IV Ca 1277/12

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w WarszawieWarszawa2013-09-09
SAOSCywilnezobowiązaniaWysokaokręgowy
potrąceniepełnomocnictwo procesoweczynność prawnakoszty procesuapelacjawierzytelność

Podsumowanie

Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego, uznając zarzut potrącenia za nieskuteczny z powodu braku umocowania pełnomocnika procesowego do złożenia oświadczenia materialnoprawnego.

Sąd Okręgowy rozpoznał apelację pozwanego banku od wyroku Sądu Rejonowego w sprawie o zapłatę. Pozwany kwestionował nieuwzględnienie zarzutu potrącenia, twierdząc, że jego pełnomocnik procesowy złożył skuteczne oświadczenie o potrąceniu wierzytelności. Sąd Okręgowy uznał jednak, że pełnomocnik procesowy nie miał umocowania do złożenia oświadczenia materialnoprawnego o potrąceniu, co czyniło ten zarzut bezskutecznym. W konsekwencji apelacja została oddalona.

Sąd Okręgowy w Warszawie rozpoznał apelację pozwanego banku od wyroku Sądu Rejonowego w Wołominie, który zasądził na rzecz powódki kwotę dochodzoną pozwem. Pozwany w apelacji nie kwestionował istnienia ani wysokości wierzytelności powódki, lecz zarzucał Sądowi Rejonowemu błędne nieuwzględnienie podniesionego przez siebie zarzutu potrącenia. Sąd Okręgowy, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu I instancji, uznał apelację za bezzasadną. Kluczowym elementem rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że pełnomocnik procesowy pozwanego, A. W., nie posiadał umocowania do złożenia materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu, zgodnie z art. 91 k.p.c. Sąd odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którym pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje uprawnienia do składania takich oświadczeń. Ponadto, sąd wskazał, że jednostronna czynność prawna dokonana bez umocowania jest nieważna (art. 104 k.c.) i nie podlega potwierdzeniu, w przeciwieństwie do czynności dwustronnych. Brak było dowodów na udzielenie pełnomocnictwa do potrącenia, a późniejsze potwierdzenie przez zarząd nie mogło sanować nieważności. W związku z tym zarzut potrącenia został uznany za bezskuteczny, a roszczenie powódki za zasadne. Apelacja została oddalona na podstawie art. 385 k.p.c., a pozwany został obciążony kosztami postępowania odwoławczego.

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje umocowania do złożenia materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu.

Uzasadnienie

Sąd odwołał się do art. 91 k.p.c. oraz orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którym zakres umocowania pełnomocnika procesowego nie uprawnia go do dokonywania czynności materialnoprawnych, takich jak oświadczenie o potrąceniu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie apelacji

Strona wygrywająca

I. Ł.

Strony

NazwaTypRola
I. Ł.osoba_fizycznapowódka
(...) S.A. w Z.spółkapozwany

Przepisy (11)

Główne

k.c. art. 498 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Dotyczy zarzutu potrącenia.

k.c. art. 499

Kodeks cywilny

Dotyczy oświadczenia o potrąceniu.

k.p.c. art. 385

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa oddalenia apelacji.

k.p.c. art. 98

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa zasądzenia kosztów procesu.

k.p.c. art. 99

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa zasądzenia kosztów procesu.

Pomocnicze

k.c. art. 91

Kodeks cywilny

Określa zakres umocowania pełnomocnika procesowego.

k.c. art. 104

Kodeks cywilny

Reguluje skutki czynności prawnej dokonanej bez umocowania.

k.c. art. 103

Kodeks cywilny

Dotyczy potwierdzenia czynności dwustronnej dokonanej bez umocowania.

k.p.c. art. 91

Kodeks postępowania cywilnego

Zakres umocowania pełnomocnika procesowego.

Dz.U. z 2013 r., poz. 490 art. § 6 pkt 5

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

Dotyczy opłat za czynności radców prawnych.

Dz.U. z 2013 r., poz. 490 art. § 12 ust. 1 pkt 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

Dotyczy opłat za czynności radców prawnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pełnomocnik procesowy nie miał umocowania do złożenia oświadczenia o potrąceniu. Oświadczenie o potrąceniu złożone bez umocowania jest nieważne i nie podlega potwierdzeniu.

Odrzucone argumenty

Zarzut potrącenia był skuteczny, ponieważ pełnomocnik procesowy był upoważniony do jego złożenia. Nawet jeśli pełnomocnik nie miał umocowania, późniejsze potwierdzenie przez zarząd sanowało wadę oświadczenia.

Godne uwagi sformułowania

przewidziany w art. 91 k.p.c. zakres umocowania z mocy ustawy nie uprawnia pełnomocnika procesowego do złożenia materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu jednostronna czynność prawna dokonana w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu jest nieważna

Skład orzekający

Marcin Łochowski

przewodniczący-sprawozdawca

Beata Janiszewska

sędzia

Paweł Iwaniuk

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "interpretację przepisów dotyczących zakresu umocowania pełnomocnika procesowego w kontekście składania oświadczeń materialnoprawnych, w szczególności zarzutu potrącenia."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy pełnomocnik procesowy działa bez wyraźnego pełnomocnictwa do czynności materialnoprawnych. Nie dotyczy sytuacji, gdy pełnomocnictwo do potrącenia zostało udzielone odrębnie lub w sposób dorozumiany w sposób jednoznaczny.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje pułapki związane z pełnomocnictwami procesowymi i materialnoprawnymi, co jest częstym problemem w praktyce prawniczej. Wyjaśnia kluczową różnicę między tymi dwoma rodzajami umocowania.

Czy pełnomocnik procesowy może złożyć oświadczenie o potrąceniu? Sąd Okręgowy wyjaśnia!

Dane finansowe

zwrot kosztów procesu w instancji odwoławczej: 1200 PLN

Lexedit Research — analiza prawna z AI

Zadaj pytanie prawne i otrzymaj dogłębną analizę opartą o orzecznictwo, przepisy i doktrynę. Agent AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne przepisy.

Analiza orzecznictwa

Wyszukiwanie i analiza orzeczeń sądów powszechnych, SN i NSA

Aktualne przepisy

Treść ustaw i kodeksów w brzmieniu na dowolną datę z ISAP

Komentarze doktrynalne

Dostęp do komentarzy do kluczowych przepisów prawa

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Sygn. akt IV Ca 1277/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 września 2013 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie IV Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Marcin Łochowski (spr.) Sędziowie: SO Beata Janiszewska, SO Paweł Iwaniuk Protokolant: Martyna Perzyńska po rozpoznaniu w dniu 9 września 2013 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa I. Ł. przeciwko (...) S.A. w Z. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt I C 429/11 I. oddala apelację; II. zasądza od (...) S.A. w Z. na rzecz I. Ł. kwotę 1.200 zł (tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej. Sygn. akt IV Ca 1277/12 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Apelacja pozwanego jest bezzasadna. Sąd Okręgowy w pełni podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, szczegółowo opisane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (k.297-298) i przyjmuje je za własne. Sąd I instancji dokonał również trafnej oceny zasadności żądania powódki, która w całości zasługuje na akceptację. Wymaga podkreślenia, że skarżący w apelacji nie kwestionuje istnienia i wysokości dochodzonej w niniejszej sprawie wierzytelności powódki. Podnosi jedynie, iż Sąd Rejonowy błędnie nie uwzględnił podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu potrącenia (apelacja – k.308-312). W konsekwencji, uznanie, że podniesiony przez skarżącego zarzut potrącenia nie był skuteczny determinuje rozstrzygnięcie o bezzasadności apelacji. Nie jest przede wszystkim zasadny zarzut naruszenia art. 498 § 1 i 2 k.c. ( pkt 4 . apelacji – k.309). Niesporne jest, iż w toku procesu działający w imieniu pozwanej spółki pełnomocnik procesowy – A. W. podniósł zarzut potrącenia obejmujący wzajemne roszczenie skarżącego z tytułu odszkodowania w kwocie 87.418 zł 88 gr (k.14). Nie budzi wątpliwości, że oświadczenie to obejmowało z jednej strony czynność prawną potrącenia ( art. 499 k.c. ), a z drugiej – procesowy zarzut potrącenia. Przy czym, co istotne, pełnomocnictwo procesowe udzielone A. W. nie obejmowało umocowania do dokonywania czynności prawnych. Innymi słowy, A. W. była upoważniona jedynie do dokonywania czynności, o jakich mowa w art. 91 k.p.c. Sąd Okręgowy podziela pogląd, że „przewidziany w art. 91 k.p.c. zakres umocowania z mocy ustawy nie uprawnia pełnomocnika procesowego do złożenia materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu” ( tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt I CK 204/04, OSNC nr 10 z 2005 r., poz. 176 ). W konsekwencji, A. W. zgodnie z treścią udzielonego jej pełnomocnictwa procesowego nie była uprawniona do złożenia oświadczenia o potrąceniu, a co za tym idzie podniesiony przez nią zarzut procesowy został trafnie uznany rzez Sąd I instancji za bezskuteczny. Prawdą jest, że „oświadczenie woli mocodawcy o udzieleniu pełnomocnictwa do złożenia takiego oświadczenia może być … złożone w sposób dorozumiany” ( tak Sąd Najwyższy w ww. wyroku ). Rzecz jednak w tym, iż strona pozwana, ani w toku procesu przed Sądem Rejonowym, ani w apelacji (k.311-312) nie twierdziła, iż w dniu złożenia oświadczenia o potrąceniu A. W. dysponowała stosownym pełnomocnictwem. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że pełnomocnictwo to zostało w ogóle udzielone. W apelacji, działający w imieniu skarżącego członkowie zarządu oświadczyli jedynie, iż potwierdzają oświadczenie A. W. i zarzut potrącenia (k.311). Należy jednak przypomnieć, że oświadczenie woli o potrąceniu, o jakim mowa w art. 499 k.c. jest jednostronną czynnością prawną. Natomiast, zgodnie z art. 104 k.c. jednostronna czynność prawna dokonana w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu jest nieważna. Nie ma zatem możliwości jej potwierdzenia, w przeciwieństwie do czynności dwustronnych ( art. 103 k.c. ). Skoro zatem pozwany nawet nie twierdził, że udzielił A. W. pełnomocnictwa do złożenia oświadczenia o potrąceniu ( art. 499 k.c. ) i nie ma możliwości sanacji tego braku ( art. 104 k.c. ), a pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje umocowania do złożenia tego rodzaju oświadczenia ( art. 91 k.p.c. ), to Sąd Rejonowy trafnie przyjął, że podniesiony zarzut potrącenia jest bezskuteczny. Tym samym, roszczenie powódki zasługiwało w oparciu o art. 494 k.c. na uwzględnienie w całości. W tym stanie rzeczy, analiza pozostałych zarzutów apelacji odnoszących się do istnienia i wysokości przedstawionej do potrącenia przez pozwanego wierzytelności wzajemnej (pkt 1. – 3. apelacji – k.308) jest zbędna. Ewentualne uchybienia Sądu Rejonowego na tej płaszczyźnie nie mogły mieć bowiem żadnego wpływu na wynik sprawy, skoro nie mogło dojść do skutecznego potrącenia wierzytelności pozwanego z dochodzoną w niniejszej sprawie wierzytelnością powódki. Dlatego też, Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację pozwanej spółki, jako bezzasadną. Nadto, Sąd Okręgowy na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 6 pkt 5 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 490) zasądził od (...) S.A. w Z. na rzecz I. Ł. kwotę 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej. Wobec powyższego Sąd Okręgowy orzekł, jak w sentencji. Zarządzenie: 1. Odnotować. 2. Doręczyć odpis wyroku wraz z uzasadnieniem pełnomocnikowi pozwanej spółki. 25.9.2013