III ZS 8/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił uchwały Rady Izby Notarialnej w P. dotyczące wyznaczenia patronów aplikantom, uznając, że Rada ma obowiązek merytorycznej oceny wniosków, a nie tylko ich rejestracji.
Minister Sprawiedliwości zaskarżył uchwały Rady Izby Notarialnej w Poznaniu, które odrzucały wnioski o wyznaczenie konkretnych notariuszy na patronów aplikantów. Rada argumentowała, że nie miała możliwości weryfikacji kwalifikacji patronów. Sąd Najwyższy uznał skargi za uzasadnione, stwierdzając, że Rada ma obowiązek merytorycznej oceny wniosków o patronat, a nie tylko ich rejestracji, i nie może uchylać się od tego obowiązku.
Sprawa dotyczyła pięciu uchwał Rady Izby Notarialnej w Poznaniu, które odrzucały wnioski o wyznaczenie notariuszy na patronów aplikantów, mimo zgodnych wniosków zainteresowanych. Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie tych uchwał, zarzucając naruszenie przepisów Prawa o notariacie i rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej. Rada Izby argumentowała, że nie miała możliwości zweryfikowania kwalifikacji proponowanych patronów, a jedyną formą oceny są wizytacje kancelarii przeprowadzane co najmniej raz na trzy lata. Sąd Najwyższy podzielił pogląd Ministra, uznając, że Rada ma obowiązek merytorycznej oceny wniosków o patronat i nie może uchylać się od tego obowiązku. Podkreślono, że wyznaczenie patrona jest ustawowym obowiązkiem Rady, a nie aplikanta, i że Rada ma prawo ocenić, czy notariusz spełnia wymogi kwalifikacyjne i dydaktyczne. Sąd uchylił zaskarżone uchwały i przekazał sprawy do ponownego rozpoznania Radzie Izby Notarialnej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Nie, złożenie wniosku przez notariusza i aplikanta o objęcie patronatem nie stwarza bezwzględnego obowiązku Rady jego uwzględnienia.
Uzasadnienie
Rada ma prawo i obowiązek oceny, czy notariusz spełnia wymagania przewidziane w przepisach, w tym wysokie kwalifikacje i umiejętności dydaktyczne.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie uchwał i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
Minister Sprawiedliwości
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Minister Sprawiedliwości | organ_państwowy | skarżący |
| Rada Izby Notarialnej w P. | instytucja | strona postępowania |
| Anna N. | osoba_fizyczna | aplikant notarialny |
| Henryk W. | osoba_fizyczna | notariusz (proponowany patron) |
| Natalia W. | osoba_fizyczna | aplikant notarialny |
| Krzysztof D. | osoba_fizyczna | notariusz (proponowany patron) |
| Joanna N. | osoba_fizyczna | aplikant notarialny |
| Jacek T. | osoba_fizyczna | notariusz (proponowany patron) |
| Joanna S.-G. | osoba_fizyczna | aplikant notarialny |
| Edyta S. | osoba_fizyczna | notariusz (proponowany patron) |
| Magdalena H. | osoba_fizyczna | aplikant notarialny |
| Karolina W.-K. | osoba_fizyczna | notariusz (proponowany patron) |
Przepisy (6)
Główne
p.o.n. art. 73
Prawo o notariacie
Zobowiązuje radę izby notarialnej do zorganizowania i prowadzenia aplikacji notarialnej.
p.o.n. art. 47 § § 2
Prawo o notariacie
Podstawa prawna do uchylenia uchwał i przekazania spraw do ponownego rozpoznania.
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej art. 1 § ust. 3
Notariusz wyznaczony na patrona powinien wyróżniać się wysokimi kwalifikacjami i umiejętnościami dydaktycznymi.
Pomocnicze
p.o.n. art. 72 § § 1
Prawo o notariacie
Aplikacja polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza.
p.o.n. art. 44 § § 2
Prawo o notariacie
Podstawa prawna do przeprowadzania wizytacji kancelarii.
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej art. 1 § ust. 2
Dotyczy sposobu odbywania aplikacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rada ma obowiązek merytorycznej oceny kwalifikacji notariusza ubiegającego się o funkcję patrona. Rada nie może uchylać się od obowiązku wyznaczenia patrona. Wyznaczenie patrona jest obowiązkiem rady, a nie aplikanta. Ocena kwalifikacji patrona nie może być ograniczona wyłącznie do wizytacji kancelarii.
Odrzucone argumenty
Złożenie zgodnego wniosku notariusza i aplikanta rodzi bezwzględny obowiązek uwzględnienia go przez Radę. Jedyną formą oceny kwalifikacji notariusza jest wizytacja kancelarii. Rada nie ma obowiązku przeprowadzania specjalnych wizytacji w celu oceny potencjalnego patrona.
Godne uwagi sformułowania
Wspólny wniosek notariusza i aplikanta o wyznaczenie notariusza jako patrona nie rodzi bezwzględnego obowiązku jego uwzględnienia przez radę izby notarialnej. Rada nie może jednak uchylić się od merytorycznego rozpoznania tego wniosku. Rada ma prawo i obowiązek oceny, czy notariusz spełnia wymagania przewidziane w § 1 ust. 3 rozporządzenia [...] a więc czy „wyróżnia się wysokimi kwalifikacjami i umiejętnościami dydaktycznymi”. Nie można natomiast zgodzić się z poglądem Rady, że jedyną formą oceny notariusza jest wizytacja jego kancelarii i że Rada nie ma obowiązku przeprowadzenia tej wizytacji specjalnie w celu oceny notariusza mającego zostać patronem aplikanta, jeżeli nie jest w stanie dokonać tej oceny na podstawie innych posiadanych informacji o notariuszu.
Skład orzekający
Kazimierz Jaśkowski
przewodniczący-sprawozdawca
Jerzy Kwaśniewski
sędzia
Andrzej Wróbel
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu obowiązków rady izby notarialnej w zakresie wyznaczania patronów aplikantom oraz kryteriów oceny ich kwalifikacji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury aplikacji notarialnej w Polsce.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy procedury dostępu do zawodu notariusza i obowiązków samorządu zawodowego, co jest istotne dla prawników i aplikantów, ale może być mniej zrozumiałe dla szerokiej publiczności.
“Rada Izby Notarialnej nie może ignorować wniosków o patrona – Sąd Najwyższy wyjaśnia obowiązki samorządu.”
Sektor
usługi prawne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 13 maja 2010 r. III ZS 8/10 Wspólny wniosek notariusza i aplikanta o wyznaczenie notariusza jako patrona aplikanta nie rodzi bezwzględnego obowiązku jego uwzględnienia przez radę izby notarialnej. Rada nie może jednak uchylić się od merytorycz- nego rozpoznania tego wniosku (art. 73 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm. w związku z § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, Dz.U. Nr 258, poz. 2169 ze zm.). Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2010 r. sprawy ze skarg Ministra Sprawiedliwości na uchwały Rady Izby Notarialnej w P. z dnia 16 grudnia 2009 r., - [...] w sprawie wyznaczenia patronem notariusza Henryka W. dla aplikanta notarialnego Anny N. w związku ze zgodnym wnioskiem zainteresowanych, - [...] w sprawie wyznaczenia patronem notariusza Krzysztofa D. dla aplikanta nota- rialnego Natalii W. w związku ze zgodnym wnioskiem zainteresowanych; - [...] w sprawie wyznaczenia patronem notariusza Jacka T. dla aplikanta notarialnego Joan- ny N. w związku ze zgodnym wnioskiem zainteresowanych; - [...] w sprawie wyzna- czenia patronem notariusza Edyty S. dla aplikanta notarialnego Joanny S.-G. w związku ze zgodnym wnioskiem zainteresowanych; - [...] w sprawie wyznaczenia patronem notariusza Karoliny W.-K. dla aplikanta notarialnego Magdaleny H. w związku ze zgodnym wnioskiem zainteresowanych u c h y l i ł zaskarżone uchwały i sprawy przekazał Radzie Izby Notarialnej w P. do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e 2 Działając na podstawie art. 47 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o nota- riacie (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) Minister Sprawiedli- wości wniósł o uchylenie, jako sprzecznych z prawem, pięciu uchwał Rady Izby Nota- rialnej w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2009 r. dotyczących wyznaczenia notariuszy na patronów aplikantów notarialnych zgodnie z wnioskiem zainteresowanych. W tych uchwałach Rada postanowiła nie wyznaczać patronem: notariusza Henryka W. dla Anny N. [...]; notariusza Krzysztofa D. dla Natalii W. [...]; notariusza Edyty S. dla Jo- anny S.-G. [...]; notariusza Jacka T. dla Joanny N. [...] oraz notariusza Karoliny W.-K. dla Magdaleny H. [...]. Zaskarżonym uchwałom Minister zarzucił naruszenie: art. 72 § 1 Prawa o no- tariacie przez uniemożliwienie wymienionym aplikantom faktycznego rozpoczęcia aplikacji; art. 73 tego Prawa przez podjęcie uchwał stosujących w sprzeczności z nałożonymi na rady izb notarialnych obowiązkami w zakresie organizowania i prowa- dzenia aplikacji notarialnej oraz § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwo- ści z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz.U. Nr 258, poz. 2169 ze zm., dalej jako: rozporządzenie) przez niedopuszczenie do odbywania aplikacji w sposób zdefiniowany tymi przepisami oraz przez dowolne przyjęcie sta- nowiska, że nie ma możliwości zweryfikowania kwalifikacji i umiejętności dydaktycz- nych notariuszy, którzy mieli być wyznaczeni jako patroni aplikantów. W odpowiedziach na skargi Rada Izby Notarialnej w P. wniosła o ich oddale- nie, zasądzenie kosztów postępowania i przeprowadzenia dowodów z dokumentów w postaci listy członków Izby oraz przykładowych uchwał Rady wyznaczających pa- tronów dla aplikantów. Jej zdaniem podstawą odbywania aplikacji pozaetatowej (to jest aplikacji, w której notariusza nie łączy z aplikantem stosunek pracy) jest umowa o szkolenie zawarta przez notariusza z aplikantem. Tego rodzaju umowę zawiera się w dwóch przypadkach. Pierwszy zachodzi wówczas, gdy aplikant jest zatrudniony przez radę izby notarialnej, drugi - gdy w ogóle nie jest zatrudniony. Zdaniem Rady w obu przypadkach mamy do czynienia z aplikacją pozaetatową, do której stosuje się § 1 ust. 3 rozporządzenia nakazujący radzie ocenę kwalifikacji notariusza przed wy- znaczeniem go na patrona. Zgodnie z tym przepisem powinien on wyróżniać się wy- sokimi kwalifikacjami i umiejętnościami dydaktycznymi. Podniesiono w odpowie- dziach na skargi, że Rada nie miała możliwości zweryfikowania kwalifikacji propono- wanych patronów. Sprawdzenie tych kwalifikacji może nastąpić jedynie przez prze- prowadzenie wizytacji kancelarii na podstawie art. 44 § 2 Prawa o notariacie. Minister 3 Sprawiedliwości twierdzi natomiast, że Rada powinna podjąć właściwe czynności sprawdzające, nie wskazuje jednakże podstaw prawnych takiego działania. Nie jest uzasadnione twierdzenie Ministra, że o wysokich kwalifikacjach proponowanych pa- tronów świadczą ich wnioski złożone wspólnie z aplikantami. Ocena ta należy bo- wiem nie do nich, lecz do Rady. Wbrew twierdzeniom Ministra Sprawiedliwości, z Prawa o notariacie nie wynika obowiązek corocznego uruchamiania procedury zmie- rzającej do stwierdzenia, czy notariusze ubiegający się o objęcie aplikanta patrona- tem, mają do tego dostateczne kwalifikacje. Zdaniem Rady to z wizytacji przeprowa- dzonych w cyklu co najmniej trzyletnim powinno wynikać, czy notariusz ma odpo- wiednie kwalifikacje, a nie należy - jak twierdzi Minister - specjalnie w tym celu prze- prowadzać odrębnych wizytacji. Izba Notarialna w P. liczy 172 notariuszy, z których 138 posiada co najmniej trzyletni staż notarialny i spośród nich Rada wyznaczała patronów, czego dowodem są załączone uchwały. Rada podniosła, że nie jest argumentem za uchyleniem uchwał będących przedmiotem niniejszej sprawy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2010 r., III ZS 7/09, uchylający uchwałę Rady Izby Notarialnej w P. z dnia 16 września 2009 r. [...] w sprawie egzaminu wstępnego na aplikację notarialną i kandydatów, którzy uzy- skali pozytywną ocenę na tym egzaminie. Stanowiska Ministra Sprawiedliwości w tamtej sprawie oraz w sprawach obecnie rozpoznawanych są ze sobą sprzeczne. W sprawie III ZS 7/09 Minister argumentował, że Rada może narzucić notariuszowi obowiązek wykonywania funkcji patrona, a w sprawach niniejszych uważa, iż jedy- nym elementem koniecznym i przesądzającym dla powstania patronatu jest zgodna wola aplikanta i notariusza, zaś rola Rady sprowadzać się ma do zatwierdzenia i re- jestracji umowy. Zdaniem Rady dla skutecznego wykonywania patronatu konieczne są dwa elementy, to jest zgoda notariusza na przyjęcie funkcji patrona (w wyniku przyjęcia prośby aplikanta) oraz pozytywna weryfikacja kwalifikacji notariusza przez Radę w oparciu o dotychczas zebrane o nim informacje. Podniesiono także w odpowiedziach na skargi, że uchwałami z dnia 6 stycznia 2010 r. Rada wyznaczyła dla dwóch aplikantek (Joanny N. i Magdaleny H.) jako pa- tronów innych notariuszy niż wnioskowani oraz że dwie aplikantki (Joanna S.-G. i Natalia W.) zawarły umowy o pracę z tymi samymi notariuszami, których dotyczyły wnioski o wyznaczenie ich jako patronów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 4 Skargi są uzasadnione. Na podstawie art. 219 k.p.c. Sąd Najwyższy połączył je do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. W sprawie występuje kilka wątków, jednakże nie wszystkie wymagają rozwa- żenia dla jej rozstrzygnięcia. W szczególności dotyczy to wymogu zgody notariusza na objęcie aplikanta patronatem. Kwestia możliwości jednostronnego nałożenia przez radę izby notarialnej na notariusza obowiązku sprawowania patronatu nie wy- stępuje w żadnej z rozpatrywanych skarg Ministra Sprawiedliwości, gdyż wszystkie zaskarżone uchwały dotyczyły sytuacji, w których notariusz (wspólnie z aplikantem) złożył wniosek o wyznaczenie go jako patrona. Sąd Najwyższy podziela pogląd Rady Izby Notarialnej w P., że złożenie wnio- sku przez notariusza i aplikanta o objęcie patronatem nie stwarza bezwzględnego obowiązku Rady jego uwzględnienia. Rada ma prawo i obowiązek oceny, czy nota- riusz spełnia wymagania przewidziane w § 1 ust. 3 rozporządzenia w sprawie organi- zacji aplikacji notarialnej, a więc czy „wyróżnia się wysokimi kwalifikacjami i umiejęt- nościami dydaktycznymi”. Nie można natomiast zgodzić się z poglądem Rady, że jedyną formą oceny notariusza jest wizytacja jego kancelarii i że Rada nie ma obo- wiązku przeprowadzenia tej wizytacji specjalnie w celu oceny notariusza mającego zostać patronem aplikanta, jeżeli nie jest w stanie dokonać tej oceny na podstawie innych posiadanych informacji o notariuszu. Temu stanowisku przeczą przepisy Prawa o notariacie oraz rozporządzenia. Przepis art. 73 zobowiązuje radę izby nota- rialnej do zorganizowania i prowadzenia aplikacji notarialnej, która polega - zgodnie z art. 72 § 1 - na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza. Ko- niecznym elementem tej edukacji jest praktyczne zdobywanie wymaganych umiejęt- ności pod kierunkiem notariusza (patrona). Rada izby notarialnej nie może uchylić się od obowiązku merytorycznej oceny zasadności wniosku notariusza o wyznaczenie go patronem aplikanta, tym bardziej w sytuacji, gdy wnosi o to również aplikant. Jest to ustawowy obowiązek rady o cha- rakterze publicznym, a sposób jego wykonywania został pozostawiony radzie, w gra- nicach wyznaczonych prawem i jego celem. Jeżeli rada izby notarialnej uważa, że notariusz proponowany jako patron aplikanta nie spełnia wymagań przewidywanych prawem, to powinna wyznaczyć jako patrona innego notariusza. Sąd Najwyższy w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku tego Sądu z dnia 17 marca 2010 r.. III ZS 7/09, według którego wyznaczenie patrona dla aplikanta jest obowiązkiem rady i że 5 nie ma podstaw do obciążania aplikanta obowiązkiem poszukiwania patrona. Byłoby to bowiem uzależnienie rozpoczęcia szkolenia od warunku, który nie wynika z prze- pisów, co jest niedopuszczalne. Wynika stąd, że tzw. umowa o szkolenie aplikanta przez notariusza nie może być warunkiem wyznaczenia patrona. Strony mogą za- wrzeć taką umowę, bo nie jest to zakazane przez prawo. Trzeba mieć jednak na uwadze, że jedynym istotnym elementem tej umowy jest zgodna wola stron co do osoby patrona. Stosunek szkolenia ma bowiem charakter publicznoprawny, a zatem istotne obowiązki stron takiej umowy nie są pozostawione ich woli, lecz są regulo- wane przepisami Prawa o notariacie, rozporządzenia i uchwały rady izby notarialnej dotyczącej przebiegu aplikacji notarialnej (regulaminu). Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 47 § 2 Prawa o notariacie. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI