IV CKN 5/00

83/7/A/2012 WYROK z dnia 25 lipca 2012 r. Sygn. akt K 14/10* * Sentencja została ogłoszona dnia 31 lipca 2012 r. w Dz. U. z 2012 r. poz. 867. W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński – przewodniczący Stanisław Biernat Zbigniew Cieślak Maria Gintowt-Jankowicz Mirosław Granat Wojciech Hermeliński Marek Kotlinowski Małgorzata Pyziak-Szafnicka Stanisław Rymar – sprawozdawca Piotr Tuleja Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz Andrzej Wróbel Marek Zubik, protokolant: Grażyna Szałygo, po rozpoznaniu, z udziałem wnioskodawcy oraz Sejmu i Prokuratora Generalnego, na rozprawie w dniu 25 lipca 2012 r., wniosku Krajowej Rady Komorniczej o zbadanie zgodności: art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191, ze zm.), w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 769), z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu wskazanym w punkcie 1, w zakresie, w jakim Minister Sprawiedliwości zawiesza obligatoryjnie komornika w czynnościach w wypadku, gdy na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) został przeciw niemu wniesiony akt oskarżenia przez samego pokrzywdzonego, z art. 2, art. 17 ust. 1 i art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu wskazanym w punkcie 1, z art. 17 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, art. 32b ust. 1 pkt 6 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu wskazanym w punkcie 1, z art. 17 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, art. 63 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 236, poz. 2356) oraz w brzmieniu wskazanym w punkcie 1, w zakresie, w jakim pozbawia zastępowanego komornika prawa do wynagrodzenia za korzystanie z jego majątku w postaci środków rzeczowych jego kancelarii, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji, o r z e k a: 1. Art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 oraz z 2012 r. poz. 759) są zgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim odnosi się do postępowań wszczętych na podstawie subsydiarnego aktu oskarżenia o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, jest zgodny z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. 3. Art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy powołanej w punkcie 1 nie jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. 4. Art. 32b ust. 1 pkt 6 ustawy powołanej w punkcie 1 nie jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. 5. Art. 63 ust. 2 ustawy powołanej w punkcie 1 jest zgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ponadto p o s t a n a w i a: na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie. Uzasadnienie I 1. Krajowa Rada Komornicza (dalej: KRK lub wnioskodawca) na podstawie wniosku z 4 maja 2010 r., zgodnie z uchwałą z 10 marca 2010 r., nr 633/III, wystąpiła o zbadanie zgodności: 1) art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376, ze zm.; dalej: ustawa o komornikach bądź ustawa), w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 769; dalej: ustawa zmieniająca z 2007 r.) z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji, 2) art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2007 r., w zakresie, w jakim Minister Sprawiedliwości zawiesza obligatoryjnie komornika w czynnościach, w wypadku gdy na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) został przeciw niemu wniesiony akt oskarżenia przez samego pokrzywdzonego, z art. 2, art. 17 ust. 1 i art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 3) art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o komornikach, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2007 r., z art. 17 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 4) art. 32b ust. 1 pkt 6 ustawy o komornikach, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2007 r., z art. 17 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 5) art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach, w brzmieniu nadanym przez ustawę zmieniającą z 2007 r. oraz w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 236, poz. 2356; dalej: ustawa zmieniająca z 2004 r.), w zakresie, w jakim pozbawia zastępowanego komornika prawa do wynagrodzenia za korzystanie z jego majątku w postaci środków rzeczowych jego kancelarii, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji. We wniosku wskazano, że KRK jest organem samorządu zawodowego komorników sądowych, będącym reprezentantem komorników, działającym na podstawie ustawy o komornikach. Jako podstawę prawną do wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego powołano art. 83 w związku z art. 85 ustawy o komornikach. Pierwszy ze wskazanych przepisów stwierdza, że reprezentantem komorników jest Krajowa Rada Komornicza, drugi zaś stanowi przykładowe wyliczenie spraw, w jakich jest ona umocowana do działania. Zdaniem wnioskodawcy, przedmiot zaskarżenia wskazany we wniosku do Trybunału Konstytucyjnego mieści się w zakresie działania KRK, wynikającym z art. 85 ustawy o komornikach. W ocenie KRK, zakwestionowane przepisy dotyczą zakresu działania samorządu komorniczego (sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu komornika w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony) oraz interesów tworzących go komorników (tj. ich sytuacji prawnej w zakresie odnoszącym się do ich uprawnień i obowiązków). Wnioskodawca wskazał, że w związku z tym wniosek spełnia wymagania przewidziane w art. 191 ust. 1 pkt 4 i art. 191 ust. 2 Konstytucji oraz w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). 1.1. Zarzuty wobec art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach. 1.1.1. W ocenie wnioskodawcy, zwolnienie osób wymienionych w zakwestionowanym art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach z odbycia aplikacji komorniczej narusza art. 17 ust. 1 Konstytucji przez to, że częściowo pozbawia samorząd komorniczy jego konstytucyjnych uprawnień, tj. sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu komornika. Wnioskodawca twierdzi, że ustawodawca, tworząc samorząd komorniczy, nie może w sposób dowolny kształtować zakresu jego kompetencji, jest bowiem ograniczony konstytucyjnym wymogiem pozostawienia samorządowi pieczy, o której mowa w art. 17 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem wnioskodawcy, „konstytucyjną istotą samorządu zawodowego osób wykonujących zawody zaufania publicznego” jest posiadanie „kompetencji do sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony”. Kompetencje te dotyczą „organizowania sposobu i trybu wykonywania owych zawodów” oraz czuwania nad właściwym jego wykonywaniem i mają charakter samodzielny. Z analizy uregulowań dotyczących poszczególnych zawodów prawniczych wynika, zdaniem KRK, że ustawodawca za optymalny sposób przygotowania do wykonywania zawodów prawniczych uznał aplikację. Jednocześnie w wypadku reglamentowanych zawodów prawniczych, w ocenie wnioskodawcy, „cały przebieg wszystkich aplikacji” objęto pieczą organów samorządów zawodowych. W odniesieniu do zawodu komornika sądowego, KRK wskazała, że, w jej ocenie, piecza samorządu komorników sądowych nad należytym wykonywaniem zawodu polega m.in. na takiej organizacji toku kształcenia przyszłych komorników, by osoby te zdobyły realną wiedzę i umiejętności praktyczne konieczne do jego wykonywania. W związku z tym samorząd komorniczy przygotowuje odpowiednie standardy kształcenia, uzyskując w ten sposób gwarancję, że osoby, które zostaną powołane na stanowisko komornika, będą posiadały dostateczną wiedzę teoretyczną i praktyczną pozwalającą na zgodne z prawem prowadzenie egzekucji. Zdaniem wnioskodawcy, nawet najstaranniej przygotowany i przeprowadzony egzamin komorniczy nie może zastąpić kompleksowego przygotowania w postaci aplikacji komorniczej, ponieważ nie sprawdza wszystkich umiejętności i predyspozycji koniecznych do wykonywania zawodu. Wnioskodawca wyraził obawę, że w kręgu osób, które na podstawie zaskarżonej regulacji mają prawo przystąpienia do egzaminu komorniczego, mogą pojawić się osoby, które choć zdadzą egzamin, nie będą miały dostatecznego przygotowania zawodowego do dokonywania czynności komornika sądowego. Komornik jest funkcjonariuszem publicznym, jest pomocniczym organem wymiaru sprawiedliwości stosującym prawo – w tym również środki przymusu. Podejmowane przez niego działania i rozstrzygnięcia dotykają wprost sfery praw i wolności osób trzecich. To zaś, przynajmniej w założeniu, wymagałoby, aby posiadał dużą wiedzę prawniczą, tak teoretyczną jak i praktyczną. Zdobycie takiej wiedzy zapewniać ma aplikacja komornicza. Zwolnienie pewnych kategorii osób z obowiązku odbycia aplikacji, w ocenie wnioskodawcy, nosi także znamiona arbitralności. Ustawodawca bowiem a priori uznaje, że osoby wymienione w tych przepisach posiadają wiedzę gwarantującą prawidłowe wykonywanie zawodu. W szczególności zarzut ten KRK odnosi do osób, które nie odbyły żadnej aplikacji, a które „zdobyły jakąś wiedzę w formach niezorganizowanych, poprzez praktyczne zajmowanie się prawem, wspomagając poszczególne osoby zatrudniające kandydatów na komorników sądowych”. O ile bowiem odbycie aplikacji sędziowskiej, adwokackiej, radcowskiej czy notarialnej może dawać, zdaniem wnioskodawcy, pewną gwarancję, że osoba, która ją ukończyła, posiada pewną wiedzę i umiejętności prawnicze, o tyle zajmowanie się, jak to ujmuje wnioskodawca, „bliżej niedookreślonymi sprawami” w ramach wspomagania osoby wykonującej zawód prawniczy nie daje jakichkolwiek prawnych gwarancji zaznajomienia się z wiedzą teoretyczną i praktycznymi umiejętnościami koniecznymi do wykonywania zawodu. 1.1.2. Wnioskodawca zarzuca art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach także to, że przepisy te zwalniają z aplikacji osoby zajmujące się prawem w praktyce nie tylko w ramach trwałego stosunku prawnego, jakim jest stosunek pracy, ale również w ramach każdej innej umowy cywilnoprawnej, w tym np. umowy o dzieło. W ocenie KRK, taka regulacja uprawnia do złożenia egzaminu osobę, która mogła zajmować się wyłącznie jednym zagadnieniem prawnym, wykonując jedną umowę o dzieło, której okres wykonania ustalono na 5 lat. KRK uważa, że w tej sytuacji samorząd komorniczy jest całkowicie pozbawiony wpływu na przebieg kształcenia zawodowego osób ubiegających się o powołanie na stanowisko komornika, a tym samym „pewnego zakresu wpływu na sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu przez komornika sądowego”, co pozostaje w sprzeczności z art. 17 ust. 1 Konstytucji. 1.1.3. W odniesieniu do zarzutu niezgodności z art. 2 Konstytucji przepisów zawartych w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach, KRK wskazała, że użyte w tych przepisach sformułowania: „wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego” oraz „wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane z czynnościami wykonywanymi przez notariusza” nie pozwalają na precyzyjne wyodrębnienie podmiotów, które są zwolnione od obowiązku odbycia aplikacji. Podkreśliła, że co prawda art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 precyzuje, iż wymienione tam czynności mają wykazywać bezpośredni związek, jednakże nie z działalnością prawniczą, lecz odpowiednio „ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę” lub z „czynnościami wykonywanymi przez notariusza”. Przepisy te nie wymagają zatem, by czynności te miały bezpośredni związek z samym stosowaniem prawa, a zatem by były to czynności polegające na świadczeniu pomocy prawnej lub też czynności polegające na przygotowywaniu umów czy innych dokumentów tworzonych przez notariusza. Za czynność bezpośrednio wiążącą się z czynnościami adwokatów, radców prawnych lub notariuszy może być więc uznane np. przepisywanie dokumentów lub ich korekta. W konsekwencji art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach, przez to, że wyznacza niedookreślony krąg osób uprawnionych do powołania na stanowisko komornika sądowego bez odbycia aplikacji narusza art. 2 Konstytucji. 1.1.4. Zdaniem KRK, zakwestionowana regulacja zawarta w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach narusza art. 2 Konstytucji (zasadę poprawnej legislacji) także przez to, że zwalnia określone podmioty z obowiązku odbycia aplikacji komorniczej przy jednoczesnym braku innego mechanizmu gwarantującego nabycie określonej wiedzy prawniczej czy też mechanizmu weryfikacji posiadanej wiedzy. Wnioskodawca wskazał, że w przeszłości komornik był urzędnikiem sądowym wykonującym w trakcie postępowania egzekucyjnego różnego rodzaju czynności pod nadzorem sądu, natomiast obecnie samodzielnie wykonuje czynności egzekucyjne, które ingerują w sferę wolności obywatelskich. Konieczne zatem stało się stworzenie takich standardów kształcenia zawodowego, które komornikom zapewniłyby uzyskanie rozległej wiedzy prawniczej. Takie standardy wprowadziła ustawa o komornikach sądowych w jej pierwotnym brzmieniu. Jednakże z chwilą uchwalenia ustawy zmieniającej z 2007 r. nastąpił, w ocenie KRK, istotny regres w sferze standardów kształcenia prawniczego do zawodu komornika sądowego. Znowelizowana ustawa o komornikach dopuszcza możliwość powołania na stanowisko komornika osób, które wprawdzie mogły nabyć takie umiejętności, wykonując określone czynności w kancelarii adwokackiej, radcowskiej czy też notarialnej, jednakże żaden przepis ustawy o komornikach – w tym również art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 – nie przewiduje jakichkolwiek mechanizmów, które pozwoliłyby na weryfikację tego. Ustawodawca kierował się zatem domniemaniem, że każda osoba, która w praktyce zajmuje się prawem przez 5 lat, musi nabyć takie umiejętności, które pozwolą jej na wykonywanie zawodu komornika sądowego. W ocenie wnioskodawcy, jest to założenie błędne, ponieważ osoba zatrudniona w kancelarii adwokackiej pod opieką adwokata specjalizującego się w sprawach karnych, nie nabędzie takich umiejętności, które pozwoliłyby jej na wykonywanie zawodu komornika. Wnioskodawca ma także wątpliwości, czy osobie zatrudnionej w kancelarii notariusza będą powierzane czynności polegające na sporządzaniu umów, a więc wykonywaniu czynności należących do istoty tego zawodu. Zdaniem wnioskodawcy, osoby takie będą raczej wykonywały czynności o charakterze technicznym, jak badanie ksiąg wieczystych czy asystowanie przy odbieraniu informacji koniecznych do sporządzenia aktu notarialnego. Stąd też, w ocenie KRK, wiedza nabyta przez osoby wskazane w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach będzie wiedzą wycinkową, która może być w nikłym stopniu przydatna do wykonywania zawodu komornika. To zaś oznacza, że do wykonywania tego zawodu byłyby dopuszczane osoby, których działania mogłyby prowadzić do wyrządzenia szkód zarówno wierzycielom, jak i dłużnikom. 1.2. Zarzuty wobec art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach. 1.2.1. Wnioskodawca wskazał, że z normy zawartej w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach wynika, iż wskazane w tych przepisach osoby uzyskują „prawo do powołania na stanowisko komornika sądowego bez odbycia aplikacji komorniczej”, o ile wykonywały wymienione czynności przez co najmniej 5 lat w okresie nie dłuższym niż 8 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu komorniczego, przy czym pięcioletnie okresy zatrudnienia ustala się jako sumę okresów obliczonych z zachowaniem proporcjonalności ich wymiaru. W ocenie wnioskodawcy, użyte przez ustawodawcę sformułowanie, że pięcioletnie okresy zatrudnienia ustala się jako „sumę okresów obliczonych z zachowaniem proporcjonalności ich wymiaru” jest nieprecyzyjne i na tyle niejasne, że może budzić nieusuwalne wątpliwości w procesie jego wykładni. Można domniemywać, że ustawodawca zmierzał do uregulowania sposobu sumowania okresów zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy (na tzw. ułamkach etatu). Zamiar swój ustawodawca zwerbalizował jednak w sposób wysoce zawiły i nie w pełni jednoznaczny, posługując się niejasnym określeniem „z zachowaniem proporcjonalności ich wymiaru”. Wnioskodawca wskazał, że proporcjonalność pozostaje zawsze określoną relacją dwóch lub większej liczby wartości mierzalnych ilościowo, które powinny być jednoznacznie wskazane przez prawodawcę. Skoro zaś ustawodawca tego nie uczynił, „przepis ten jest na tyle dysfunkcjonalny, że nie można ustalić jego treści”. W konsekwencji nie można także ustalić, w jaki sposób powinny być obliczane okresy, o których mowa w 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach. 1.2.2. Wnioskodawca wskazuje także na problem wykładni art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach w zestawieniu z art. 10 ust. 1 pkt 10 i art. 32 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 10 na stanowisko komornika może być powołana osoba, która pracowała w charakterze asesora komorniczego co najmniej 2 lata. Natomiast zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy na stanowisko asesora może być powołana osoba, która spełnia wymogi określone: w art. 10 ust. 1 pkt 1-9 ustawy (w tym określony w pkt 8 tego przepisu wymóg odbycia aplikacji komorniczej) lub w art. 10 ust. 1 pkt 1-7 (jeśli w okresie nie dłuższym niż 8 lat przed złożeniem wniosku o powołanie na stanowisko asesora komorniczego pracowała co najmniej 5 lat na stanowisku referendarza sądowego). Zdaniem KRK, poważne wątpliwości w tym zakresie budzi kwestia, czy zwolnienie osób wymienionych w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach z obowiązku odbycia aplikacji komorniczej przy ubieganiu się o stanowisko komornika rozciąga się także na etap powołania ich na stanowisko asesora komorniczego. Analiza art. 10 ust. 1 pkt 10 i art. 32 ust. 1 ustawy o komornikach prowadzi do wniosku, że osoby określone w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 najpierw w celu uzyskania powołania na stanowisko asesora muszą spełnić wymogi określone w art. 10 ust. 1 pkt 1-9 ustawy, w tym odbyć aplikację. Żaden przepis nie zwalnia ich bowiem wprost z tego obowiązku. Wnioskodawca stwierdza, że dokonując wykładni tych przepisów, można byłoby przyjąć w drodze rozumowania a minori ad maius, że zakwestionowane przepisy uchylają obowiązek odbycia aplikacji komorniczej także na etapie powoływania na stanowisko asesora komorniczego. Skoro bowiem osoby wymienione w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy mogą być powołane na stanowisko komornika sądowego bez odbycia aplikacji komorniczej, to tym bardziej mogą być powołane na stanowisko asesora komorniczego. Przeszkodą dla takiego sposobu wykładni tych przepisów jest jednak, zdaniem wnioskodawcy, art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach, który normuje zasady powoływania na stanowisko asesora komorniczego referendarza sądowego. Na mocy art. 10 ust. 3 ustawy o komornikach, referendarze sądowi mogą ubiegać się o powołanie na stanowisko komornika bez aplikacji komorniczej i bez egzaminu komorniczego, jednak zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 10 muszą wykazać się co najmniej dwuletnim okresem pracy na stanowisku asesora komorniczego. Jednocześnie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach wyraźnie stanowi, że w momencie powoływania na stanowisko asesora komorniczego, osoby te zwolnione są z wymogu zarówno odbycia aplikacji, jak i zdania egzaminu komorniczego. Wynika stąd, zdaniem wnioskodawcy, że podczas konstruowania art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach ustawodawca przyjął zasadę odrębnego normowania przesłanek powoływania na stanowisko asesora komorniczego i komornika sądowego. W ocenie KRK, nie wydaje się możliwe uznanie, że art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach uchyla obowiązek odbycia aplikacji komorniczej również w stosunku do osób, które ubiegają się o powołanie na stanowisko asesora komorniczego. Według wnioskodawcy, „osoby te w momencie powoływania na stanowisko komornika nie mogą wykazać się odpowiednim okresem zatrudnienia na stanowisku asesora sądowego, co powoduje, że nie mogą zostać powołane na to stanowisko”. W konsekwencji, jeśli wskutek wadliwego unormowania w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach przesłanek powołania na stanowisko komornika sądowego osoby te nie mogą zostać powołane na to stanowisko, należałoby uznać, że przepisy te są dysfunkcjonalne i naruszają wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadę poprawnej legislacji. 1.3. Zarzuty dotyczące art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach. 1.3.1. W ocenie wnioskodawcy, zakres uprawnień Ministra Sprawiedliwości wynikający z art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach (stanowiącego, że Minister Sprawiedliwości zawiesza komornika w czynnościach, jeżeli przeciwko komornikowi jest prowadzone postępowanie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe) został określony w sposób zbyt szeroki. Minister nie jest ograniczony żadnym katalogiem przestępstw „urzędniczych”, których popełnienie przez komornika stanowiłoby przeszkodę do sprawowania przez niego funkcji. Ponadto kompetencja przyznana Ministrowi Sprawiedliwości jest kompetencją związaną, musi on zawiesić komornika w czynnościach, o ile tylko zostało wszczęte przeciw niemu postępowanie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Minister nie ma żadnego marginesu dokonania oceny, czy w konkretnej sytuacji ze względu na interes publiczny należy zastosować środek w postaci zawieszenia komornika w czynnościach, czy też nie stosować tego środka. Wnioskodawca wskazał także, że obligatoryjne zawieszenie komornika w czynnościach może nastąpić także wówczas, gdy subsydiarny akt oskarżenia o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego przeciwko komornikowi wniesie sam pokrzywdzony w trybie art. 55 § 1 k.p.k. (w razie powtórnego wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania karnego). Przesłanką odmowy wszczęcia postępowania karnego jest brak uzasadnionego podejrzenia, iż popełniono przestępstwo, natomiast przesłanką umorzenia takiego postępowania jest brak podstaw do wniesienia aktu oskarżenia. Oceny, czy zachodzą wskazane wyżej przesłanki odmowy wszczęcia postępowania lub jego umorzenia, dokonuje bezstronny i niezawisły organ powołany do strzeżenia praworządności oraz czuwania nad ściganiem przestępstw. Aby możliwe było wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego, organ ten dwukrotnie musi dokonać oceny, czy brak jest podstaw do ścigania określonej osoby. Wnioskodawca wskazuje, że o tym, czy do sądu zostanie skierowany subsydiarny akt oskarżenia, decyduje osoba osobiście zainteresowana, której ocena odnośnie do popełnienia przestępstwa jest często bardzo subiektywna. Ponadto motywem jej postępowania nie zawsze musi być zamiar doprowadzenia do ukarania sprawcy przestępstwa. Wnioskodawca wskazał, że jeśli w procesie analizy art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach uwzględni się wskazaną wyżej okoliczność, należy dojść do wniosku, że w wypadku gdy postępowanie karne zostanie wszczęte na podstawie subsydiarnego aktu oskarżenia, to w istocie o obligatoryjnym zawieszeniu komornika w czynnościach będą przesądzały wola osoby pokrzywdzonej i jej nieobiektywna ocena prawna okoliczności istotnych dla sprawy. Tymczasem zawieszenie w czynnościach jest daleko idącą dolegliwością, czasowo uniemożliwiającą wykonywanie zawodu i osiąganie dochodów. W ocenie wnioskodawcy, art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach, w zakresie, w jakim dotyczy obligatoryjnego zawieszenia komornika w czynnościach, w wypadku gdy na podstawie art. 55 § 1 k.p.k. został przeciwko niemu wniesiony akt oskarżenia przez samego pokrzywdzonego, stanowi nieproporcjonalną ingerencję w jego wolność wykonywania zawodu gwarantowaną w art. 65 ust. 1 Konstytucji. O ile bowiem można uzasadnić zawieszenie komornika w czynnościach, w wypadku gdy powołany do tego organ, po dokonaniu obiektywnej oceny sprawy ustali, że istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przez komornika przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego, o tyle trudno uzasadnić obligatoryjne zawieszenie, w sytuacji gdy obiektywne i bezstronne organy państwa wyrażają ocenę, iż przestępstwa nie popełniono (lub też że brak jest podstaw do wniesienia aktu oskarżenia), a odmienne stanowisko wyrazi osoba pokrzywdzona, wnosząc subsydiarny akt oskarżenia. Wnioskodawca podkreślił, że odmienna, ujemna ocena zachowania komornika sądowego często jest podyktowana emocjami. W szczególności ma to miejsce, gdy zachowanie komornika kwalifikowane przez osobę prywatną jako przestępstwo jest związane z czynnościami egzekucyjnymi wykonywanymi przez komornika. Prowadzenie egzekucji samo w sobie jest odczuwane przez dłużników jako krzywdzące i niesprawiedliwe, stąd też trudno mówić o ich obiektywizmie oceny zachowań komorników w trakcie prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Wnioskodawca wskazał, że zarzut niekonstytucyjności art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach jest tym bardziej uzasadniony, że ustawa ta w ogóle nie przewiduje możliwości zawieszenia komornika w czynnościach, w wypadku gdy toczy się przeciw niemu postępowanie karne o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego (a więc w sytuacji, w której oceny tego, czy komornik dopuścił się przestępstwa, dokonuje sam pokrzywdzony i podejmuje określone działania przed sądem). Z analizy art. 15 ustawy o komornikach wynika, zdaniem KRK, że ustawodawca założył, iż wniesienie aktu oskarżenia przeciw komornikowi w sprawie ściganej z oskarżenia prywatnego nie może samo przez się przesądzać o utracie przez komornika kwalifikacji do wykonywania zawodu. W związku z tym, takie samo rozstrzygnięcie normatywne powinno zostać przyjęte przez ustawodawcę w wypadku wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. W ocenie KRK, gdyby nawet uznać, że w pewnych sytuacjach może zachodzić konieczność zawieszenia komornika w czynnościach także w wypadku, gdy postępowanie karne toczy się na skutek wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, to i tak tego rodzaju ingerencja powinna być poprzedzona oceną niezależnego organu, czy faktycznie zachodzą ku temu przesłanki. Tylko wówczas wkroczenie ustawodawcy w sferę chronioną konstytucyjnie nie byłoby nadmierne i nieproporcjonalne. 1.3.2. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji przez art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach, wnioskodawca stwierdził, że przepis ten wyłącza z zakresu kompetencji samorządu komorniczego ocenę zachowania komorników, przeciwko którym został wniesiony prywatny akt oskarżenia, a więc „sprawę, która ze względu na konstytucyjne cele istnienia samorządu komorników, mieści się w obszarze jej kompetencji”. Uchwalając ten przepis, ustawodawca wkroczył w sferę praw samorządu komorniczego, wyznaczoną w art. 17 ust. 1 Konstytucji. Ingerencja ta jest głęboka, bo uszczupla jedną z istotnych kompetencji samorządu, „która pozwala mu na wykonywanie jego konstytucyjnych zadań sprawowania należytej pieczy nad wykonywaniem zawodu komornika, ograniczając jego uprawnienie do oceny zachowań komornika sprzecznych z prawem”. Ingerencja ta nie spełnia warunków wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, w szczególności należy ją uznać za nieproporcjonalną. Wnioskodawca podkreślił, że zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o komornikach, kompetencja w zakresie zawieszania w czynnościach komornika, przeciw któremu toczy się postępowanie dyscyplinarne lub karne, została powierzona samorządowi komorniczemu. Zasadniczo postępowanie w tym zakresie powinno zostać wszczęte z urzędu. Nie wyklucza to jednak możliwości złożenia stosownego wniosku przez podmioty, o których mowa w art. 74 ust. 1 tej ustawy, a więc również przez Ministra Sprawiedliwości, prezesów sądów czy przez sędziów wizytatorów. KRK wskazała, że w świetle obowiązujących unormowań Minister Sprawiedliwości może zatem doprowadzić do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego i rozpoznania kwestii zawieszenia komornika w czynnościach, bez konieczności ograniczania kompetencji samorządu zawodowego. Skoro ustawodawca zdecydował się na ustanowienie w drodze ustawy samorządu zawodowego komorników sądowych, uznając, iż będzie on sprawował skutecznie pieczę nad wykonywaniem zawodu komornika sądowego, to powstaje pytanie, czy są przyczyny, by ograniczać te uprawnienia. Wnioskodawca argumentuje, że takie wkroczenie w kompetencje samorządu mogłoby mieć miejsce w wypadku, gdyby było to konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Wymagałoby to stwierdzenia, że działanie samorządu i wykonywanie powierzonych mu w drodze ustawy kompetencji zagraża owym wartościom konstytucyjnym. Sama jednak konstatacja, iż ustawodawca musiał ograniczyć samorządowi komorniczemu kompetencje, które przyznał mu w drodze ustawy, z uwagi na ochronę wartości określonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, jest wewnętrznie sprzeczna. Musiałoby to bowiem oznaczać, że przyznając określone uprawnienia samorządowi, ustawodawca doprowadził do stanu, w którym wartości te zostały zagrożone. Wnioskodawca przyznał, że mogłoby dojść do sytuacji, w której podmiot mający określone kompetencje realizowałby je w sposób zagrażający wartościom konstytucyjnym wskazanym w art. 31 ust. 3 Konstytucji (np. przez powstrzymywanie się od korzystania z kompetencji lub jej wykorzystywanie sprzecznie z celami ustawy), jednak wówczas istniałyby przesłanki do pozbawienia go przyznanej kompetencji i powierzenie jej innemu podmiotowi. Tymczasem znowelizowana ustawa o komornikach nie pozbawiła samorządu komorniczego kompetencji w zakresie orzekania w sprawie zawieszenia komorników sądowych w czynnościach, na co wskazuje treść jej art. 78 ust. 1. Przyznała jednak Ministrowi Sprawiedliwości nieograniczone żadnymi przesłankami uprawnienie do zawieszenia komornika w czynnościach, co wnioskodawca uznaje za wkroczenie w kompetencje samorządu komorniczego. Ingerencję taką dałoby się uzasadnić argumentem, że w niektórych wypadkach konieczne jest szybkie podjęcie działań zmierzających do niedopuszczenia komornika sądowego do wykonywania czynności. Działanie organów samorządu komorniczego jako organów kolegialnych charakteryzuje się zaś pewną inercją, co uzasadniałoby powierzenie pewnych kompetencji monokratycznemu organowi, jakim jest Minister Sprawiedliwości. Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w wypadku, gdy zostaje wniesiony subsydiarny akt oskarżenia. Wówczas ograniczenie kompetencji samorządu zawodowego następowałoby w związku z wyrażeniem przez osobę prywatną subiektywnej oceny, iż komornik dopuścił się przestępstwa. Wnioskodawca uznał, że takie ograniczenie nie jest konieczne ze względu na bezpieczeństwo lub porządek publiczny, moralność publiczną czy wolności lub prawa innych osób. Wnioskodawca zaznaczył także, że orzecznictwo dyscyplinarne, którego elementem jest orzekanie o zawieszeniu komornika w czynnościach, jest jednym z podstawowych uprawnień samorządu zawodowego, decydującym o jego istocie. Jego ograniczenie stanowi zatem ingerencję w samą istotę samorządu. Pozbawia bowiem ten samorząd jednego z bardzo istotnych instrumentów sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. W ocenie wnioskodawcy, ustawodawca, ograniczając uprawnienia samorządu komorniczego w sferze sprawowania orzecznictwa dyscyplinarnego, przekroczył wynikające z art. 17 ust. 1 Konstytucji kompetencje dotyczące kreowania samorządów zawodowych. Arbitralne wkroczenie przez ustawodawcę w sferę, która w świetle art. 17 ust. 1 Konstytucji nie może być przez niego kształtowana, stanowi jednocześnie naruszenie zasady państwa prawa wyrażonej w art. 2 Konstytucji. 1.4. Zarzuty dotyczące art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 oraz art. 32b ust. 1 pkt 6 ustawy o komornikach. 1.4.1. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji przez art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o komornikach, wnioskodawca stwierdził, że przyznanie Ministrowi Sprawiedliwości nieograniczonego żadnymi przesłankami uprawnienia do odwoływania komorników z zajmowanego stanowiska w wypadku rażącego lub uporczywego naruszania przez nich przepisów prawa oraz w wypadku zawinionego niewykonania zarządzeń, o których mowa w art. 3 ust. 3 tej ustawy, stanowi ograniczenie kompetencji samorządu komorniczego w sferze orzekania o odpowiedzialności dyscyplinarnej komorników. Ustawodawca wkroczył tym samym w sferę praw samorządu komorniczego wyznaczoną przez art. 17 ust. 1 Konstytucji. Ingerencja ta nie spełnia, zdaniem wnioskodawcy, wymogów określonych w art. 31 ust. 1 Konstytucji – jest nieproporcjonalna i nie służy ochronie wskazanych tam wartości. Jeśli komornik dopuści się czynów wymienionych w art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o komornikach, zaś Minister Sprawiedliwości lub prezesi sądów okręgowych albo apelacyjnych uznają, że ze względu na wskazane w art. 31 ust. 1 Konstytucji wartości należy uniemożliwić mu wykonywanie czynności, mogą doprowadzić do zawieszenia go w czynnościach. Orzecznictwo dyscyplinarne, którego elementem jest orzekanie o odpowiedzialności komorników za przewinienia dyscyplinarne, jest jednym z podstawowych uprawnień samorządu zawodowego, decydującym o jego istocie. Ograniczenie tego uprawnienia stanowi zatem ingerencję w samą istotę samorządu. Pozbawia bowiem samorząd jednego z bardzo istotnych instrumentów sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. 1.4.2. Wnioskodawca wskazał, że argumenty na poparcie zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji przez art. 32b ust. 1 pkt 6 ustawy o komornikach są analogiczne do argumentów przedstawionych dla uzasadnienia zarzutu skierowanego wobec art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 tej ustawy. Wnioskodawca stwierdził, że zgodnie z art. 33a ustawy o komornikach, do aplikantów i asesorów komorniczych stosuje się przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej komorników. Przepis ten zatem, zdaniem wnioskodawcy, powierza orzecznictwo dyscyplinarne w sprawach asesorów komorniczych samorządowi komorniczemu. Przyznanie w art. 32b ust. 1 pkt 6 ustawy o komornikach prezesowi sądu apelacyjnego nieograniczonego żadnymi przesłankami uprawnienia do odwoływania asesora komorniczego z zajmowanego stanowiska, w wypadku rażącego lub uporczywego naruszania przez niego przepisów prawa, stanowi ograniczenie kompetencji samorządu komorniczego w sferze orzekania o odpowiedzialności dyscyplinarnej asesorów komorniczych. Ustawodawca wkroczył w ten sposób w sferę praw samorządu komorniczego wyznaczoną przez art. 17 ust. 1 Konstytucji. Ingerencja ta nie spełnia wymogów określonych w art. 31 ust. 1 Konstytucji. 1.5. Zarzuty dotyczące art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach. Wnioskodawca zakwestionował zgodność art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach, w brzmieniu nadanym przez ustawę zmieniającą z 2007 r. oraz w brzmieniu nadanym przez ustawę zmieniającą z 2004 r., w zakresie, w jakim pozbawia zastępowanego komornika prawa do wynagrodzenia za korzystanie z jego majątku w postaci środków rzeczowych jego kancelarii – z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wnioskodawca nie uzasadnił, dlaczego kwestionuje wskazany przepis w dwóch brzmieniach. 1.5.1. Wnioskodawca, porównując regulację zawartą w art. 63 ust. 1 ustawy o komornikach z art. 63 ust. 2 tej ustawy stwierdza, że w wypadku gdy zastępstwo komornika wynika z innej przyczyny niż zawieszenie komornika w czynnościach, zastępowany komornik otrzymuje przez cały okres zastępstwa określoną część dochodów płynących z działalności zastępcy. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o komornikach, wynosi ona odpowiednio 75% i 50% dochodu zastępowanego komornika. Jeżeli natomiast przyczyną zastępstwa jest zawieszenie komornika w czynnościach, to wynagrodzenie we wskazanej wysokości przysługuje mu wyłącznie przez jeden rok, i po tym okresie zastępca, używając w dalszym ciągu majątku zastępowanego komornika, pobiera całą kwotę dochodu zastępowanego komornika. Zdaniem wnioskodawcy, sytuacja ta ogranicza prawo własności zastępowanego komornika bez stosownego wynagrodzenia. Działanie zastępcy komornika polega na wykonywaniu działalności egzekucyjnej za komornika, który nie może jej wykonywać. W tym celu zastępca komornika m.in. obejmuje kancelarię zastępowanego komornika i wykorzystuje ją dla prowadzenia tej działalności. Kancelaria komornicza stanowi tymczasem zespół środków osobowych i rzeczowych, dzięki którym prowadzona jest działalność egzekucyjna. Jest ona organizowana przez każdego komornika w momencie powołania go na to stanowisko (art. 13 ust. 1 ustawy o komornikach). Na majątek kancelarii mogą składać się zarówno nieruchomości, jak i ruchomości stanowiące wyposażenie biura, pojazdy mechaniczne czy też prawa niemajątkowe wykorzystywane w toku działalności egzekucyjnej (np. prawa do programów komputerowych). Wydatki na zorganizowanie kancelarii, w tym również na zakup wskazanych wyżej składników majątku, komornik ponosi ze swego majątku. Wykorzystywanie tego majątku przyczynia się do powstania dochodu zastępcy komornika, o którym mowa w art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach. Wnioskodawca wskazał, że jeśli dochodzi do ustanowienia zastępstwa i rozpoczęcia działalności zastępcy komornika, następuje wkroczenie w sferę własności zastępowanego komornika, które polega na ograniczeniu prawa własności tego ostatniego na rzecz zastępcy. Ograniczenia tego wnioskodawca upatruje w możności korzystania przez zastępcę komornika z majątku zastępowanego komornika. Wnioskodawca wskazał, że nie można kwestionować samego rozwiązania normatywnego pozwalającego na używanie przez zastępcę składników majątku zastępowanego komornika. Jego przyjęcie jest bowiem konieczne dla zapewnienia ciągłości prowadzonych postępowań egzekucyjnych, a tym samym jest uzasadnione względami porządku publicznego oraz ochroną praw wierzycieli. Rozwiązanie to samo przez się nie wydaje się naruszać w sposób nieproporcjonalny prawa własności zastępowanego komornika. Jednakże wątpliwości konstytucyjne budzi to, że ograniczenie prawa własności może w tym wypadku nastąpić bez stosownego wynagrodzenia dla zastępowanego komornika. Zastępca komornika, obejmując kancelarię zastępowanego komornika, uzyskuje prawo do korzystania z cudzego mienia. W tym wypadku dochodzi zatem do przepływu określonych wartości pomiędzy majątkiem zastępcy a majątkiem zastępowanego komornika. Zasadniczo wartość ta jest równa wartości, jaką zaoszczędził zastępca dzięki temu, że nie musiał dokonywać wydatków związanych z uzyskaniem prawa do korzystania z majątku znajdującego się w kancelarii. W ustawie o komornikach ustawodawca nie przewidział żadnego mechanizmu kompensaty na rzecz zastępowanego komornika z tytułu utraty możliwości wykorzystywania własnego majątku stanowiącego wyposażenie kancelarii. Za formę takiej kompensaty, zdaniem wnioskodawcy, nie można uznać wynagrodzenia, do jakiego ma on prawo w trakcie trwania zastępstwa. Kwota, jaką zastępowany komornik otrzymuje na podstawie art. 63 ustawy o komornikach stanowi bowiem jedynie kompensatę za wkład jego pracy w związku z podejmowanymi czynnościami egzekucyjnymi, których efektem było pobranie opłat egzekucyjnych już po ustanowieniu zastępstwa. W ocenie wnioskodawcy, wskazuje na to treść art. 63 ust. 1 ustawy, który przewiduje, że jedynie w pierwszym miesiącu zastępowany komornik ma prawo do wynagrodzenia w wysokości 75% dochodu, zaś w kolejnych miesiącach – 50% tego dochodu. Ustawodawca wyszedł zatem z założenia, że w trakcie pierwszego miesiąca zastępstwa większość pobranych przez zastępcę opłat egzekucyjnych jest związana z czynnościami podejmowanymi przez zastępowanego komornika, zaś w kolejnych miesiącach proporcja ta się zmienia. KRK wskazała ponadto, że nawet gdyby uznać, iż w kwocie wynagrodzenia otrzymywanego przez zastępowanego komornika mieści się kompensata za korzystanie z mienia stanowiącego jego własność, to takiej kompensaty nie uzyska komornik zawieszony w czynnościach po upływie roku od dnia zawieszenia, bo w myśl art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach po tym okresie traci on prawo do jakiegokolwiek wynagrodzenia. Mechanizmu kompensaty na rzecz zastępowanego komornika nie można również znaleźć w art. 63 ust. 4 ustawy o komornikach, ponieważ koszty działalności egzekucyjnej, których zamknięty katalog jest zamieszczony w art. 34 tej ustawy, nie obejmują wartości zużycia mienia, będącego własnością zastępowanego komornika. 1.5.2. Wnioskodawca wskazał, że zgodnie z art. 64 ust. 2 Konstytucji własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. Ze sformułowania tego przepisu wynika, że zakres gwarantowanej przez niego ochrony jest bardzo szeroki i, jak wielokrotnie podkreślał w swym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny, gwarantuje on ochronę prawną wszystkich praw majątkowych. Wnioskodawca podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny wskazywał w swoim orzecznictwie, iż art. 64 ust. 2 Konstytucji dopełnia regulację zawartą w art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji, nawiązując jednocześnie – w perspektywie konstytucyjnej regulacji ochrony własności – do ogólnej normy art. 32 ust. 1 zdania pierwszego Konstytucji, ustanawiającej zasadę równości. Ochrona praw majątkowych gwarantowana przez ten przepis ma dwa aspekty: po pierwsze, jej ochroną objęty jest każdy, komu przysługuje prawo majątkowe, bez względu na swe cechy osobowe czy inne szczególne przymioty; po drugie, ochrona praw podmiotowych musi być równa dla wszystkich tych podmiotów. Objęcie przez zastępcę komornika kancelarii zastępowanego komornika powoduje „ograniczenie prawa własności tego ostatniego podmiotu sprowadzające się do niemożności korzystania przez niego ze składników majątku kancelarii”. Samo ograniczenie jest uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwości, jak i interesem wierzycieli, jednak towarzyszy mu pozbawienie komornika prawa do uzyskania od korzystającego z tego mienia stosownej kompensaty majątkowej. Jest to zatem wkroczenie w sferę własności bez stosownego wynagrodzenia. Wskutek przyjęcia unormowania art. 63ust. 2 ustawy o komornikach, zastępowany komornik nie tylko zostaje pozbawiony prawa do korzystania z majątku i pobierania z niego pożytków, lecz również zostaje postawiony w standardowo gorszej sytuacji niż inni właściciele rzeczy i praw majątkowych, co sprawia, iż przepis ten jest przepisem dyskryminującym. Nierówne traktowanie zastępowanego komornika w stosunku do innych podmiotów dotyczy, zdaniem wnioskodawcy, dwóch płaszczyzn. Po pierwsze, na tle unormowania zawartego w art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach można dostrzec dyskryminację zastępowanego komornika w związku z zawieszeniem go w czynnościach w stosunku do innych zastępowanych komorników. Ten ostatni otrzymuje przez cały okres zastępstwa część dochodów z kancelarii. Jeśli uzna się, że kwota, którą otrzymuje, zawiera w sobie również kompensatę za wykorzystywanie majątku kancelarii, to w istocie będzie można stwierdzić, że ograniczenie jego prawa do majątku w związku z ustanowieniem zastępstwa jest kompensowane finansowo. Jeśli zaś przyczyną zastępstwa jest zawieszenie komornika w czynnościach, podmiot ten po roku trwania takiego stanu nie będzie otrzymywał żadnej kwoty wynagrodzenia. Tym samym – nawet przy założeniu, że wynagrodzenie otrzymywane przez zastępowanego komornika mieści w sobie kompensatę za korzystanie z jego mienia – po upływie roku nie będzie otrzymywał żadnych dochodów z tytułu korzystania z jego mienia przez zastępcę. Zdaniem KRK, takie zróżnicowanie sytuacji dwóch zastępowanych komorników nie znajduje żadnego uzasadnienia i jest arbitralne. Kryterium zróżnicowania, którym jest w tym wypadku przyczyna ustanowienia zastępstwa, nie jest uzasadnione. Zawieszenie w czynnościach ma służyć określonym celom społecznym – ma odsuwać od wykonywania czynności egzekucyjnych osoby, co do których istnieje wątpliwość, czy spełniają kryteria normatywne konieczne do wykonywania zawodu komornika. Pozbawienie zastępowanego komornika wynagrodzenia staje się dodatkową dolegliwością o charakterze finansowym. Skoro zaś instytucja zawieszenia w czynnościach nie pełni funkcji instrumentu represji, lecz instrumentu o charakterze prewencyjnym, nie może stanowić kryterium zróżnicowania sytuacji majątkowej zastępowanych komorników. 1.5.3. Na tle art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach można także dostrzec zróżnicowanie komorników będących właścicielami mienia w stosunku do wszystkich innych właścicieli majątku. Każdy właściciel może swobodnie korzystać ze swojego majątku, w tym również czerpać z niego pożytki. Tymczasem zastępowanemu komornikowi możliwość czerpania korzyści z majątku kancelarii zostaje odebrana bez stosownej kompensaty z tego tytułu. Konstytucja nie reguluje wprost zagadnienia kompensaty z tytułu ograniczenia prawa własności, niemniej analiza poszczególnych jej regulacji prowadzi do wniosku, że standardem konstytucyjnym jest przyznanie wynagrodzenia z tytułu wkroczenia w prawo własności. W myśl art. 21 Konstytucji, każdy, kto został pozbawiony własności wskutek wywłaszczenia, ma prawo do słusznego odszkodowania. Ponadto wniosek o konieczności stosownego wynagrodzenia w wypadku, gdy następuje wkroczenie w sferę własności chronionej konstytucyjnie, można wyprowadzić z istoty ochrony własności. W ocenie KRK, nie można znaleźć żadnych argumentów, które pozwoliłyby na pozbawienie osoby prawa do uzyskania stosownej kompensaty z tytułu ograniczenia prawa własności tylko na tej podstawie, że osoba ta jest zastępowanym komornikiem, skoro każda inna osoba, która znalazłaby się w takiej sytuacji mogłaby domagać się stosownej kompensaty. 2. W piśmie z 21 września 2010 r. Prokurator Generalny zajął stanowisko w sprawie, wnosząc o stwierdzenie, że: 1) art. 10 ust. 5 pkt 1 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach, w zakresie, w jakim art. 10 ust. 5 pkt 1 odnosi się do czynności pomocy prawnej świadczonej przez adwokata lub radcę prawnego oraz zawartego w art. 10 ust. 6 wyrażenia „suma okresów obliczonych z zachowaniem proporcjonalności ich wymiaru”, jest niezgodny z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji, 2) art. 10 ust. 5 pkt 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach, w zakresie zawartego w art. 10 ust. 6 wyrażenia „suma okresów obliczonych z zachowaniem proporcjonalności ich wymiaru”, jest niezgodny z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji, 3) art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach, w zakresie, w jakim obliguje Ministra Sprawiedliwości do zawieszenia komornika w czynnościach, w wypadku gdy przeciwko komornikowi prowadzone jest postępowanie karne o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego w związku z wniesieniem do sądu aktu oskarżenia o takie przestępstwo przez samego pokrzywdzonego, działającego na podstawie art. 55 § 1 k.p.k., jest niezgodny z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz nie jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji, 4) art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o komornikach nie jest niezgodny z art. 17 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 5) art. 32b ust. 1 pkt 6 ustawy o komornikach nie jest niezgodny z art. 17 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 6) na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK postępowanie w pozostałym zakresie podlega umorzeniu, ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia. 2.1. Odnosząc się do kwestii formalnych wniosku, Prokurator Generalny stwierdził, że KRK ma cechy, które pozwalają uznać ją za ogólnokrajową władzę organizacji zawodowej w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji. W jego ocenie, uchwała KRK z 10 marca 2010 r., stanowiąca podstawę rozpatrywanego wniosku, wyraża wolę wyeliminowania z porządku prawnego niekonstytucyjnych przepisów, a jej zakres przedmiotowy jest identyczny z zakresem przedmiotowym wniosku. Wątpliwości, zdaniem Prokuratora Generalnego, może budzić legitymacja KRK do złożenia w trybie art. 191 ust. 2 Konstytucji wniosku o stwierdzenie niezgodności z art. 17 ust. 1 Konstytucji tych spośród zaskarżonych przepisów ustawy o komornikach, które dotyczą dostępu do zawodu komornika sądowego bez odbytej aplikacji, tj. art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2. Przepisy te dopuszczają do egzaminu komorniczego kilka kategorii osób, które nie odbyły aplikacji komorniczej. Według Prokuratora, pojawia się więc pytanie, czy można uznać, że dotyczą one praw i obowiązków komorników, a także czy osoba, która zawodu komornika sądowego jeszcze nie wykonuje, może podlegać „pieczy” sprawowanej przez samorząd w rozumieniu art. 17 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem Prokuratora, należy uznać, że warunki dopuszczenia do zawodu komornika osób, które mogą zdawać egzamin komorniczy bez odbycia aplikacji komorniczej, muszą zapewniać należyte wykonywanie tego zawodu. W szczególności nie mogą stwarzać niebezpieczeństwa wykonywania go przez osoby bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego. Dopuszczenie do zawodu komornika sądowego osób o niesprawdzonych obiektywnie umiejętnościach zawodowych per se ogranicza możliwość sprawowania w stosunku do tych osób przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem przez nie zawodu. Z tego względu, zdaniem Prokuratora Generalnego, nie tylko wykonywanie zawodu komornika sądowego, ale także warunki dostępu do tego zawodu powinny podlegać pieczy samorządu, o której mowa w art. 17 ust. 1 Konstytucji, tak aby w pewnym zakresie – istotnym dla ochrony interesu publicznego – piecza ta (dotycząca już wykonywania zawodu) nie pozostała iluzoryczna. Stanowisko to, w ocenie Prokuratora Generalnego, znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, który przeprowadzał test zgodności z art. 17 ust. 1 Konstytucji tych przepisów ustaw korporacyjnych, które określają warunki dostępu do zawodów zaufania publicznego (zob. wyroki TK z: 19 kwietnia 2006 r., sygn. K 6/06; 8 listopada 2006 r., sygn. K 30/06, 26 marca 2008 r., sygn. K 4/07 oraz 14 maja 2009 r., sygn. K 21/08, OTK ZU nr A/5/2009, poz. 67). Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, zdaniem Prokuratora Generalnego, regulacje zawarte w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach podlegają kontroli zgodności z art. 17 ust. 1 Konstytucji. 2.2. Odnosząc się do zarzutu niezgodności art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach z art. 2 Konstytucji, Prokurator Generalny stwierdził, że w badanej sprawie dominującym kryterium analizy tych przepisów jest ich precyzja. W odniesieniu do zarzutu związanego z pojęciem „wykonywania w kancelarii notarialnej wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych z czynnościami wykonywanymi przez notariusza” Prokurator Generalny uznał, że w świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158, ze zm.; dalej: ustawa – Prawo o notariacie) nie może budzić wątpliwości, o jakie czynności chodzi w art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o komornikach. Przepis ten zawiera bowiem określenie umożliwiające wskazanie zamkniętego katalogu desygnatów pojęcia „czynności notarialne”. Czynnościami notarialnymi są „czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną”. Inne stanowisko Prokurator Generalny zajął w odniesieniu do zarzutu dotyczącego pojęcia „wykonywania w kancelarii adwokackiej lub kancelarii radcy prawnego wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego”. Prokurator przywołał treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, ze zm.; dalej: ustawa – Prawo o adwokaturze) oraz art. 6 ust. 1 i art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, ze zm.; dalej: ustawa o radcach prawnych), zawierających definicje „pomocy prawnej” i stwierdził, że przez użyte w nich wyrażenie „w szczególności”, definicje te mają charakter otwarty. W ocenie Prokuratora Generalnego, może to budzić uzasadnione wątpliwości co do zakresu pojęcia „pomoc prawna”, a w konsekwencji – wątpliwości co do tego, jakiego rodzaju praktyka dopuszcza do egzaminu komorniczego bez odbycia aplikacji komorniczej. Prokurator wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, zawartym w wyroku z 28 października 2009 r., sygn. Kp 3/09, „nie każdy nieprecyzyjny, niejasny lub nielogiczny pod względem językowym przepis lub grupa przypisów może być automatycznie uznany za niekonstytucyjny”. Odwołując się do wskazanych w przywołanym wyroku kryteriów składających się na test określoności prawa, a także do czynników, które należy brać pod uwagę podczas analizy tych kryteriów (m.in. kategoria adresatów, do których przepisy są kierowane) Prokurator stwierdził, że oceniając art. 10 ust. 5 pkt 1 ustawy o komornikach, w pierwszej kolejności należy wziąć pod uwagę, kto jest adresatem zawartej w nim normy. Ma to znaczenie ze względu na charakter wnioskodawcy, tj. podmiotu o szczególnej zdolności wnioskowej, jako że Trybunał może zbadać art. 10 ust. 5 pkt 1 ustawy o komornikach jedynie w części, w jakiej norma w nim zawarta adresowana jest do KRK. Prokurator Generalny wskazał, że zakwestionowana norma jest nieprecyzyjna i niejasna na tyle, iż stwarza stan niepewności prawnej wnioskodawcy, jednak nie z uwagi na nie dość precyzyjne sformułowanie: „wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego”, ale dlatego, że ocenę spełnienia tych przesłanek w całości pozostawiono KRK, czyli przedstawicielom organu reprezentującego zawód niepolegający na świadczeniu pomocy prawnej ani przez adwokata, ani przez radcę prawnego. Zdaniem Prokuratora Generalnego, wątpliwości interpretacyjne zaskarżonego art. 10 ust. 5 pkt 1 ustawy o komornikach, w zakresie użytego w nim sformułowania „pomoc prawna”, potęguje treść rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie określenia wzoru zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu konkursowego na aplikację komorniczą oraz wniosku o dopuszczenie do egzaminu komorniczego (Dz. U. Nr 244, poz. 1801; dalej: rozporządzenie z 19 grudnia 2007 r.). Wątpliwości dotyczą treści załącznika nr 2 do rozporządzenia z 19 grudnia 2007 r. pod tytułem „Wzór wniosku o dopuszczenie do egzaminu komorniczego” (dalej: wzór wniosku), w części II pkt 2-4 oraz w pkt 6 wykazu załączników do części II wzoru wniosku. Analiza tych treści, w ocenie Prokuratora Generalnego, wyraźnie ukazuje, że powołane przepisy rozporządzenia z 19 grudnia 2007 r. dotyczą innych przesłanek niż przesłanki określone w art. 10 ust. 5 pkt 1 ustawy o komornikach. Stan ten wprowadza niepewność co do samego rodzaju praktyki, jaka podlega weryfikacji przez samorząd komorniczy w wypadku wniosku o dopuszczenie do egzaminu komorniczego osób, które nie odbyły aplikacji komorniczej, ale zostały uprawnione do ubiegania się o dopuszczenie do tego egzaminu na podstawie analizowanego przepisu. Natomiast w odniesieniu do wątpliwości wnioskodawcy dotyczących precyzyjnego ustalenia 5-letniej praktyki zawodowej Prokurator Generalny stwierdził, że podobna regulacja została zawarta w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o radcach prawnych (określającym podmioty zwolnione z obowiązku odbycia aplikacji radcowskiej). Jednakże w ustawie o radcach prawnych znajduje się także art. 362 ust. 4 pkt 6, który dla wszystkich osób wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 3 tej ustawy, wprowadza obowiązek dołączenia do wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego dokumentów zaświadczających wskazane w tym przepisie okoliczności faktyczne. Rozwinięciem ustawowego uregulowania jest ponadto § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302; dalej: rozporządzenie z 24 września 2009 r.), zgodnie z którym dokumentem, o którym mowa w art. 36² ust. 4 pkt 6 ustawy o radcach prawnych, jest świadectwo pracy lub zaświadczenie o zatrudnieniu albo umowy cywilnoprawne, stwierdzające wskazane w nim fakty „wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów”. Wobec treści przywołanych przepisów ustawy o radcach prawnych oraz rozporządzenia z 24 września 2009 r., normę zawartą w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o radcach prawnych należy interpretować w ten sposób, że określony w niej okres co najmniej 5-letniej praktyki zawodowej odnosi się wyłącznie do okresu, w którym czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego rzeczywiście były wykonywane. Prokurator Generalny wskazał, że podobnego rozwiązania nie ma na gruncie ustawy o komornikach. W szczególności nie zawiera go art. 31a tej ustawy, w którym wprowadzona została instytucja wniosku o dopuszczenie do egzaminu komorniczego. Zastrzeżenia te, zdaniem Prokuratora, nie dotyczą art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o komornikach, ponieważ ze względu na treść art. 1 § 1 ustawy – Prawo o notariacie wykonywanie tych czynności w okresach, o których mowa w zakwestionowanym przepisie, może zostać łatwo zidentyfikowane oraz zweryfikowane przez samorząd komorniczy na etapie dopuszczenia do egzaminu komorniczego. Za niezasadny Prokurator Generalny uznał zarzut braku dostatecznej określoności sformułowania „czynności bezpośrednio związane”, zawartego w obu zaskarżonych normach (art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach). Jego zdaniem, sformułowanie to doprecyzowuje jedynie określone w tych normach „czynności”, wskazując na ich bliskość z czynnościami polegającymi na świadczeniu pomocy prawnej osobiście przez adwokata lub radcę prawnego. Wyklucza to skutecznie uznanie za tego rodzaju czynności takie czynności techniczne, jak np. kopiowanie czy przepisywanie dokumentów. Tego rodzaju czynności nie wymagają wiedzy prawniczej, czego, w ocenie Prokuratora Generalnego, wnioskodawca nie bierze pod uwagę. Z analizy uzasadnienia wniosku KRK Prokurator Generalny wywodzi, iż intencją wnioskodawcy jest, aby osoby wymienione w zaskarżonych przepisach wykonywały nie tyle „wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej”, ile „wymagające wiedzy prawniczej czynności polegające na świadczeniu pomocy prawnej”. Tego rodzaju zapis oznaczałby jednak, że osoby te wykonują już zawód adwokata lub radcy prawnego, zatem podstawą prawną ubiegania się przez te osoby o status komornika nie mógłby być art. 10 ust. 1 lub 2 ustawy o komornikach, lecz art. 10 ust. 4 tej ustawy. W ocenie Prokuratora Generalnego, art. 10 ust. 5 pkt 1 ustawy o komornikach nie spełnia wymogu dostatecznej określoności jedynie w zakresie, w jakim odnosi się do czynności pomocy prawnej świadczonej przez adwokata lub radcę prawnego, przez co jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. Prokurator stwierdził, że z wniosku wynika, iż przedmiotem zaskarżenia są cztery normy: a) wywiedziona z art. 10 ust. 5 pkt 1 ustawy o komornikach, b) wywiedziona z art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o komornikach, c) wywiedziona z art. 10 ust. 5 pkt 1 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach oraz d) wywiedziona z art. 10 ust. 5 pkt 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach. W jego ocenie, niezgodność art. 10 ust. 5 pkt 1 ustawy o komornikach, we wskazanym wyżej zakresie, z art. 2 Konstytucji powoduje niezgodność z tym wzorcem konstytucyjnej kontroli, w tym samym zakresie, normy wywodzonej z art. 10 ust. 5 pkt 1 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach. Niezależnie od powyższej konstatacji Prokurator Generalny przypomniał, że przepis identycznie brzmiący jak art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach stanowił przedmiot badania Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 4/07 (zob. wyrok z 26 marca 2008 r.). Trybunał, badając wówczas art. 12 § 3 ustawy – Prawo o notariacie (w związku z art. 12 § 2 pkt 2 tej ustawy) stwierdził, że sposób ujęcia tego przepisu „może generować w toku wykładni wątpliwości w stopniu graniczącym z nieusuwalną wieloznacznością (...). Dotyczy to, w szczególności, wyrażenia «suma okresów pracy obliczonych z zachowaniem proporcjonalności ich wymiaru»”. Biorąc pod uwagę ustalenia zawarte w przywoływanym wyroku, należy stwierdzić, że art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach nie spełnia wymogów określoności prawa. W ocenie Prokuratora Generalnego, powoływana przez wnioskodawcę teza o dysfunkcjonalności art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach, opierająca się na analizie treści art. 10 ust. 1 i art. 32 ust. 1 tej ustawy, nie jest trafna. W zakresie dostępu do zawodu komornika art. 10 ustawy o komornikach jest przepisem podstawowym, wyrażającym ratio legis rozwiązania polegającego na poszerzeniu dostępu do zawodu komornika, wprowadzonego ustawą zmieniającą z 2007 r. Z tych powodów, zdaniem Prokuratora, art. 32 ust. 1 ustawy o komornikach należy odczytywać „poprzez” art. 10 tej ustawy. Osoby, o których mowa w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy, zwolnione są wyłącznie z wymogu odbycia aplikacji komorniczej, czego dowodzi użyte w opisie tych norm sformułowanie: „Wymóg, o którym mowa w ust. 1 pkt 8, nie dotyczy:...”. Tymczasem wymóg pracy w charakterze asesora komorniczego (co najmniej 2 lata) zawarty jest w art. 10 ust. 1 pkt 10 ustawy o komornikach. Brak określoności art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach uzasadnia natomiast, w ocenie Prokuratora Generalnego, zastrzeżenia co do ich zgodności z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Nieprecyzyjne i wieloznaczne normy mogą, jego zdaniem, ograniczać sprawowanie przez samorząd komorniczy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu komornika w stosunku do osób bez odbytej aplikacji komorniczej przez to, że per se uniemożliwiają zweryfikowanie wszystkich przesłanek dopuszczenia takich osób do zawodu komornika. 2.3. Przed oceną zgodności art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach, w zakresie wskazanym przez wnioskodawcę, z powołanymi przez niego wzorcami kontroli konstytucyjności (art. 2, art. 17 ust. 1 i art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji), Prokurator Generalny odniósł się do kwestii formalnych. 2.3.1. Prokurator Generalny zauważył, że wnioskodawca upatruje naruszenia zarówno art. 2 jak i art. 17 ust. 1 Konstytucji w arbitralnym wkroczeniu przez ustawodawcę w kształtowaną wyłącznie przez samorząd komorniczy sferę sprawowania orzecznictwa dyscyplinarnego. Trafność tak sformułowanego zarzutu można jednak, zdaniem Prokuratora, oceniać jedynie pod kątem wzorca zawartego w art. 17 ust. 1 Konstytucji, łączy się on bowiem z wyrażoną w tym przepisie pieczą samorządu zawodowego nad należytym wykonywaniem przez komornika zawodu zaufania publicznego. W jego ocenie, wnioskodawca nie uzasadnił dostatecznie zarzutu sprzeczności art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach z art. 2 Konstytucji, a zatem w tym zakresie postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym podlega umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia. 2.3.2. Prokurator Generalny uznał, że również art. 17 ust. 1 Konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem kontroli art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach. Art. 17 ust. 1 Konstytucji, dopuszczając możliwość ustawowego utworzenia samorządu zawodowego zrzeszającego osoby wykonujące zawód zaufania publicznego (w tym zawód komornika), precyzuje jednocześnie jego zadania. Samorząd zawodowy powinien reprezentować zrzeszone w nim osoby oraz sprawować pieczę (w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony) nad należytym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego. Art. 17 ust. 1 Konstytucji jest zatem adekwatnym wzorcem kontroli tylko tego rodzaju przepisów, które ograniczają zadania samorządu zawodowego. Tymczasem art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach do takich przepisów, zdaniem Prokuratora, nie należy, reguluje on bowiem kompetencję Ministra Sprawiedliwości w zakresie zawieszenia komornika w czynnościach. Według Prokuratora, wprowadzenie dodatkowego podmiotu, mogącego zawieszać komornika w czynnościach nie pozbawiło ani nie ograniczyło uprawnień dotychczasowego podmiotu mającego analogiczne kompetencje, tj. komisji dyscyplinarnej (zob. wyrok TK z 1 grudnia 2009 r., sygn. K 4/08, OTK ZU nr 11/A/2009, poz. 162, dotyczący oceny zgodności, między innymi z art. 17 ust. 1 Konstytucji, niektórych przepisów ustawy – Prawo o adwokaturze, w tym również z zakresu postępowania dyscyplinarnego). W związku z powyższym Prokurator Generalny stwierdził, że art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach nie jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Na marginesie Prokurator Generalny wskazał, że przyjętej przez ustawodawcę konstrukcji, w której do zawieszenia komornika w czynnościach uprawniona jest działająca w ramach samorządu zawodowego komorników komisja dyscyplinarna oraz uprawniony jest Minister Sprawiedliwości, nie można oceniać w oderwaniu od statusu prawnego komornika i zadań przez niego wykonywanych. Komornik jest funkcjonariuszem publicznym (art. 1 ustawy o komornikach i art. 115 § 13 pkt 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.; dalej: k.k.). O jego statusie przesądza to, że ustawa o komornikach powierza mu jako funkcjonariuszowi publicznemu realizację określonych zadań państwa (m.in. w zakresie wykonywania orzeczeń sądowych), przy czym forma i sposób realizacji tych zadań uregulowane są w normach o charakterze publicznoprawnym. Status prawny komorników i wykonywane przez nich zadania w dostateczny sposób uzasadniają objęcie komorników nadzorem organu zewnętrznego i tego rodzaju nadzór ustawodawca powierzył prezesom sądów oraz Ministrowi Sprawiedliwości. Art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach, zdaniem Prokuratora Generalnego, jest właśnie wyrazem realizacji przez Ministra Sprawiedliwości nadzoru nad komornikami jako funkcjonariuszami publicznymi. 2.3.3. Ocenę zgodności art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, poprzedziło przypomnienie przez Prokuratora Generalnego zasadniczych elementów instytucji subsydiarnego aktu oskarżenia. Prokurator Generalny wskazał, że subsydiarny akt oskarżenia (skarga subsydiarna) to składany samodzielnie przez pokrzywdzonego akt oskarżenia w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego. Wnioskodawca trafnie więc ograniczył zakres zaskarżenia art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach do spraw o umyślne przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, pomijając sprawy o umyślne przestępstwa skarbowe, gdyż w tych ostatnich wniesienie przez pokrzywdzonego subsydiarnego aktu oskarżenia nie jest dopuszczalne. Taki stan rzeczy jest zrozumiały, skoro czyny skarbowe godzą w porządek finansowy, a nie w czyjekolwiek indywidualne dobro prawne. Uprawnienie pokrzywdzonego do wniesienia skargi subsydiarnej i warunki formalnoprawne określają przepisy art. 55, art. 330 i art. 428 § 1 w związku z art. 465 § 1 k.p.k. Prokurator wskazał, że w doktrynie podkreśla się, iż „[i]stota skargi subsydiarnej sprowadza się do możliwości wniesienia przez pokrzywdzonego aktu oskarżenia (skargi subsydiarnej) w sprawach ściganych z oskarżenia publicznego w sytuacji, gdy uczynienia tego odmawia prokurator. Powierzenie pokrzywdzonemu tego rodzaju uprawnienia wiąże się nie tylko z zasadniczym wzmocnieniem jego pozycji procesowej w postępowaniu karnym, ale również ze wzmocnieniem przestrzegania przez organy postępowania przygotowawczego zasady legalizmu. (...) O randze tej instytucji przesądza (...) fakt, że stanowi ona urzeczywistnienie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji) oraz wpisuje się w ogólną dyrektywę interpretacyjną wyrażającą imperatyw uwzględniania w toku prowadzonego postępowania karnego prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego (art. 2 § 1 pkt 3 KPK)” (J. Kosonoga, Instytucja skargi subsydiarnej – zarys problematyki, [w:] Monitor Prawniczy nr 9/2006, s. 475). Prokurator przywołał następnie wyroki Trybunału Konstytucyjnego odnoszące się do instytucji skargi subsydiarnej z 2 kwietnia 2001 r., sygn. SK 10/00 (OTK ZU nr 3/2001, poz. 52, s. 324) oraz 15 czerwca 2004 r., sygn. SK 43/03 (OTK ZU nr 6/A/2004, poz. 58, s. 754) oraz poglądy przedstawicieli doktryny odnośnie do tej instytucji. Prokurator wskazał, że w wypadku skierowania do sądu skargi subsydiarnej ze wskazaniem komornika jako oskarżonego o popełnione umyślnie przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, komornik ten automatycznie staje się podmiotem, przeciwko któremu prowadzone jest postępowanie o przestępstwo, o którym mowa w art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach. Powoduje to, że Minister Sprawiedliwości, będący organem władzy publicznej działającym na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji), jest zobowiązany do zawieszenia komornika w czynnościach niezwłocznie po uzyskaniu informacji, że przeciwko komornikowi wpłynął do sądu subsydiarny akt oskarżenia o umyślne przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Ustawodawca nie dopuścił zatem, aby Minister Sprawiedliwości dokonywał własnej oceny konkretnego oskarżenia. Przed odpowiedzią na pytanie, czy tego rodzaju rozwiązanie jest zgodne z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, Prokurator obszernie przywołał orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dotyczące norm zawartych w art. 65 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji (wyroki TK z: 27 marca 2008 r., sygn. SK 17/05, OTK ZU nr 2/A/2008, poz. 29, s. 283; 20 lutego 2008 r., sygn. K 30/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 6, s. 69-70; 29 września 2008 r., sygn. SK 52/05, OTK ZU nr 7/A/2008, poz. 125, s. 1295). W jego ocenie, zakwestionowana przez KRK norma zawarta w art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach stanowi formę ingerencji ustawodawczej w konstytucyjnie chronioną wolność wykonywania zawodu komornika. Ingerencja ta nie spełnia wymogów konstytucyjnych. Skierowanie do sądu przez pokrzywdzonego subsydiarnego aktu oskarżenia, zawierającego zarzut popełnienia przez komornika umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego, powoduje obligatoryjne zawieszenie oskarżonego komornika w czynnościach. Tymczasem odmienna od wyrażonej przez oskarżyciela publicznego ujemna ocena zachowania komornika przez pokrzywdzonego często może być dyktowana emocjami, co w szczególności może mieć miejsce, gdy zachowanie to (kwalifikowane przez pokrzywdzonego jako przestępstwo) będzie związane z wykonywanymi przez komornika czynnościami egzekucyjnymi. Należy zgodzić się z argumentem KRK, że prowadzenie egzekucji samo w sobie jest odczuwane przez dłużników jako krzywdzące i niesprawiedliwe, stąd też trudno mówić o obiektywizmie tych osób w ocenie zachowań komorników w trakcie prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Prokurator podzielił w tym zakresie stanowisko wnioskodawcy i przedstawione przez niego argumenty. Ponadto zwrócił uwagę, że zawieszenie komornika w czynnościach stanowi wymierzone w niego działanie o charakterze represyjnym, związane z faktem prowadzenia przeciwko temu podmiotowi postępowania karnego o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. O ile działanie o takim charakterze, w istocie polegające na niezwłocznym odsunięciu komornika od czynności wykonywanych w imieniu państwa, można uzasadnić szczególną pozycją prawną komornika, wówczas gdy zarzut popełnienia umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego zostanie przedstawiony komornikowi przez reprezentującego interes państwa oskarżyciela publicznego, o tyle w wypadku wniesienia do sądu skargi subsydiarnej przez reprezentującego prywatny interes pokrzywdzonego, tak dalece ingerującego w konstytucyjne prawo do wykonywania zawodu komornika działania nie da się uzasadnić ani wymogiem konieczności, ani wymogiem proporcjonalności. W wypadku wniesienia skargi subsydiarnej niezwłoczne odsunięcie komornika od czynności zawodowych nie jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego głównie z tego powodu, że bezpośrednio przed złożeniem owej skargi i w tej samej sprawie, w ocenie organu państwa powołanego do ścigania przestępstw, interes państwa w ogóle nie doznał uszczerbku i nie wymaga ochrony. Prokurator wskazał także, że w realiach postępowania egzekucyjnego może dochodzić do sytuacji, gdy dłużnik niezadowolony z egzekucji złoży zawiadomienie o popełnieniu przez komornika umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego, i mimo oczywistego braku podstaw oskarżenia – czego wyrazem będzie konsekwentna, wydana dwukrotnie przez prokuratora decyzja o odmowie wszczęcia postępowania karnego – komornik ten zostanie zwieszony w czynnościach, ponieważ dłużnik złoży przeciwko niemu do sądu subsydiarny akt oskarżenia i jednocześnie powiadomi o tym Ministra Sprawiedliwości. Zdaniem Prokuratora, należy wziąć pod uwagę także to, że istnieje realne ryzyko, iż sądowa kontrola zasadności oskarżenia subsydiarnego może się bardzo przedłużać, a zatem zawieszenie komornika w czynnościach może trwać od kilku do nawet kilkunastu miesięcy, zanim okaże się, że skarga subsydiarna dłużnika jest oczywiście bezzasadna. W tych warunkach nakazanie przez ustawodawcę obligatoryjnego zawieszenia komornika w czynnościach, z powodu wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego na skutek wniesienia do sądu skargi subsydiarnej, jawi się jako „skuteczny” instrument do eliminowania „niewygodnych” dla dłużnika – bo skutecznych w egzekucji długu – komorników, a w konsekwencji do zakłócania czynności egzekucyjnych. Z powyższych względów art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach, w zakwestionowanym zakresie, jest niezgodny z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 2.4. Ocena zgodności art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o komornikach z art. 17 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Odnosząc się do zarzutów wnioskodawcy wobec art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o komornikach, Prokurator Generalny stwierdził, że art. 17 ust. 1 Konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem kontroli tej regulacji. Art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o komornikach nie ogranicza bowiem zadań samorządu zawodowego, ale obliguje Ministra Sprawiedliwości do odwołania komornika z zajmowanego stanowiska. Prokurator Generalny dodał, że można zasadnie przyjąć, iż „rażąca obraza przepisów prawa” wymieniona w art. 71 pkt 2 ustawy o komornikach mieści w sobie przesłankę „dopuszczenia się rażącego lub uporczywego naruszenia przepisów prawa” określoną w art. 15a ust. 1 pkt 6 tej ustawy. Natomiast „niewykonanie poleceń powizytacyjnych” wymienione w art. 71 pkt 3 ustawy o komornikach wcale nie musi oznaczać tego samego, co zawinione niewykonanie „zarządzeń, o których mowa w art. 3 ust. 3”, do którego odsyła art. 15a ust. 1 pkt 7 tej ustawy. Tylko wówczas gdy treścią zarządzeń, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o komornikach, będą polecenia powizytacyjne, zawinione ich niewykonanie, o jakim mowa w art. 15a ust. 1 pkt 7 tej ustawy, będzie równoznaczne z „niewykonaniem poleceń powizytacyjnych” wymienionych w art. 71 pkt 3 tej ustawy. W tej sytuacji zawinione niewykonanie przez komornika zarządzeń, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o komornikach, niezawierających poleceń powizytacyjnych, będzie mogło stanowić przesłankę odwołania komornika przez Ministra Sprawiedliwości, inną niż przesłanki wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, określone w art. 71 ustawy o komornikach. Nie znaczy to jednak, zdaniem Prokuratora, że art. 15a ust. 1 pkt 7 ustawy o komornikach wprowadza niedozwoloną przez art. 17 ust. 1 Konstytucji ingerencję Ministra Sprawiedliwości w pieczę samorządu komorniczego. Tego rodzaju kompetencja Ministra Sprawiedliwości nie pozbawiła bowiem ani nie ograniczyła uprawnień komisji dyscyplinarnych działających w strukturach samorządu komorniczego. W dalszym ciągu orzeczenie komisji dyscyplinarnej o wydaleniu komornika ze służby komorniczej, niezależnie od wyłącznej kompetencji Ministra Sprawiedliwości w zakresie odwołania komornika z zajmowanego stanowiska (art. 15a ust. 1 pkt 8 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy o komornikach), prowadzi do identycznego rezultatu, ponieważ tego rodzaju orzeczenie jest jednoznaczne z odwołaniem (zob. wyrok TK z 1 grudnia 2009 r., sygn. K 4/08, OTK ZU nr 11/A/2009, poz. 162). Komisja dyscyplinarna ma w dalszym ciągu kompetencje w zakresie wszczęcia i prowadzenia postępowania dyscyplinarnego przeciwko komornikowi. W wypadkach określonych w art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o komornikach stosowny wniosek mogą złożyć wyłącznie prezesi właściwych sądów, zaś o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego oprócz prezesów właściwych sądów mogą wnosić również: Minister Sprawiedliwości, sędziowie wizytatorzy, organy samorządu komorniczego oraz komornicy wizytatorzy. Przy tym do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego obliguje komisję jedynie wniosek Ministra Sprawiedliwości. Ministrowi Sprawiedliwości (jak również prezesom właściwych sądów) ustawodawca przyznał nadzór nad należytym wykonywaniem zawodu komornika sądowego nie zamiast, lecz równolegle do kompetencji samorządu komorniczego. Uzasadnieniem takiego rozwiązania jest ochrona interesu publicznego. Z racji sposobu ukształtowania przez wnioskodawcę zarzutu, nieadekwatność art. 17 ust. 1 Konstytucji do oceny zakwestionowanego przepisu dotyka także art. 31 ust. 3 Konstytucji, wskazanego jako związkowy wzorzec kontroli. Na marginesie Prokurator zaznaczył, że do określonej w art. 15a ust. 3 ustawy o komornikach procedury odwołania komornika z zajmowanego stanowiska przez Ministra Sprawiedliwości – będącej niewątpliwie procedurą represyjną (komornik poddany zostaje konkretnej sankcji) – znajdą zastosowanie gwarancje ustanowione w rozdziale II Konstytucji. 2.5. W odniesieniu do zarzutu niekonstytucyjności art. 32b ust. 1 pkt 6 ustawy o komornikach, Prokurator Generalny stwierdził, że przepis ten nie jest niezgodny z art. 17 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji z tych samych powodów, z jakich wzorce te są nieadekwatne do kontroli art. 15a ust. 1 pkt 6. 2.6. Przechodząc do oceny zarzutów kierowanych pod adresem art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach, Prokurator Generalny, stwierdził, że z uzasadnienia wniosku nie wynika w sposób jednoznaczny, jaki stan prawny KRK uznaje za niekonstytucyjny – czy wymogi konstytucyjne nie są spełnione wobec braku kompensaty za korzystanie przez zastępcę z mienia kancelarii zastępowanego komornika (w wypadku jego zawieszenia w czynnościach) co do zasady, czy też wobec braku kompensaty za korzystanie przez zastępcę z mienia kancelarii zastępowanego komornika tylko wtedy, gdy zawieszenie komornika w czynnościach trwało ponad rok. W petitum wniosku jest mowa o niekonstytucyjności art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach, w zakresie, w jakim pozbawia zastępowanego komornika prawa do wynagrodzenia za korzystanie z jego majątku w postaci środków rzeczowych jego kancelarii. To znaczy, że zarzut wnioskodawcy sprowadza się do niekonstytucyjnego pominięcia i odnosi się do sytuacji zawieszonego komornika zarówno po upływie roku od chwili zawieszenia, jak i wcześniej. W art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach nie ma mowy ani o wynagrodzeniu zastępowanego komornika, ani też o kompensacie za korzystanie przez zastępcę z majątku kancelarii zastępowanego komornika, dotyczy on dochodu zastępowanego komornika. Z kolei w uzasadnieniu swego wniosku KRK wyraźnie różnicuje sytuację komorników zawieszonych w czynnościach w okresie do roku od chwili zawieszenia od sytuacji komorników zawieszonych w czynnościach ponad rok od chwili zawieszenia, stwierdzając, że nawet przy założeniu, iż wynagrodzenie otrzymywane przez komornika zastępowanego mieści w sobie kompensatę za korzystanie z jego mienia, po upływie roku nie będzie on otrzymywał żadnych dochodów z tytułu korzystania z jego mienia przez zastępcę. Sposób uzasadnienia sugeruje więc, zdaniem Prokuratora Generalnego, że zarzut dotyczący niekonstytucyjności art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach obejmuje wyłącznie komorników pozostających „w zawieszeniu” już ponad rok. W związku z powyższym, w ocenie Prokuratora Generalnego, zachodzi wątpliwość co do treści wniosku KRK w części obejmującej art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach. Tymczasem, zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 4 i art. 66 ustawy o TK, na wnioskodawcy ciąży obowiązek sformułowania i uzasadnienia zarzutu oraz przytoczenia dowodów na jego poparcie, a Trybunał Konstytucyjny jest związany granicami wniosku i zawartą w nim argumentacją. Dlatego też, zdaniem Prokuratora Generalnego, w sytuacji gdy KRK w swoim wniosku do Trybunału Konstytucyjnego nie wypowiedziała się jednoznacznie co do zakresu kwestionowanej normy, orzekanie przez Trybunał Konstytucyjny jest niedopuszczalne. Trybunał nie może bowiem decydować za wnioskodawcę o przedmiocie zaskarżenia. Na wypadek gdyby Trybunał nie podzielił argumentacji za umorzeniem postępowania w tym zakresie i przyjął, że przedmiot zaskarżenia został określony w petitum wniosku, Prokurator Generalny uznał art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach za zgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Prokurator Generalny wskazał, że w petitum wniosku, niekonstytucyjności art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach KRK upatruje wyłącznie w pozbawieniu zastępowanego komornika prawa do wynagrodzenia za korzystanie z jego majątku w postaci środków rzeczowych kancelarii. Tymczasem ustawodawca po upływie roku od dnia zawieszenia nie pozbawia zawieszonego komornika prawa do wynagrodzenia za korzystanie z majątku zastępowanego komornika, a tylko odmawia przyznania zastępowanemu komornikowi jakiejkolwiek części dochodu wypracowanego już w całości przez jego zastępcę – tj. dochodu, którego definicję legalną zawiera art. 63 ust. 4 ustawy o komornikach. Prokurator podkreślił, że dochód komornika nie jest tożsamy z wynagrodzeniem za korzystanie z majątku zastępowanego komornika w postaci środków rzeczowych kancelarii. Tego rodzaju wynagrodzenie nie wchodzi w skład kosztów działalności egzekucyjnej enumeratywnie wymienionych w art. 34 ustawy o komornikach (jest to oczywiste, skoro prawo do tego rodzaju wynagrodzenia aktualizuje dopiero stan, w którym dochodzi do czerpania korzyści z cudzego, a nie z własnego majątku). W tych warunkach art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach nie stoi na przeszkodzie ubieganiu się przez zastępowanego komornika od jego zastępcy (niezależnie od przesłanki ustanowienia zastępcy) wypłaty wynagrodzenia za korzystanie z majątku kancelarii na zasadach ogólnych, określonych w przepisach prawa cywilnego (roszczenie o zasądzenie tego rodzaju wynagrodzenia w trybie przepisów o ochronie własności – art. 222 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: kodeks cywilny). Na wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy (w tym wypadku z majątku kancelarii komorniczej) składa się to, co właściciel mógłby uzyskać, gdyby ją oddał do korzystania na podstawie określonego stosunku prawnego (np. najmu, dzierżawy). Wynagrodzenie to jest należnością jednorazową, a oblicza się je według cen rynkowych, biorąc pod uwagę warunki oraz czas korzystania bezumownego (zob. wyrok SN z 7 kwietnia 2000 r., sygn. akt IV CKN 5/00, Lex nr 52680). W konsekwencji Prokurator Generalny wniósł o uznanie, że art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji, ponieważ niezależnie od przesłanki ustanowienia zastępstwa nie zamyka zastępowanemu komornikowi drogi do dochodzenia roszczeń wynikających z korzystania przez zastępcę z majątku kancelarii. Z uwagi na to, że naruszenie art. 64 ust. 2 Konstytucji wnioskodawca łączy z naruszeniem art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji, wynik przeprowadzonego testu zgodności dotyczy wszystkich tych wzorców konstytucyjnej kontroli rozpatrywanych w związku. 3. W piśmie z 2 marca 2012 r. Marszałek Sejmu zajął stanowisko w sprawie, wnosząc o stwierdzenie, że: 1) art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach jest zgodny z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji; 2) art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach jest niezgodny z art. 2 Konstytucji; 3) art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach, w zakresie, w jakim obliguje Ministra Sprawiedliwości do zawieszenia komornika w czynnościach, w wypadku gdy przeciwko komornikowi prowadzone jest postępowanie karne o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego w związku z wniesieniem do sądu aktu oskarżenia o takie przestępstwo przez samego pokrzywdzonego, działającego na podstawie art. 55 § 1 k.p.k., jest zgodny z art. 17 ust. 1 oraz art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 4) art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o komornikach jest zgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji; 5) art. 32b ust. 1 pkt 6 ustawy o komornikach nie jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Marszałek wniósł także o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 3.1. Marszałek Sejmu odniósł się w pierwszej kolejności do kwestii spełnienia we wniosku formalnych wymogów kontroli konstytucyjności. W jego ocenie, wymogi dotyczące legitymacji KRK do zainicjowania kontroli konstytucyjności na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji w odniesieniu do przedstawionego Trybunałowi Konstytucyjnemu wniosku nie zostały spełnione w zakresie, w jakim wniosek dotyczy kontroli zgodności art. 15 ust. 1 pkt 1, art. 15a ust. 1 pkt 6 i 7, art. 32b ust. 1 pkt 6 ustawy o komornikach z art. 31 ust. 3 Konstytucji wskazanym jako związkowy wzorzec kontroli w stosunku do art. 17 ust. 1 Konstytucji. W tym zakresie, w opinii Marszałka Sejmu, KRK nie jest uprawniona do inicjowania kontroli konstytucyjności, jako że ochroną wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji objęte są wyłącznie prawa podmiotowe zagwarantowane w ustawie zasadniczej. Tymczasem art. 17 ust. 1 Konstytucji nie ustanawia prawa podmiotowego samorządu zawodowego, którego treścią byłoby uprawnienie do sprawowania pieczy. W odniesieniu do kontroli art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach z art. 2 Konstytucji Marszałek uznał, że KRK nie uzasadniła zarzutu, gdyż przedstawiona w tej części wniosku argumentacja stanowi w istocie zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 Konstytucji. To, zdaniem Marszałka Sejmu, uzasadnia umorzenie postępowania w zakresie kontroli art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach z art. 2 Konstytucji. Marszałek Sejmu wniósł także o umorzenie postępowania w zakresie kontroli art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach. Marszałek Sejmu zwrócił uwagę, że zaskarżony art. 63 ust. 2 ustawy nie reguluje kwestii wynagrodzenia za korzystanie z mienia kancelarii komornika, ale podział uzyskiwanego przez zastępcę komornika dochodu, na który składają się, co do zasady, opłaty egzekucyjne pomniejszone o koszty działalności. W ocenie Marszałka Sejmu, wskazany przez KRK przedmiot kontroli – tj. art. 63 ust. 2 ustawy, w zakresie, w jakim pozbawia zastępowanego komornika prawa do wynagrodzenia za korzystanie z jego majątku w postaci środków rzeczowych jego kancelarii – nie istnieje. W konsekwencji Marszałek Sejmu zgodził się ze stanowiskiem Prokuratora Generalnego, że wnioskodawca nie uzasadnił postawionego w petitum zarzutu, w związku z czym w odniesieniu do kontroli art. 63 ust. 2 ustawy o komornikach postępowanie należy umorzyć ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Marszałek Sejmu stwierdził, że nawet gdyby uznać, że KRK kwestionuje rzeczywistą treść art. 63 ust. 2 ustawy (w zakresie, w jakim określa zasady podziału dochodu pomiędzy zastępcę komornika a zastępowanego komornika), to we wniosku brak uzasadnienia zarzutu jego niezgodności z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Jedyny przywoływany argument, który odnosi się do naruszenia zasady proporcjonalności, spełnia natomiast – zdaniem Marszałka Sejmu – kryteria tzw. zaniechania ustawodawczego (KRK twierdzi bowiem, że w całej ustawie o komornikach ustawodawca nie przewidział żadnego mechanizmu kompensaty na rzecz zastępowanego komornika z tytułu utraty możliwości wykorzystywania własnego majątku stanowiącego wyposażenia kancelarii). Na marginesie rozważań formalnych, niezależnie od wniosku o umorzenie postępowania wobec art. 63 ust. 2 ustawy, Marszałek Sejmu wskazał także, że zarzut naruszenia przez ten przepis art. 32 Konstytucji jest niezasadny z tego względu, że nie można porównywać sytuacji różnych podmiotów nieposiadających istotnej cechy wspólnej, tj. komorników i innych właścicieli rzeczy (niekomorników). Zaskarżony przepis nie dotyczy wyłącznie zagadnień majątkowych komornika, lecz również sfery publicznej. Regulacja podziału dochodu w sytuacji zawieszenia komornika wiąże się z koniecznością zapewnienia ciągłości egzekucji, a zatem z wypełnianiem przez komorników funkcji publicznych. W związku z tym przy tak przedstawionym zakresie zaskarżenia niedopuszczalne jest porównywanie sytuacji komorników i osób nimi niebędących. W odniesieniu zaś do zarzutu niekonstytucyjnego zróżnicowania sytuacji prawnej komornika zawieszonego i niezawieszonego, Marszałek podkreślił, że art. 63 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o komornikach ustanawia tożsame regulacje dla obu kategorii komorników, zawierając odesłanie do ogólnej zasady podziału dochodu między zastępcę komornika a zastępowanego komornika uregulowanej w art. 63 ust. 1 tej ustawy. Ponadto komornicy zawieszeni stanowią odrębną grupę od komorników zastępowanych z innych powodów (cechą wyróżniającą ich jest właśnie zawieszenie). Jednak nawet gdyby uznać wszystkich zastępowanych komorników za grupę podmiotów podobnych, to zróżnicowanie sytuacji komorników zawieszonych nie narusza zasady równości wobec prawa (równej ochrony własności), bo przemawiają za tym argumenty relewantne, proporcjonalne, a także inne wartości konstytucyjne. Przepis ten ma na celu zapewnienie ciągłości egzekucji w danym rewirze komorniczym, co jest istotne z punktu widzenia ochrony interesu publicznego i wierzycieli. Zdaniem Marszałka Sejmu, proporcjonalność zróżnicowania została zachowana, ponieważ waga interesu chronionego jest znaczna, a interes zawieszonego komornika jest chroniony. Przekazanie 100% dochodu zastępcy komornika następuje dopiero po 12 miesiącach. Wcześniej zastępowany komornik, mimo że nie wykonuje pracy związanej z prowadzeniem postępowań egzekucyjnych, otrzymuje 75% dochodu w pierwszym miesiącu, a następnie przez 11 miesięcy 50% dochodu. Przez cały okres zawieszenia nie ponosi kosztów utrzymania kancelarii, która prowadzona przez zastępcę nadal funkcjonuje, co jest istotne z punktu widzenia ponownego podjęcia działalności przez komornika po ustaniu zawieszenia. Roczny okres powinien też umożliwić zakończenie postępowań o ubezwłasnowolnienie i postępowań karnych, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy. Zawieszony komornik może złożyć do sądu zażalenie na postanowienie Ministra o zawieszeniu w czynnościach. Zasadność wszczęcia postępowania karnego (np. na podstawie subsydiarnego aktu oskarżenia) jako przesłanki zawieszenia może być zatem zweryfikowana przez sąd. Jeśli oskarżenie jest bezpodstawne, zawieszenie nie musi trwać ponad rok, pomimo że postępowanie karne nie zostało jeszcze formalnie zakończone. Jedyne zróżnicowanie, jakie wynika z zakwestionowanego art. 63 ust. 2 zdania drugiego dotyczy, zdaniem Marszałka Sejmu, sytuacji zastępowanego komornika, który jest zastępowany ponad rok. 3.2. Odnosząc się do zarzutu niezgodności art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji, Marszałek Sejmu wskazał, że z uzasadnienia wniosku wynika, iż niekonstytucyjność art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach polega na wadliwym, niezgodnym z art. 2 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji, ukształtowaniu przesłanek, których spełnienie upoważnia do przystąpienia do egzaminu komorniczego. Kontrola konstytucyjności może dotyczyć wyłącznie tych przepisów ustawy, które ustanawiają warunki skorzystania ze zwolnienia, tj. art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy – bez wskazanego jako związkowy przedmiot kontroli art. 10 ust. 6 ustawy. Naruszenie norm Konstytucji nie polega na proporcjonalnym wydłużeniu wskazanych w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 okresów. Marszałek Sejmu stwierdził, że rekonstrukcja poddanej kontroli normy prawnej wymaga uwzględnienia treści innych przepisów, w tym art. 10 ust. 6 ustawy, nie znaczy to jednak, że zarzut niekonstytucyjności dotyczy treści przepisu związkowego. Inaczej wygląda sytuacja w odniesieniu do zarzutu niejasności obliczania okresów wymaganej praktyki prawniczej, w związku z którym kontroli zgodności z art. 2 Konstytucji powinny być poddane art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z art. 10 ust. 6 ustawy o komornikach. W odniesieniu do tego zarzutu Marszałek Sejmu zauważył, że wnioskodawca nie przedstawił jednak stosownego uzasadnienia niezgodności powyższej regulacji dotyczącej sposobu obliczania czasu praktyki prawniczej z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Argumentacja za stwierdzeniem naruszenia art. 17 ust. 1 Konstytucji odnosi się bowiem wyłącznie do art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy ocenianych samodzielnie. Jednakże, w jego ocenie, z uwagi na zastosowanie w tym wypadku instytucji falsa demonstratio non nocet nie zachodzi konieczność umarzania postępowania w tym zakresie. 3.2.1. Przed oceną zgodności zakwestionowanych przepisów z art. 17 ust. 1 Konstytucji, Marszałek Sejmu wskazał na przyjęte w orzecznictwie TK rozumienie tej regulacji. Powołując się na wyrok z 30 listopada 2011 r. o sygn. K 1/10, Marszałek Sejmu wskazał, że środkami sprawowania pieczy są: a) wpływ na proces rekrutacji członków samorządu zawodowego, b) orzekanie w sprawach dyscyplinarnych jego członków oraz c) wypowiadanie się w sprawach zasad etyki zawodowej. Oceniając wpływ samorządu komorniczego na proces rekrutacji jego członków, Marszałek Sejmu uznał, że pozwala on zachować konstytucyjny standard pieczy. Oprócz podstawowego uprawnienia polegającego na organizowaniu i prowadzeniu aplikacji komorniczej organy samorządu mają bowiem wpływ na przeprowadzanie egzaminu komorniczego (beneficjenci zaskarżonych regulacji są zobowiązani przystąpić do takiego egzaminu, a następnie odbyć co najmniej dwuletni staż w charakterze asesora komorniczego). Egzamin, składający się z części pisemnej i ustnej, przeprowadza komisja egzaminacyjna, w skład której wchodzą dwaj przedstawiciele delegowani przez KRK. Osoby wskazane przez samorząd komorniczy wchodzą również w skład zespołów do przygotowywania pytań na egzamin komorniczy. Ponadto KRK oraz rady izb komorniczych mogą zgłaszać zespołom propozycje pytań egzaminacyjnych. Powołanie na stanowisko komornika poprzedzone jest zasięgnięciem opinii organów samorządu. Także w wypadku ubiegania się danego kandydata o stanowisko asesora komorniczego, KRK oraz rada izby komorniczej może wyrazić swoją opinię. Wreszcie samorząd komorniczy nadzoruje przestrzeganie przez komorników i asesorów komorniczych powagi i godności zawodu oraz inicjuje postępowanie dyscyplinarne, które odbywa się w pierwszej instancji przed samorządową komisją dyscyplinarną. Jedną z możliwych kar dyscyplinarnych jest wydalenie ze służby komorniczej (odpowiednio skreślenie z wykazu asesorów komorniczych). Także w wypadku odwołania komornika bez udziału samorządu komorniczego jego odwołanie poprzedza zasięgnięcie opinii rady właściwej izby komorniczej. Biorąc pod uwagę powyższe regulacje, w ocenie Marszałka Sejmu, należy stwierdzić, że odstąpienie od wymogu odbycia aplikacji komorniczej nie stanowi per se naruszenia standardu konstytucyjnego wynikającego z art. 17 ust. 1 Konstytucji. 3.2.2. Zadaniem osób wskazanych w art. 10 ust. 5 pkt 1 ustawy jest wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności (faktycznych i prawnych) bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. Marszałek Sejmu wskazał, że to adwokat lub radca prawny ma świadczyć pomoc prawną, a wskazane w zakwestionowanym przepisie osoby mają wykonywać wymagające wiedzy prawniczej czynności „wspierające” (asystenckie) – bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej. Tym samym ustawodawca wyklucza z kręgu wymaganych czynności prace, które nie pozwalają na zdobycie wymaganego doświadczenia prawniczego, np. administracyjne. Marszałek Sejmu wskazał, że – z szerokiego zakresu czynności wykonywanych przez adwokata lub radcę prawnego – czynnościami, których tym osobom wykonywać nie wolno, jest występowanie w procesie karnym jako pełnomocnik lub obrońca (art. 82 i art. 88 k.p.k.). W pozostałym zakresie osoby takie mogą na podstawie pełnomocnictwa substytucyjnego „zastępować” adwokata lub radcę prawnego podczas świadczenia przez niego pomocy prawnej, w tym podczas udzielania porad prawnych, sporządzania opinii prawnych, projektów aktów prawnych, reprezentacji przed urzędami (art. 33 § 1 k.p.a). Przed sądami powszechnymi w sprawach cywilnych oraz przed sądami administracyjnymi osoby te mogą występować jedynie w ramach pełnomocnictw określonych przez stosowne przepisy – art. 87 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) oraz art. 35 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Marszałek Sejmu stwierdził, że do czynności wspierających radcę prawnego lub adwokata w pełnieniu jego roli z pewnością należy: przygotowywanie analizy akt sprawy, wyszukiwanie i gromadzenie orzecznictwa oraz literatury, sporządzanie ekspertyz prawnych pomocnych w świadczeniu pomocy prawnej, przygotowywanie projektów pism procesowych, a także czynny udział w ustalaniu „strategii postępowania” mającej doprowadzić do uzyskania korzystnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Marszałka, podobnie kształtuje się sytuacja osób wykonujących wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane z czynnościami wykonywanymi przez notariusza, z tym zastrzeżeniem, że świadczą oni czynności „asystenckie” podczas dokonywania przez notariusza czynności notarialnych wskazanych w przepisach prawa, w szczególności w art. 79 ustawy – Prawo o notariacie. Polegać one mogą na analizie akt sprawy, wyszukiwaniu i gromadzeniu przydatnego orzecznictwa oraz literatury, sporządzaniu ekspertyz prawnych pomocnych w rozwiązywaniu powstających podczas dokonywania czynności notarialnych problemów, przygotowywaniu projektów aktów notarialnych, w tym o poddaniu się egzekucji. Wobec powyższego Marszałek uznał, że wykonywanie wskazanych w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o komornikach czynności umożliwia zdobycie przydatnej wiedzy i umiejętności, które upoważniają do przystąpienia do egzaminu komorniczego bez odbycia aplikacji. 3.2.3. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 Konstytucji przez umożliwienie złożenia egzaminu komorniczego przez osoby, które nie odbyły aplikacji komorniczej, ale legitymują się okresem praktyki prawniczej, w czasie którego wykonywały wskazane w ustawie czynności na podstawie umowy cywilnoprawnej, Marszałek stwierdził, że problem ten był już rozważany przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. K 1/10 na gruncie ustawy – Prawo o notariacie. Ustalenia Trybunału poczynione w tym wyroku, zdaniem Marszałka Sejmu, znajdują odpowiednie zastosowanie przy ustalaniu treśc

[... tekst skrócony ...]