IV CKN 1166/00
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła żądania zwrotu nienależnego świadczenia przez Przedsiębiorstwo Robót Instalacyjnych Przemysłu Chemicznego „I.” w likwidacji przeciwko Henrykowi D. Powód domagał się zwrotu kwoty, która została mu dwukrotnie wyegzekwowana. Po tym, jak pozwany otrzymał część należności z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, komornik wyegzekwował od powoda dalszą kwotę. Sąd Rejonowy zasądził część żądanej kwoty, jednak Sąd Okręgowy zmienił ten wyrok i oddalił powództwo, uznając, że zastosowanie znajduje art. 411 pkt 1 k.c. Sąd Najwyższy w rozpoznaniu kasacji powoda potwierdził prawidłowość zastosowania tego przepisu. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że powód, wiedząc o braku zobowiązania do świadczenia (po tym, jak pozwany otrzymał już część należności z FGŚP), nie podjął żadnych przewidzianych prawem czynności w celu ograniczenia lub uniemożliwienia dalszej egzekucji. Sąd Najwyższy podkreślił, że przepis art. 411 pkt 1 k.c. wyłącza możliwość żądania zwrotu świadczenia, nawet jeśli zostało ono wyegzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym, pod warunkiem, że świadczący miał świadomość braku zobowiązania i nie podjął działań zapobiegawczych. Tym samym kasacja powoda została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 411 pkt 1 k.c. w kontekście postępowań egzekucyjnych i świadomości dłużnika o braku zobowiązania.
Dotyczy sytuacji, gdy dłużnik miał świadomość braku zobowiązania i nie podjął działań w celu wstrzymania egzekucji.
Zagadnienia prawne (1)
Czy przepis art. 411 pkt 1 k.c. ma zastosowanie, gdy świadczenie zostało wyegzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym, a świadczący wiedział o braku własnego zobowiązania i nie podjął działań w celu uniemożliwienia egzekucji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis art. 411 pkt 1 k.c. ma zastosowanie także wówczas, gdy z żądaniem zwrotu nienależnego świadczenia występuje podmiot, który wiedział o braku własnego zobowiązania wobec egzekwującego wierzyciela i nie podjął żadnych przewidzianych prawem czynności, zmierzających do ograniczenia lub uniemożliwienia kontynuowania egzekucji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wyłączenie roszczenia kondykcyjnego na podstawie art. 411 pkt 1 k.c. następuje, gdy spełnione są przesłanki: nieistnienie zobowiązania, spełnienie świadczenia oraz świadomość świadczącego braku obowiązku. W sytuacji, gdy powód wiedział o wygaśnięciu zobowiązania (po wypłacie z FGŚP) i nie podjął działań w celu wstrzymania egzekucji, jego zachowanie można ocenić jako przyzwolenie na egzekwowanie nienależnego świadczenia, co wyklucza możliwość żądania zwrotu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Przedsiębiorstwo Robót Instalacyjnych Przemysłu Chemicznego „I.” w likwidacji w W. | spółka | powód |
| Henryk D. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 411 § pkt 1
Kodeks cywilny
Przepis ma zastosowanie także wówczas, gdy z żądaniem zwrotu nienależnego świadczenia występuje podmiot, który wiedział o braku własnego zobowiązania wobec egzekwującego wierzyciela i nie podjął żadnych przewidzianych prawem czynności, zmierzających do ograniczenia lub uniemożliwienia kontynuowania egzekucji.
Pomocnicze
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 411 § pkt 7
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 822
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 840
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39312
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie art. 411 pkt 1 k.c. ze względu na świadomość powoda braku zobowiązania i zaniechanie działań zapobiegawczych w postępowaniu egzekucyjnym.
Odrzucone argumenty
Argumentacja powoda, że art. 411 pkt 1 k.c. nie ma zastosowania, ponieważ świadczenie zostało wyegzekwowane przez komornika, a nie spełnione dobrowolnie przez powoda.
Godne uwagi sformułowania
Przepis art. 411 pkt 1 k.c. ma zastosowanie także wówczas, gdy z żądaniem zwrotu nienależnego świadczenia występuje podmiot, który wiedział o braku własnego zobowiązania wobec egzekwującego wierzyciela i nie podjął żadnych przewidzianych prawem czynności, zmierzających do ograniczenia lub uniemożliwienia kontynuowania egzekucji. • Oznacza to, że powód miał świadomość tego, iż egzekwowana przez komornika należność została już wcześniej zaspokojona. • Niewątpliwie, spełnienie świadczenia w okolicznościach określonych w art. 411 pkt 1 k.c. zakłada istnienie elementu woli po stronie świadczącego. • Istotny jest bowiem nie sam sposób dokonania świadczenia (bezpośrednio lub w wyniku czynności egzekucyjnych), ale to, czy jurydyczny efekt spełnienia świadczenia w postaci przysporzenia w majątku przyjmującego świadczenie mógł być objęty wolą świadczącego.
Skład orzekający
Marek Sychowicz
przewodniczący
Mirosław Bączyk
sprawozdawca
Iwona Koper
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 411 pkt 1 k.c. w kontekście postępowań egzekucyjnych i świadomości dłużnika o braku zobowiązania."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy dłużnik miał świadomość braku zobowiązania i nie podjął działań w celu wstrzymania egzekucji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest aktywne działanie w postępowaniu egzekucyjnym, nawet jeśli wydaje się, że sprawa jest już przegrana. Pokazuje też, że świadomość prawna i proaktywność mogą zapobiec utracie środków.
“Dwukrotnie wyegzekwowane świadczenie? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy nie można żądać zwrotu pieniędzy.”
Dane finansowe
WPS: 8187,6 PLN
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 500 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.