IV CKN 150/00
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał sprawę z powództwa Gminy B. przeciwko Przedsiębiorstwu Budowlanemu „J.” o zapłatę kar umownych za nieterminowe wykonanie umowy o roboty budowlane. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego, zasądzając od niego na rzecz Gminy kwotę ponad 57 tys. zł z odsetkami. Spór dotyczył zasady odpowiedzialności za nieterminowe przekazanie trzech budynków mieszkalnych oraz wysokości kar umownych. Pozwany wykonawca twierdził, że opóźnienie było spowodowane ekstremalnymi warunkami atmosferycznymi (ujemne temperatury przez długi okres), które uniemożliwiły terminowe zakończenie prac i powinny być traktowane jako okoliczności zwalniające z odpowiedzialności. Gmina domagała się kar umownych za okres od uzgodnionych terminów do faktycznego odbioru budynków. Sąd Apelacyjny uznał, że warunki atmosferyczne nie miały charakteru siły wyższej, a wykonawca jako profesjonalista powinien przewidzieć takie zjawiska i wyeliminować ich wpływ, stosując zasadę należytej staranności. Sąd Apelacyjny uznał również, że kary umowne powinny być liczone do dnia faktycznego odbioru obiektu. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy wskazał, że błędna jest wykładnia Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którą jedynie siła wyższa może stanowić granicę odpowiedzialności dłużnika. Podkreślono, że odpowiedzialność na zasadzie winy (niezachowania należytej staranności) jest szersza i obejmuje również tzw. przypadek, czyli okoliczności niezależne od dłużnika, które nie są siłą wyższą. Sąd Najwyższy zakwestionował również utożsamianie terminu spełnienia świadczenia przez wykonawcę z dniem podpisania protokołu odbioru, wskazując, że datą tą może być dzień zgłoszenia gotowości obiektu do odbioru, jeśli wykonawca dopełnił wszystkich swoich obowiązków.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęć siły wyższej i przypadku w kontekście odpowiedzialności kontraktowej wykonawcy robót budowlanych oraz ustalanie terminu spełnienia świadczenia.
Dotyczy specyfiki umów o roboty budowlane i odpowiedzialności kontraktowej na zasadzie winy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy ekstremalne warunki atmosferyczne, które uniemożliwiły terminowe wykonanie robót budowlanych, mogą być traktowane jako siła wyższa lub przypadek zwalniający wykonawcę z odpowiedzialności kontraktowej za nieterminowe wykonanie zobowiązania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, okoliczności niezależne od dłużnika, które nie są siłą wyższą, ale uniemożliwiają terminowe wykonanie zobowiązania, mogą stanowić podstawę do uwolnienia się od odpowiedzialności na zasadzie winy (niezachowania należytej staranności). Siła wyższa stanowi granicę odpowiedzialności odszkodowawczej w ogóle, natomiast przypadek jest negatywem winy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zakwestionował stanowisko Sądu Apelacyjnego, że jedynie siła wyższa może stanowić podstawę do uwolnienia się od odpowiedzialności. Podkreślono, że odpowiedzialność na zasadzie winy (art. 472 k.c.) jest szersza i obejmuje również przypadek, czyli okoliczności niezależne od dłużnika, które nie są siłą wyższą. Wymaga to ustalenia miernika staranności profesjonalnego wykonawcy i porównania go z jego faktycznym zachowaniem, uwzględniając także niezależne od niego uwarunkowania.
Czy termin spełnienia przez wykonawcę świadczenia w umowie o roboty budowlane należy utożsamiać z dniem podpisania protokołu odbioru obiektu, czy też z dniem zgłoszenia gotowości obiektu do odbioru?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie można utożsamiać terminu spełnienia świadczenia przez wykonawcę z dniem podpisania protokołu odbioru. Jeśli wykonawca dopełnił wszystkich swoich obowiązków, datą spełnienia świadczenia może być dzień zgłoszenia gotowości obiektu do odbioru, nawet jeśli odbiór nastąpił później.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 647 k.c. nakłada na wykonawcę obowiązek oddania obiektu, a na inwestora obowiązek odbioru. Jeśli obiekt został zrealizowany zgodnie z umową, datą spełnienia świadczenia przez wykonawcę jest dzień zgłoszenia gotowości do odbioru, a nie późniejszy dzień dokonania czynności odbioru przez inwestora, która leży w jego sferze obowiązków.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Gmina B. | instytucja | powód |
| Przedsiębiorstwo Budowlane „J.”, spółka z o.o. w B. | spółka | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Określa przesłanki odpowiedzialności kontraktowej dłużnika. Dłużnik odpowiada za niezachowanie należytej staranności, chyba że ustawa lub czynność prawna stanowi inaczej.
k.c. art. 472
Kodeks cywilny
Dłużnik odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności, czyli za swą winę, chyba że ustawa lub czynność prawna stanowi inaczej. Wskazuje, że granica odpowiedzialności za niezachowanie należytej staranności jest wyznaczana przez przypadek.
k.c. art. 355 § § 2
Kodeks cywilny
Określa, że od dłużnika wymagana jest staranność ogólnie wymagana w stosunkach danego rodzaju (należyta staranność), a od profesjonalisty – staranność zawodowa.
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Określa, że obowiązek zapłaty kary umownej powstaje tylko o tyle, o ile zachodzą przesłanki odpowiedzialności kontraktowej dłużnika.
Pomocnicze
k.c. art. 647
Kodeks cywilny
Określa obowiązek wykonawcy oddania obiektu i inwestora odbioru obiektu.
Dz.U. Nr 48, poz. 554 art. 5 § ust. 2
Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji
Reguluje zasady postępowania w sprawach wniesionych przed dniem 1 lipca 2000 r.
k.p.c. art. 39313 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ekstremalne warunki atmosferyczne jako przypadek lub siła wyższa zwalniająca z odpowiedzialności. • Termin spełnienia świadczenia jako dzień zgłoszenia gotowości do odbioru, a nie dzień faktycznego odbioru.
Odrzucone argumenty
Warunki atmosferyczne nie miały charakteru siły wyższej i wykonawca jako profesjonalista powinien je przewidzieć i im zapobiec. • Kary umowne powinny być liczone do dnia faktycznego odbioru obiektu.
Godne uwagi sformułowania
Siła wyższa wyznacza granicę odpowiedzialności na zasadzie ryzyka, a nie na zasadzie winy. • Przypadek jest niejako „negatywem” winy (niezachowania należytej staranności). • Granicę zawinienia dłużnika, gdy ponosi on odpowiedzialność za niezachowanie należytej staranności, wyznacza przypadek.
Skład orzekający
Antoni Górski
przewodniczący
Helena Ciepła
sędzia
Kazimierz Zawada
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęć siły wyższej i przypadku w kontekście odpowiedzialności kontraktowej wykonawcy robót budowlanych oraz ustalanie terminu spełnienia świadczenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki umów o roboty budowlane i odpowiedzialności kontraktowej na zasadzie winy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie SN wyjaśnia kluczowe rozróżnienie między siłą wyższą a przypadkiem w kontekście odpowiedzialności wykonawcy, co jest częstym problemem w praktyce budowlanej.
“Siła wyższa czy przypadek? Sąd Najwyższy rozstrzyga, kiedy wykonawca nie odpowiada za opóźnienia w budowie.”
Dane finansowe
WPS: 57 788,96 PLN
kary umowne: 57 788,96 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.