Orzeczenie · 2002-02-19

IV CKN 784/00

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2002-02-19
SAOSCywilneprawo rzeczoweWysokanajwyższy
nieruchomościprawo pierwokupuforma czynności prawnychakt notarialnyumowa sprzedażyprzetargzobowiązanie

Sąd Najwyższy rozpatrywał kasację powoda Mieczysława R. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, który oddalił jego powództwo o nakazanie złożenia oświadczenia woli sprzedaży nieruchomości. Sprawa wywodziła się z przetargu na sprzedaż nieruchomości zorganizowanego przez pozwane T. Zakłady Urządzeń Młyńskich „S.” S.A. Powód wygrał przetarg, ale sprzedaż miała nastąpić pod warunkiem nieskorzystania z prawa pierwokupu przez Jana G. Prawo pierwokupu zostało zastrzeżone w umowach najmu i dzierżawy zawartych w zwykłej formie pisemnej. Sąd pierwszej instancji uznał, że zastrzeżenie prawa pierwokupu nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego i dlatego uznał je za nieważne. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, oddalając powództwo, ale z innych powodów – uznał, że sprzedaż miała nastąpić pod warunkiem, a powód nie nabył roszczenia o bezwarunkowe zawarcie umowy. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, skupił się na kwestii formy zastrzeżenia prawa pierwokupu nieruchomości. Stwierdził, że samo zastrzeżenie prawa pierwokupu nie wymaga formy aktu notarialnego, a jedynie wykonanie tego prawa musi być złożone w formie wymaganej dla umowy sprzedaży. Powołał się na art. 596 i nast. k.c. oraz wskazał, że uchwała SN z 1952 r. podjęta w innej sytuacji prawnej utraciła aktualność. W związku z tym Sąd Najwyższy uznał, że prawo pierwokupu zostało skutecznie zastrzeżone, a sprzedaż nieruchomości mogła nastąpić jedynie pod warunkiem nieskorzystania z tego prawa przez Jana G. Żądanie powoda o bezwarunkowe zawarcie umowy sprzedaży zostało oddalone. Sąd Najwyższy oddalił kasację i zasądził od powoda na rzecz pozwanej zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Ustalenie, że zastrzeżenie prawa pierwokupu nieruchomości nie wymaga formy aktu notarialnego, a jedynie wykonanie tego prawa.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy prawa pierwokupu wynikającego z czynności prawnej, a nie z ustawy. Interpretacja oparta na przepisach k.c. obowiązujących w dacie orzekania.

Zagadnienia prawne (2)

Czy zastrzeżenie prawa pierwokupu nieruchomości wymaga zachowania formy aktu notarialnego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, samo zastrzeżenie prawa pierwokupu nieruchomości nie wymaga formy aktu notarialnego. Wymóg ten dotyczy jedynie wykonania prawa pierwokupu, które powinno być złożone w formie wymaganej dla umowy sprzedaży.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zastrzeżenie prawa pierwokupu tworzy jedynie uprawnienie kształtujące, a nie zobowiązanie do przeniesienia własności. Zobowiązanie takie powstaje dopiero z chwilą wykonania prawa pierwokupu. Przepisy kodeksu cywilnego (art. 597 § 2 k.c.) wymagają formy szczególnej jedynie dla oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu, a nie dla samego jego zastrzeżenia. Powoływana wcześniej uchwała SN z 1952 r. straciła aktualność.

Czy wygranie przetargu na sprzedaż nieruchomości, z zastrzeżeniem prawa pierwokupu, rodzi roszczenie o bezwarunkowe zawarcie umowy sprzedaży?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, wygranie przetargu z takim zastrzeżeniem nie rodzi roszczenia o bezwarunkowe zawarcie umowy sprzedaży, jeśli prawo pierwokupu zostało skutecznie zastrzeżone.

Uzasadnienie

Skoro prawo pierwokupu zostało skutecznie zastrzeżone (nie wymagało formy aktu notarialnego), to sprzedaż nieruchomości mogła nastąpić jedynie pod warunkiem nieskorzystania z tego prawa przez uprawnionego. Żądanie zawarcia umowy bezwarunkowej nie znajduje podstaw prawnych.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalił kasację
Strona wygrywająca
T. Zakładom Urządzeń Młyńskich „S.”, S.A. w T.

Strony

NazwaTypRola
Mieczysława R.osoba_fizycznapowód
T. Zakładom Urządzeń Młyńskich „S.”, S.A. w T.spółkapozwana
Jan G.osoba_fizycznauprawniony z prawa pierwokupu

Przepisy (14)

Główne

k.c. art. 596

Kodeks cywilny

Definicja i skutki zastrzeżenia prawa pierwokupu.

k.c. art. 597 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Wykonanie prawa pierwokupu i wymóg formy.

Pomocnicze

k.c. art. 158

Kodeks cywilny

Wymóg formy aktu notarialnego dotyczy zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości, a nie samego zastrzeżenia prawa pierwokupu.

k.c. art. 73 § § 2

Kodeks cywilny

Wymóg formy szczególnej dla czynności prawnej, jeśli ustawa ją przewiduje.

k.c. art. 353[1]

Kodeks cywilny

Zasada swobody umów.

k.c. art. 390 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Skutki nieważności umowy przedwstępnej i roszczenia z niej wynikające.

k.c. art. 70[1]

Kodeks cywilny

Przepisy dotyczące przetargu.

k.c. art. 598 § § 1

Kodeks cywilny

Obowiązek zawiadomienia uprawnionego o treści umowy sprzedaży.

k.c. art. 599 § § 1

Kodeks cywilny

Odpowiedzialność za szkodę poniesioną przez uprawnionego.

k.c. art. 600 § § 1 zdanie pierwsze

Kodeks cywilny

Skutek złożenia oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu.

k.p.c. art. 393[1] § pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa kasacji - naruszenie prawa materialnego.

k.p.c. art. 393[12]

Kodeks postępowania cywilnego

Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego.

k.p.c. art. 98 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada odpowiedzialności za koszty procesu.

k.p.c. art. 108 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zakres orzeczenia o kosztach.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Samo zastrzeżenie prawa pierwokupu nieruchomości nie wymaga formy aktu notarialnego. • Wykonanie prawa pierwokupu wymaga formy aktu notarialnego, jeśli umowa sprzedaży wymaga tej formy. • Uchwała SN z 1952 r. (C 1521/51) straciła aktualność w związku ze zmianą stanu prawnego.

Odrzucone argumenty

Zastrzeżenie prawa pierwokupu nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego. • Wygranie przetargu rodzi roszczenie o bezwarunkowe zawarcie umowy sprzedaży, nawet przy istnieniu prawa pierwokupu.

Godne uwagi sformułowania

Zastrzeżenie prawa pierwokupu nieruchomości nie wymaga formy aktu notarialnego. • Samo zastrzeżenie prawa pierwokupu nie stwarza zobowiązania, nawet warunkowego, do przeniesienia własności. • Zobowiązanie takie powstanie bowiem dopiero wówczas, gdy uprawniony skorzysta z przysługującego mu prawa pierwokupu.

Skład orzekający

Filomena Barczewska

przewodniczący

Elżbieta Skowrońska-Bocian

sprawozdawca

Tadeusz Żyznowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że zastrzeżenie prawa pierwokupu nieruchomości nie wymaga formy aktu notarialnego, a jedynie wykonanie tego prawa."

Ograniczenia: Dotyczy prawa pierwokupu wynikającego z czynności prawnej, a nie z ustawy. Interpretacja oparta na przepisach k.c. obowiązujących w dacie orzekania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie wyjaśnia kluczową kwestię dotyczącą formy prawnej zastrzeżenia prawa pierwokupu nieruchomości, co ma istotne znaczenie praktyczne dla obrotu nieruchomościami i umów przedwstępnych.

Prawo pierwokupu nieruchomości: czy zawsze potrzebny jest notariusz?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst