IV Ca 115/15

Sygn. akt IV Ca 115/15 POSTANOWIENIE Dnia 9 kwietnia 2015 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie IV Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Anna Wrembel-Woźniak Sędziowie SO Beata Janiszewska (spr.) SO Elżbieta Gajewska Protokolant Magdalena Wierzchowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2015 r. w W. sprawy z wniosku A. B. (1) , H. D. , J. Ł. , J. P. (1) , T. P. , E. U. , J. P. (2) , S. P. (1) , O. P. , A. S. (1) i D. S. z udziałem A. B. (2) , J. G. , M. P. (1) , A. G. (1) , J. K. , J. L. , I. M. , M. P. (2) , H. P. , M. P. (3) , M. P. (4) , S. P. (2) , Skarbu Państwa -Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa C. , P. Ż. , J. P. (3) i A. W. o wydanie tytułu własności na skutek apelacji wnioskodawczyni A. S. (1) i apelacji uczestników P. Ż. , J. P. (3) i A. W. od postanowienia Sądu Rejonowego w Otwocku z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I Ns 1042/09 postanawia: oddalić obie apelację. Sygn. akt IV Ca 115/15 UZASADNIENIE Obie apelacje: A. S. (1) (k. 809 i nast.) oraz H. Ż. (1) (k. 815-822) są niezasadne. Sąd Okręgowy zasadniczo (oprócz analizowanej poniżej kwestii posiadania samoistnego lasu przez J. P. (4) i jego żonę) podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji oraz dokonaną przez ten Sąd ocenę dowodów (postanowienie – k. 794, uzasadnienie postanowienia – k. 798-803), w związku z czym nie zachodzi potrzeba powtórzenia poczynionych już ustaleń (postanowienie SN z 26.04.2007 r., II CSK 18/07, Lex 966804). Wbrew zarzutom obu apelacji, Sąd I instancji dokonał wnikliwej oceny zebranego w sprawie materiału w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia wniosku, trafnie oceniając skutki prawne objęcia nieruchomości należących do spadkobierców J. P. (5) dekretem o reformie rolnej, a następnie wydania decyzji administracyjnych dotyczących w szczególności nieruchomości należących do F. W. lit. B. Wywody apelacji (zwłaszcza apelacji H. Ż. , k. 818) dotyczące rzekomej wadliwości dokonanej przez Sąd I instancji oceny dowodów nie mają oparcia we wnioskach wynikających z rozważenia motywów zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji za nieskuteczny, gdyż pozbawiony podstaw w wynikach analizy treści uzasadnienia postanowienia - należy również uznać zawarty w apelacji H. Ż. zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Nietrafne jest leżące u podstaw obu apelacji (k. 810 i k. 819) i stanowiące ich zasadniczy argument założenie, że lasy należące do F. W. B nie mogły zostać (i nie zostały) objęte działaniem dekretu o reformie rolnej. Temu stanowisku przeczy utrwalona linia orzecznicza Sądu Najwyższego, podzielana również przez Sąd Okręgowy w niniejszym składzie. Jak trafnie stwierdził SN w wyroku z 27 marca 2014 r., III CSK 94/13 (niepubl.), nawiązując w tej kwestii do swego wcześniejszego, jednolitego orzecznictwa (wyroki Sądu Najwyższego z 26 maja 2006 r., V CSK 97/06, niepubl., z 13 grudnia 2007 r., I CSK 310/07, niepubl., z 22 kwietnia 2005 r., II CSK 653/04, OSNC 2006, Nr 3, poz. 56 i z 20 września 2013 r., II CSK 4/13, niepubl.), „Lasy i grunty leśne należące do osób, których grunty objęte były przepisem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej podlegały nacjonalizacji niezależnie od obszaru”. W okolicznościach sprawy zachodziły podstawy do przyjęcia, że reforma rolna niewątpliwie objęła grunty, co do których nie wykazano, by jeszcze przed II wojną światową podlegały parcelacji między zstępnych J. P. (5) - czyli wszystkie tereny oprócz nieruchomości położonych we wsi M. w Gminie D. . Taki zakres przejęcia nieruchomości (z wyłączeniem jedynie wskazanych ostatnio nieruchomości we wsi M. , których dotyczyło skuteczne odwołanie S. P. (3) , syna J. P. (5) ) został potwierdzony orzeczeniem z 26 sierpnia 1950 r., znak (...) 4/ (...) 33 Prezydium (...) Wojewódzkiej Rady Narodowej. Oznacza to, że w świetle przedstawionego wyżej orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego sytuacji prawnej lasów i gruntów leśnych, nieruchomości o powierzchni ponad 157 ha, w tym także lasy, zostały objęte nacjonalizacyjnymi skutkami działania dekretu o reformie rolnej. Niekwestionowana okoliczność, że lasy stanowiły składnik całości gospodarczej z resztą gruntów gospodarstwa rolnego znajduje także potwierdzenie w złożonych przez uczestników pismach Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (k. 31-32) oraz Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (k. 33-34). Potwierdzają ją również zeznania stron, które opisują przejawy wcześniejszego korzystania z lasu przez J. P. (4) . Wywody apelacji A. S. , zmierzające obecnie do wykazania stanowiska, że reforma rolna nie objęła lasów będących przedmiotem wniosku (w tym argumentacja zawarta w pkt 6 zarzutów apelacji, k. 810) nie mają oparcia w przedstawionym wyżej, aprobowanym przez Sąd Okręgowy orzecznictwie i w materiale sprawy, a w konsekwencji mogą być uznane jedynie za polemikę z trafnym zapatrywaniem Sądu I instancji. Powyższym ustaleniom nie przeczą drobne różnice w powierzchni (zarzucane w apelacji niesumowanie się powierzchni F. W. do 39,40 ha), niewspółmierne zresztą do powierzchni lasów będących przedmiotem wniosku w niniejszej sprawie (ponad 17 ha), zwłaszcza jeśli zważyć duże powierzchnie znacjonalizowanych nieruchomości oraz możliwość występowania pewnych rozbieżności w pomiarach lub nieścisłości w treści dokumentów. W świetle powyższego należało przyjąć, w sposób odpowiadający stanowisku Sądu I instancji, że uwłaszczenie na rzecz J. P. (4) i jego żony nie mogło nastąpić, ponieważ nieruchomość będąca przedmiotem wniosku o uwłaszczenie należała do Skarbu Państwa. Została bowiem uprzednio objęta działaniem dekretu o reformie rolnej. Tymczasem zgodnie z art. 3 ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1971 r., Nr 27, poz. 250), „Przepisów artykułów poprzedzających (czyli stanowiących podstawę prawną uwłaszczenia – dop.) nie stosuje się do nieruchomości stanowiących własność Państwa, obywateli państw obcych oraz związków wyznaniowych”. Bez znaczenia dla wyników oceny prawnej pozostawało natomiast to, że następnie w dniu 12.12.1974 r. wydana została decyzja Nr Rol.II. (...) o przejęciu z urzędu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o pow. 20, 80 ha w trybie ustawy z 29.5.1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Wbrew bowiem wnioskom, które mogą wynikać z faktu wydania w/w decyzji, skutek jej wydania nie mógł powielać następstw objęcia całego terenu F. W. B dekretem o reformie rolnej. Nawet zatem, jeśli rzeczywiście w zakres 20,80 ha gruntów, których dotyczy wskazana wyżej decyzja z 1974 r., wchodziłyby lasy będące przedmiotem niniejszego postępowania (o czym w dalszych wywodach uzasadnienia), trzeba byłoby uznać, że decyzja nie wywołała skutku prawnego w postaci nabycia prawa własności gruntów leśnych przez Skarb Państwa, ponieważ Skarb Państwa już wcześniej był właścicielem całego obszaru lasów należących do tego folwarku. Niezależnie od powyższej konstatacji wymaga podkreślenia, że – wbrew dążeniom skarżącej A. S. (apelacja, k. 811v.) - decyzja z 12.12.1974 r. nie stanowi ani potwierdzenia, ani dowodu przysługiwania do tego dnia J. P. (4) części lasów będących obecnie przedmiotem wniosku o uwłaszczenie. Inaczej rzecz ujmując, ustalenie przysługiwania J. P. (4) prawa własności lasów nie może wynikać z w/w decyzji o przejęciu nieruchomości, traktowanej (jak można wnosić z wywodów apelacji, k. 811v.) jako osnowa konstatacji, że widocznie J. P. (4) był właścicielem lasów, skoro do ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa potrzebne było wydanie wskazanej uprzednio decyzji z 12.12.1974 r. W dokonywanej obecnie ocenie prawnej indyferentne pozostaje (wbrew wywodom apelacji, k. 811v.), jakimi założeniami i przeświadczeniami co do przysługiwania własności kierował się organ administracji, wydając tę decyzję (jak i decyzje z 1995 r. oraz z 1999 r.). Znaczenie mają bowiem jedynie wyniki badania skutków zdarzeń prawnych, a nie intencji i motywów działania tego organu. Jedynie na marginesie wypada zauważyć, że gdyby – jak w apelacji kilkakrotnie wskazuje skarżąca A. S. (np. punkt 4. zarzutów apelacji - k. 809v. oraz k. 811v.) – nieruchomości leśne do 1974 r. należały do J. P. (4) , wniosek o uwłaszczenie także podlegałby oddaleniu. Uwłaszczenie bowiem może nastąpić jedynie na rzecz osoby, której w dniu 4 listopada 1971 r. nie przysługiwało do nieruchomości prawo własności. O nietrafnym postrzeganiu przez skarżącą A. S. istoty postępowania uwłaszczeniowego świadczą zresztą również końcowe wywody apelacji (k. 812). W konsekwencji także wzruszenie (w bliżej określonej części) decyzji z 12.12.1974 r. decyzją Wojewody nr (...) z dnia 22.3.1995 r. (k. 97 i nast.), jak również wydanie przez Starostę O. decyzji nr (...) z dnia 14.10.1999 r. (k. 96), nie wywołało skutku uzyskania na powrót prawa własności wskazanych gruntów leśnych przez następców J. P. (4) lub – szerzej – przez następców prawnych jego ojca, J. P. (5) . Wzruszenie decyzji nie mogło bowiem wywołać skutku dalej idącego, niż sama decyzja z 12.12.1974 r. Tymczasem, o czym była wyżej mowa, decyzja ta nie doprowadziła wszak do nabycia w tym zakresie przez Skarb Państwa własności lasów, ponieważ już przed jej wydaniem stanowiły one przedmiot własności skarbowej. W świetle zatem ustalonych w sprawie okoliczności, czynności organów administracji zmierzające w latach ’90-tych oraz w pierwszej dekadzie XXI wieku do wydania udziału w nieruchomości były podjęte bez rzeczywistego umocowania w istniejących wówczas stosunkach własnościowych dotyczących lasów (niezależnie od poważnych wątpliwości, co do trafności wywodów organu administracji, uzasadniających rzekome podstawy „zwrotu udziału”, k. 99). Lasy bowiem nadal należały do Skarbu Państwa i nie zachodziły podstawy do ich wydania następcom prawnym J. P. (4) . Sąd jest w niniejszej sprawie związany treścią decyzji Wojewody nr (...) z dnia 22.3.1995 r. Związaniu temu jednak nie przeczy sformułowanie powyższych wniosków, które stanowią jedynie sprecyzowanie skutków wspomnianej decyzji w sferze prawa cywilnego. Podsumowując wcześniejsze wywody, należy podkreślić, że w ocenie Sądu Okręgowego do uzyskania („odzyskania”) własności 8,59 ha lasów nie doprowadziło stwierdzenie wskazaną ostatnio decyzją nr (...) nieważności decyzji z 1974 r. w zakresie gruntów leśnych o powierzchni 8,59 ha, stanowiących ½ część nieruchomości leśnych, będących przedmiotem rozstrzygniętego obecnie wniosku o uwłaszczenie. Zdaniem Sądu Okręgowego, wydanie tych gruntów (ograniczające się do sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z 2.12.2005 r. – k. 789, gdyż decyzja z 22.3.1995 r. odnosiła się do udziału we własności nieruchomości, a nie do rzeczy w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego ) spadkobiercom J. P. (4) nie miało podstaw prawnych. Niezależnie od powyższych względów, które z przyczyn stricte prawnych wykluczały możliwość uwzględnienia wniosku o uwłaszczenie, trzeba wskazać, że w sprawie nie dowiedziono, by spełnione zostały przesłanki określone w art. 1 ustawy uwłaszczeniowej. W szczególności nie sposób uznać, by fakt samoistnego posiadania tak ogromnego obszaru lasów (ponad 17 ha) wykazywało przedłożenie kilku dowodów w postaci pozwolenia z 31.3.1962 r. na pozyskanie 5 metrów sześciennych drewna (k. 727), czy decyzji „na wyrąb drzewa” z 28.12.1973 r. (k. 282), w których zresztą nie określono, drzewo z jakiego konkretnie lasu ma być wycięte – i czy z lasu będącego obecnie przedmiotem wniosku o uwłaszczenie. Znaczenia dowodu rozstrzygającego o posiadaniu samoistnym ponad 17 ha lasu nie można również przypisać dokumentowi o 25 deskach z tartaku (k. 383). Wskazana podstawa prawna wydania pozwoleń (udzielanych zresztą na sformalizowanych drukach, które mogą nie być miarodajne dla przedstawienia rzeczywistych uwarunkowań prawnych i faktycznych pozyskania drewna) nie determinuje ustalenia, że lasy były traktowane jako należące do J. P. (4) . Dotyczy bowiem w ogóle konieczności pozwolenia na pozyskanie drewna, nie tylko z „własnego” lasu (z zastrzeżeniem, że sprecyzowania wymagałoby, który konkretnie las miałby być traktowany jako „własny” las J. P. (4) ). Za zdecydowanie niedostateczne należy również uznać ogólnikowe zeznania świadków, częściowo (zwłaszcza w przypadku osób młodych wiekiem na tyle, że nie sposób uznać, by miały własne obserwacje na temat posiadania ok. 17 ha lasów w dniu 4 listopada 1971 r. – jak w przypadku Z. R. (1) , k. 105), odtwarzających jedynie informacje niepochodzące z autentycznych spostrzeżeń. Zeznania A. K. (1) (k. 106) mające świadczyć o sadzeniu lasu przez J. P. po jego spaleniu się „z 15 lat temu” (k. 106), niezależnie od tego, że nie dotyczą okresu istotnego dla stwierdzenia uwłaszczenia, pozostają w sprzeczności z faktem, że w czasie określonym przez świadka J. P. (4) już nie żył (zmarł w okresie wcześniejszym). Twierdzenia świadków Z. R. (1) , Z. R. (2) , A. K. (1) , A. K. (2) , E. W. i E. O. (k. 105-107), M. G. (k. 400), F. D. (k. 562) zasadniczo poprzestają na ogólnych stwierdzeniach o tym, że J. P. (4) (lub I. P. – jak w zeznaniach Z. S. – k. 401 i W. S. – k. 487 albo J. i I. P. – jak w zeznaniach W. S. – k. 485-487) miał las – czyli informacjach odpowiadających środowiskowej wiedzy o wcześniejszej przynależności w tamtej okolicy dużych obszarów gruntu do rodziny P. . Bardziej doniosłe znaczenie należy wiązać z autentycznymi, pochodzącymi z wczesnej fazy niniejszego postępowania, wypowiedziami osób najbliżej spokrewnionych z J. P. (4) , a w związku ze stosunkami rodzinnymi najbardziej zorientowanych w rzeczywistym kształtowaniu się posiadania lasów, będących przedmiotem wniosku w niniejszej sprawie, oraz przeświadczenia co do przynależności prawa do tych lasów J. P. (4) . W szczególności znamienne i wymagające podkreślenia jest, że córka J. P. (4) , H. Ż. (1) (skarżąca w drugiej z analizowanych apelacji), która powinna być najbardziej zorientowana w stanie majątkowym swego ojca, stwierdziła (wypowiadając się o ponad 17 ha lasu): „Wiem mniej więcej gdzie są położone te działki, one stanowią część większego lasu i nie są odgrodzone” (k. 57). A. G. (2) natomiast, która na drodze administracyjnej podejmowała liczne czynności zmierzające do odzyskania znacjonalizowanych nieruchomości, oświadczyła: „ja kompletnie nic nie wiem na temat tych działek” (k. 57), „Nigdy nie słyszałam o tym, żeby zajmowali się oni ( J. i I. P. – dop.) tymi działkami, albo w ogóle o tym, że mają jakieś lasy i się tym zajmują. Zawsze mówił, że wszystko zostało zabrane” (k. 58). Świadomość, że „wszystko zostało zabrane” musiała zatem tym bardziej towarzyszyć J. P. (4) i jego żonie. Wniosku tego nie podważa okoliczność możliwego korzystania w ograniczonym zakresie z przedmiotowego lasu, zwłaszcza wobec jego dużej powierzchni oraz świadomości, że stał się lasem państwowym, potwierdzonej m.in. nieskutecznym podjęciem - także przez J. P. (4) - próby podważenia skutków orzeczenia z 26.8.1950 r., stwierdzającego fakt objęcia dekretem o reformie rolnej nieruchomości (w tym lasów) pozostałych po J. P. (5) . Niezależnie od wyjaśnionego wyżej uznania przez Sąd Okręgowy za nieudowodniony faktu posiadania samoistnego lasów w dniu 4.11.1971 r. przez J. P. (4) wraz z żoną, podstawowe znaczenie dla oddalenia obu apelacji mają przedstawione wyżej wywody prawne, z których wynikają podstawy do oddalenia wniosku – o czym w zaskarżonym orzeczeniu trafnie rozstrzygnął Sąd I instancji. Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. orzekł, jak w sentencji postanowienia.