IV CKN 651/00
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka dochodziła od dwóch spółek zapłaty kwoty 40 271 zł z odsetkami tytułem zwrotu ceny samochodu po odstąpieniu od umowy sprzedaży. Sąd pierwszej instancji zasądził od jednej ze spółek kwotę 40 000 zł z odsetkami. Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił wyrok, zasądzając 32 000 zł i oddalając żądanie odsetek, argumentując, że powódka korzystała z samochodu po odstąpieniu od umowy, a pozwanej przysługuje prawo zatrzymania. Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego w części oddalającej powództwo o odsetki. Uznał, że zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. jest chybiony, ale zasadny jest zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. poprzez rozpoznanie sprawy z przekroczeniem granic apelacji, gdyż sąd apelacyjny obniżył cenę pojazdu, mimo że pozwana nie domagała się tego w apelacji. Sąd Najwyższy podkreślił, że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) wyłącza opóźnienie w spełnieniu świadczenia, ale aby mogło być uwzględnione, musi być skutecznie zgłoszone przez stronę pozwaną, nawet w sposób dorozumiany. Samo istnienie prawa nie jest równoznaczne z jego skutecznym skorzystaniem. Ponieważ ustalenia sądu apelacyjnego w tej kwestii nie były jednoznaczne, Sąd Najwyższy uznał, że doszło do naruszenia art. 481 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie stosowania prawa zatrzymania i jego skutków w postaci wyłączenia opóźnienia, a także granic kontroli apelacyjnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji odstąpienia od umowy wzajemnej i prawa zatrzymania, wymaga zgłoszenia zarzutu.
Zagadnienia prawne (3)
Czy skuteczne skorzystanie przez stronę z prawa zatrzymania wzajemnego świadczenia pieniężnego wyłącza opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, skuteczne skorzystanie z prawa zatrzymania wyłącza opóźnienie, jednakże prawo to musi być skutecznie zgłoszone przez stronę.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) może być uwzględnione przez sąd tylko w razie zgłoszenia odpowiedniego zarzutu przez uprawnionego. Samo istnienie prawa nie jest równoznaczne z jego skutecznym skorzystaniem, a ustalenie skuteczności wymaga kategorycznych i jednoznacznych dowodów.
Czy sąd drugiej instancji może obniżyć cenę pojazdu w sytuacji, gdy strona pozwana nie domagała się tego w apelacji, a jedynie wskazywała na intensywną eksploatację pojazdu po odstąpieniu od umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji nie może orzekać ponad zakres apelacji, a obniżenie ceny pojazdu w tej sytuacji stanowiło naruszenie art. 378 § 1 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd apelacyjny przekroczył granice apelacji, oddalając powództwo ponad kwotę 32 000 zł z powodu obniżenia wartości samochodu, podczas gdy pozwana nie zgłosiła takiego żądania w apelacji.
Czy sąd może zasądzić odsetki od daty doręczenia pozwu, jeśli pozwana spółka nie opóźniła się ze spełnieniem świadczenia z powodu skutecznego skorzystania z prawa zatrzymania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli pozwana skutecznie skorzystała z prawa zatrzymania, nie można mówić o opóźnieniu i zasądzać odsetek.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zasadny jest zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie, ponieważ dopiero po jednoznacznym rozstrzygnięciu, czy pozwana skutecznie zgłosiła zarzut zatrzymania, można ocenić, czy doszło do opóźnienia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Helena U. | osoba_fizyczna | powódka |
| Przedsiębiorstwo Transportowe „T.”, spółka z o.o. | spółka | pozwana |
| spółka z o.o. D.C.W. | spółka | pozwana |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
Prawo zatrzymania wzajemnego świadczenia pieniężnego wyłącza opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia, ale wymaga skutecznego zgłoszenia zarzutu.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Niezastosowanie przepisu w sytuacji, gdy nie doszło do opóźnienia ze spełnieniem świadczenia z powodu skutecznego skorzystania z prawa zatrzymania.
Pomocnicze
k.c. art. 494
Kodeks cywilny
Obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń po odstąpieniu od umowy.
k.c. art. 560 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa do żądania zwrotu świadczenia pieniężnego po odstąpieniu od umowy sprzedaży.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz orzekania ponad żądanie lub co do przedmiotu nieobjętego żądaniem.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz orzekania przez sąd drugiej instancji z przekroczeniem granic zaskarżenia.
k.p.c. art. 393 § 13 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. przez rozpoznanie sprawy z przekroczeniem granic apelacji. • Naruszenie art. 481 § 1 k.c. przez niezastosowanie przepisu dotyczącego odsetek, podczas gdy prawo zatrzymania nie zostało skutecznie zgłoszone.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. przez orzekanie co do przedmiotu nieobjętego żądaniem (argument powódki uznany za chybiony).
Godne uwagi sformułowania
Skuteczne skorzystanie przez stronę z prawa zatrzymania wzajemnego świadczenia pieniężnego wyłącza opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia • Prawo zatrzymania może być uwzględnione przez sąd tylko w razie zgłoszenia przez uprawnionego odpowiedniego zarzutu wobec drugiej strony • Błędnie utożsamił fakt przysługującego pozwanej prawa zatrzymania (...) z samym skutecznym skorzystaniem przez nią z tego prawa.
Skład orzekający
Zbigniew Kwaśniewski
przewodniczący-sprawozdawca
Irena Gromska-Szuster
członek
Marian Kocon
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania prawa zatrzymania i jego skutków w postaci wyłączenia opóźnienia, a także granic kontroli apelacyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odstąpienia od umowy wzajemnej i prawa zatrzymania, wymaga zgłoszenia zarzutu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie wyjaśnia kluczową kwestię praktyczną dotyczącą prawa zatrzymania i jego wpływu na opóźnienie w płatności, co jest istotne dla wielu transakcji cywilnoprawnych. Pokazuje również, jak ważne jest formalne zgłoszenie zarzutu.
“Prawo zatrzymania: Czy samo posiadanie prawa wystarczy, by uniknąć odsetek?”
Dane finansowe
WPS: 40 271 PLN
zwrot ceny zakupu: 32 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.