III ZS 6/09

Wyrok z dnia 8 kwietnia 2010 r. 
III ZS 6/09 
 
1. Uzupełnienie przepisu uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej (Regula-
minu aplikacji adwokackiej) przez dodanie do jego dotychczasowego brzmienia 
nowej treści, funkcjonalnie powiązanej z dotychczasową, może stanowić 
zmianę całego przepisu, co umożliwia jego zaskarżenie przez Ministra Sprawie-
dliwości, a następnie uchylenie w całości przez Sąd Najwyższy (art. 14 ust. 1 i 2 
ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, jednolity tekst: Dz.U. z 
2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.). 
2. Szkolenie zorganizowane w sposób określony w porozumieniu zawar-
tym przez Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej z Dyrektorem Krajowego Cen-
trum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury jest wyłączną formą 
szkolenia aplikantów adwokackich z zakresu działania sądownictwa powszech-
nego i prokuratury (art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze). 
 
Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: 
Halina Kiryło, Jerzy Kwaśniewski. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 r. 
sprawy ze skargi Ministra Sprawiedliwości na uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej 
[...] z dnia 12 września 2009 r. w sprawie zmiany Regulaminu aplikacji adwokackiej, 
w zakresie w jakim dokonuje zmiany przepisów § 6 ust. 2, § 8 ust. 2 i § 3 ust. 2 lit. c - 
Regulaminu aplikacji adwokackiej, 
 
1. u c h y l i ł   zaskarżoną uchwałę w części odnoszącej się do § 6 ust. 2 oraz 
§ 3 ust. 2 lit. c i w tym zakresie sprawę przekazał Naczelnej Radzie Adwokackiej do 
ponownego rozpoznania, 
2. w pozostałej części skargę oddalił. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 

 
2
 
Działając na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o 
adwokaturze (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) Minister 
Sprawiedliwości wniósł o uchylenie uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 12 
września 2009 r., Nr 55/2009 w zakresie, w jakim dokonuje zmian § 6 ust. 2, § 8 ust. 
2 oraz § 3 ust. 2 lit. c Regulaminu aplikacji adwokackiej. Przepis § 3 ust. 2 lit c Re-
gulaminu, w brzmieniu ustalonym zaskarżoną uchwałą, jako jeden ze sposobów re-
alizacji celów aplikacji adwokackiej, wymienia „odbycie praktyki w sądzie, prokuratu-
rze, kancelarii notarialnej lub innej instytucji publicznej, w tym szkoleń organizowa-
nych w trybie art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze”. Zmiana wprowadzona zaskarżo-
ną uchwałą polegała na dopisaniu do dotychczasowego brzmienia tego przepisu 
nowej końcowej części, zaczynającej się od słów „ w tym szkoleń...”. 
 
Także sposobu odbywania aplikacji adwokackiej dotyczy § 6 ust. 2 Regulami-
nu. W odniesieniu do tego przepisu Naczelna Rada Adwokacka posłużyła się inną 
techniką legislacyjną niż zastosowana wobec § 3 ust. 2 lit. c. W zaskarżonej uchwale 
wprost nadano nową treść przepisowi § 6 ust. 2 Regulaminu. Stanowi on, że „w 
okresie aplikacji okręgowa rada adwokacka może skierować aplikanta na praktykę 
do organów, o których mowa w § 3 ust. 2 lit. c. Dziekan określa miejsce i czas oraz 
sposób odbywania praktyki, kierując się możliwościami wynikającymi z porozumień 
zawartych przez okręgowe rady adwokackie z organami wymienionymi w § 3 ust. 2 
lit. c. Aplikant ma możliwość wskazania podmiotu, w którym chciałby odbywać prak-
tykę spoza tych z którymi okręgowa rada adwokacka ma zawarte porozumienia. W 
takim przypadku aplikant jest zobowiązany przedstawić stosowny wniosek wraz pro-
mesą przyjęcia go na praktykę”.  
 
Tym obu przepisom Minister Sprawiedliwości zarzucił naruszenie art. 76 ust. 
1a Prawa o adwokaturze, który został do tej ustawy wprowadzony - z mocą od 25 
marca 2009 r. - przez ustawę z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o 
adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz.U. 
Nr 37, poz. 286 - dalej jako: ustawa nowelizująca z 2009 r.). Minister podniósł, że art. 
76 ust. 1a Prawa o adwokaturze w istotnym zakresie zmienił sposób poznawania 
przez aplikantów adwokackich działania sądownictwa powszechnego i prokuratury. 
Po tej nowelizacji odbywa się to na zasadach określonych w porozumieniu zawartym 
między Prezesem Naczelnej Rady Adwokackiej a Dyrektorem Krajowego Centrum 
Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury. Sprzeczne z art. 76a jest pozo-
stawienie okręgowym radom adwokackim prawa kierowania aplikantów na praktyki w 

 
3
sądach powszechnych i prokuraturze, a także dopuszczenie możliwości wskazania 
przez aplikanta innego podmiotu, w którym chciałby odbywać praktykę. 
 
Trzecia zmiana Regulaminu, zaskarżona przez Ministra Sprawiedliwości, doty-
czy okresu trwania aplikacji adwokackiej. Zgodnie z § 8 ust. 2 Regulaminu trwała ona 
3 lata i 6 miesięcy, tak jak stanowiło Prawo o adwokaturze (art. 76 ust. 1) przed 
zmianą wprowadzoną przez ustawę nowelizującą z 2009 r. Ta nowelizacja skróciła 
okres aplikacji do 3 lat i dlatego w § 8 ust. 2 Regulaminu zaskarżoną uchwałą skre-
ślono wyrazy „i 6 miesięcy”. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości zmiana ta narusza art. 
2 Konstytucji przez niezachowanie wymogu przyzwoitej legislacji polegające na nie-
zamieszczeniu w zaskarżonej uchwale przepisu przejściowego, odpowiadającego 
treści przepisu art. 14 ustawy nowelizującej z 2009 r. Według tego przepisu „aplika-
cja adwokacka i radcowska rozpoczęte na podstawie przepisów dotychczasowych 
trwają trzy lata i sześć miesięcy”. 
 
Na rozprawie pełnomocnik Naczelnej Rady Adwokackiej wniosła o oddalenie 
skargi Ministra Sprawiedliwości. Jej zdaniem przepisy zaskarżonej uchwały są 
zgodne z Prawem o adwokaturze po jego zmianie ustawą nowelizującą z 2009 r. 
Pełnomocnik przedłożyła odpis porozumienia z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie od-
bywania przez aplikantów adwokackich szkolenia z zakresu działania sądownictwa 
powszechnego i prokuratury, zawartego pomiędzy Krajową Szkołą Sądownictwa i 
Prokuratury a Naczelną Radą Adwokacką. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
 
 
Skarga Ministra Sprawiedliwości jest uzasadniona w części odnoszącej się do 
zmiany przepisów Regulaminu (§ 3 ust. 2 lit. c oraz § 6 ust. 2) dotyczących sposobu 
odbywania aplikacji adwokackiej w postaci praktyk w sądach powszechnych i proku-
raturze. Zgodnie z art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze, dodanym przez ustawę no-
welizującą z 2009 r., „aplikanci odbywają w czasie pierwszego roku aplikacji szkole-
nie z zakresu działania sądownictwa powszechnego i prokuratury. Prezes Naczelnej 
Rady Adwokackiej zawiera co roku z Dyrektorem Krajowego Centrum Szkolenia 
Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury, porozumienie w sprawie odbywania przez 
aplikantów szkolenia z zakresu działania sądownictwa powszechnego i prokuratury, 
w którym ustala się plan szkolenia mając na uwadze zarówno praktyczne, jak i teo-
retyczne zapoznanie aplikantów ze sposobem funkcjonowania sądownictwa po-

 
4
wszechnego i prokuratury, sposób jego odbywania i czas trwania, a także wysokości 
wynagrodzenia za przeprowadzenie szkolenia”. 
 
Przepis § 3 ust. 2 lit. c oraz § 6 ust. 2 Regulaminu są sprzeczne z tym artyku-
łem Prawa o adwokaturze. Przewidują one bowiem praktyki w sądach i prokuraturze, 
organizowane przez okręgowe rady adwokackie i w ich ramach określone w tym ar-
tykule szkolenie zorganizowane w sposób ustalony w porozumieniu zawartym przez 
Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej z Dyrektorem Krajowego Centrum Szkolenia 
Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury. Przepis art. 76 ust. 1a Prawa o adwokatu-
rze w ogóle nie przewiduje możliwości samodzielnego organizowania przez okrę-
gowe rady adwokackie praktyk aplikantów w sądach powszechnych i prokuraturze, 
wprowadzając w to miejsce poznawanie przez aplikantów działania tych organów w 
sposób określony we wskazanym porozumieniu. Wbrew temu, co wynika z zaskar-
żonych przepisów Regulaminu, szkolenie aplikantów na podstawie tego porozumie-
nia nie stanowi uzupełnienia praktyk organizowanych przez okręgowe rady adwokac-
kie, lecz jest wyłączną formą ich szkolenia w zakresie działania sądownictwa po-
wszechnego i prokuratury. 
Stwierdzenie tej sprzeczności oznacza uchylenie obu tych przepisów. Skutek 
ten jest oczywisty w odniesieniu do § 6 ust. 2 Regulaminu, gdyż w zaskarżonej 
uchwale otrzymał on w całości nową treść. Natomiast w odniesieniu do § 3 ust. 2 lit. 
c Regulaminu sytuacja jest złożona, gdyż zaskarżona uchwała dodała tylko uzupeł-
niającą część do dotychczasowego brzmienia tego przepisu. Rozważając tę kwestię 
trzeba mieć na uwadze, że Sąd Najwyższy może dokonywać oceny zgodności z 
prawem uchwały samorządu adwokackiego tylko w granicach zaskarżenia przez Mi-
nistra Sprawiedliwości. Natomiast samo dotychczasowe brzmienie § 3 ust. 2 lit. c 
Regulaminu, mimo jego sprzeczności z art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze, nie mo-
gło być przedmiotem zaskarżenia z uwagi na upływ 3 względnie 6 miesięcznego ter-
minu, określonego w art. 14 ust. 1 tego Prawa. Możliwość uchylenia w całości prze-
pisu § 3 ust. 2 lit. c Regulaminu wynika jednakże z funkcjonalnego połączenia nowej 
treści z dotychczasowym brzmieniem tego przepisu. Użycie w zaskarżonej uchwale 
zwrotu „w tym”, wprost nawiązującego do treści tego przepisu w dotychczasowym 
brzmieniu, powoduje włączenie nowego systemu szkolenia aplikantów w system do-
tychczasowy, przesądzając tym samym o dalszym stosowaniu praktyk organizowa-
nych przez okręgowe rady adwokackie, w ramach których ma się odbywać szkolenie 
określone w porozumieniu Prezesa Naczelnej Rady i Dyrektora Centrum Szkolenia. 

 
5
Pośrednio nastąpiła zatem istotna zmiana odnosząca się do treści dotychczasowego 
brzmienia przepisu § 3 ust. 2 lit. c Regulaminu, mimo że samo dotychczasowe 
brzmienie tego przepisu pozostało bez zmian. Zdaniem Sądu Najwyższego dodanie 
nową uchwałą dodatkowej treści do przepisu uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej, 
który sam nie podlegał zaskarżeniu przez Ministra Sprawiedliwości z uwagi na upływ 
stosownych terminów, może stanowić zmianę całego przepisu umożliwiającą jego 
zaskarżenie, a następnie uchylenie w całości przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 
14 ust. 2 Prawa o adwokaturze. 
 
Zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji i art. 14 ustawy nowelizującej z 2009 r. 
przez skrócenie w § 8 ust. 2 Regulaminu okresu aplikacji jest nieuzasadniony. Ta 
zmiana Regulaminu wprost odzwierciedla zmianę art. 76 ust. 1 Prawa o adwokatu-
rze, wprowadzoną tą ustawą nowelizującą. Zarzut Ministra Sprawiedliwości związany 
jest z brakiem w zaskarżonej uchwale przepisu przejściowego, przewidującego - tak 
jak art. 14 ustawy nowelizującej z 2009 r. - niestosowanie skróconego okresu aplika-
cji wobec aplikacji rozpoczętych przed wejściem w życie tej nowelizacji. Oddalenie 
skargi w tym zakresie wynika z przedstawienia niewłaściwego przedmiotu zaskarże-
nia. Skarżona uchwała w pkt 6 stanowi, że wchodzi w życie z dniem jej podjęcia. 
Podnosząc zarzut braku stosownego przepisu przejściowego, należało zaskarżyć tę 
część uchwały. Oddalenie skargi w omawianym zakresie nie oznacza, że do apli-
kantów, o których mowa w art. 14 ustawy nowelizującej z 2009 r., ma zastosowanie § 
8 ust. 2 Regulaminu skracający aplikację o 6 miesięcy. Ustawa ma bowiem bez-
względny prymat nad regulaminem z czego wynika w sposób oczywisty, że ci apli-
kanci odbywają aplikację w wymiarze dotychczasowym, czyli przez 3 lata i 6 miesię-
cy. 
 
Z tych względów, na podstawie art. 14 ust. 2 Prawa o adwokaturze orzeczono 
jak w sentencji. 
========================================