawa przez sąd, a więc takiej, która polega na błędach w wykładni lub subsumcji o stopniu rażącym i oczywistym (wyroki z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. I CNP 72/08, z dnia 17 maja 2012 r., I CNP 55/11, z dnia 14 czerwca 2012 r., I CNP 7/12 nie publ.). Kwestionowanemu przez powódkę wyrokowi Sądu Apelacyjnego tak pojętego rozumienia bezprawności nie można przypisać. Podstawę wykładni oświadczeń woli mających formę pisemną stanowi tekst dokumentu, w którym ujęto oświadczenie woli. W procesie jego wykładni podstawowa rola przypada językowym regułom znaczeniowym, przy czym wykładni poszczególnych wyrażeń dokonuje się z uwzględnieniem kontekstu, w którym zostały użyte. Uwzględnieniu podlegają także okoliczności, w jakich oświadczenie woli zostało złożone, oraz cel oświadczenia woli wskazany w tekście bądź możliwy do ustalenia na podstawie postanowień umowy. Mimo, że argumenty językowe (gramatyczne) w świetle art. 65 § 2 k.c. nie mają decydującego znaczenia, to prawidłowa wykładnia umowy mającej formę pisemną, nie może pomijać treści zwerbalizowanej na piśmie i nie może prowadzić do stwierdzeń sprzecznych z jej treścią (tak w wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 5 kwietnia 2007 r., II CSK 546/06, z dnia 18 marca 2008 r., II CSK 336/07, z dnia 29 października 2004 r., III CK 468/03, z dnia 19 lipca 2000 r., II CKN 313/00 – nie publ.). Należy mieć także na uwadze to, że wykładnia oświadczenia woli służy jedynie uściśleniu 5 użytych pojęć, nie zaś uzupełnieniu dostrzeżonych po złożeniu oświadczenia woli braków, czy zmianie sensu użytych określeń i zwrotów. Umowa w § 8 pkt 2 przewidywała karę za zwłokę w przeprowadzeniu odbioru z przyczyn niezależnych od wykonawcy. Zapis jest jasny i precyzyjny bo jako warunek naliczenia kary ustanawia kwalifikowane opóźnienie zamawiającego w przeprowadzeniu odbioru. Skarżący zdaje się błędnie utożsamiać przeprowadzenie odbioru, czyli procedury zakończonej protokołem, która może prowadzić bądź do odmowy odebrania przedmiotu dostawy w warunkach określonych w § 5 ust. 4, bądź do jego przyjęcia, z przyjęciem a więc wyłącznie z pozytywnym jej zakończeniem. Z tej przyczyny pojęcie „przeprowadzenie odbioru” równoważy z odbiorem w znaczeniu przyjęcia przedmiotu dostawy. Taka wykładnia jest sprzeczna z § 8 pkt in fine określającym okres, za jaki przysługuje kara jako „za każdy dzień, w którym odbiór miał być zakończony”. Kontekst interpretowanego zwrotu nie pozwala na przyjęcie takiego znaczenia, które pozostawałoby w sprzeczności z pozostałymi składnikami wypowiedzi. Odmowa przyjęcia przedmiotu dostawy przez zamawiającego po przeprowadzeniu procedury odbioru, pozbawiona podstaw w świetle § 5 ust. 4 mogła, jak prawidłowo wskazały Sądy obu instancji, rodzić skutek prawny w postaci obowiązku zapłaty ceny, natomiast nie wywierała skutku w postaci obowiązku zapłaty kary umownej. Zarzut naruszenia art. 65 § 2 k.c. w zakresie rozłącznego traktowania terminu „zgodna z ofertą” i „zgodna z SIWZ” został oparty w istocie na niedopuszczalnym, w świetle art. 4244 zd. 2 k.p.c. zakwestionowaniu ustalenia Sądu drugiej instancji, że przedmiot dostawy miał parametry zgodne z przedstawionymi w ofercie i niezgodne z przedstawionymi w SIWZ. Ma rację skarżąca, że parametry sprzętu określone w ofercie powinny być zgodne z określonymi w SIWZ a w razie braku tej zgodności oferta powinna być odrzucona zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.o.z.p. Do odrzucenia oferty jednak nie doszło a obustronnie nieprofesjonalne sformułowanie umowy doprowadziło do uzależnienia obowiązków i uprawnień stron albo od zgodności przedmiotu dostawy z ofertą dostawcy albo od zgodności z SIWZ. Obowiązek przyjęcia sprzętu przez zamawiającego w razie zgodności z ofertą nie wyklucza jednak jego uprawnień 6 określonych w § 7 co do zgłoszenia reklamacji jakościowej, skoro strony tak ukształtowały stosunek umowny w zakresie gwarancji; wskazane przez skarżącego przepisy art. 577 i 578 k.c. mają charakter ius dispositivi. Zgodnie z § 1 przedmiot dostawy miał mieć zakres rzeczowy i ilościowy przedstawiony w załączniku nr 1a do SIWZ a zakres przedmiotu umowy miał uwzględniać wymogi określone w szczegółowym opisie przedmiotu zamówienia stanowiącym załącznik nr 2 do umowy. Zarówno treść motywów zaskarżonego wyroku jak i treść zarzutów i uzasadnienie skargi nie pozwalają na przyjęcie, że argumenty powódki skutecznie wykazują elementarną i oczywistą obrazę prawa przez sąd w zakresie zastosowania i wykładni powołanych przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji wykazują kwalifikowany charakter bezprawności zaskarżonego orzeczenia. W braku podstawy do stwierdzenia, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z prawem, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 42411 k.p.c. kc db