III ZS 5/13

Sygn. akt III ZS 5/13 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 8 maja 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Maciej Pacuda (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło 
SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca) 
 
w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości 
na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej  Nr VIII/196/2012 z dnia 28 grudnia 2012 r.,   
w sprawie programu aplikacji notarialnej, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 8 maja 2013 r., 
 
I. utrzymuje w mocy zaskarżoną uchwałę,  
II. 
nie 
obciąża 
Ministra 
Sprawiedliwości 
kosztami 
pełnomocnika Krajowej Rady Notarialnej w postępowaniu przed 
Sądem Najwyższym.  
 
 
UZASADNIENIE 
 
 
Krajowa Rada Notarialna uchwałą z dnia 28 grudnia 2012 r. nr VIII/196/2012 
w sprawie programu aplikacji notarialnej (dalej jako uchwała) ustaliła program 
aplikacji notarialnej. Zaskarżona uchwała została podjęta na podstawie art. 40 § 1 

 
 
2 
pkt 9 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (jednolity tekst: Dz.U. z 
2008 r., nr 189, poz. 1158, ze zm.). 
 
Minister Sprawiedliwości zaskarżył uchwałę nr 196/2012 w części, to jest w 
zakresie § 1 ust. 2, § 3-7 oraz § 9 w związku z § 7. Zaskarżonej uchwale zarzucił 
naruszenie art. 7 i 17 Konstytucji RP oraz art. 40 § 1 pkt 9, art. 35 pkt 3 w związku z 
art. 73 oraz art. 72 i art. 75 Prawa o notariacie oraz przepisami rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji 
notarialnej (Dz.U. nr 258, poz. 2169, ze zm.) poprzez przekroczenie upoważniania 
ustawowego do uchwalenia programu aplikacji notarialnej przez wprowadzenie 
nowych obowiązków dla aplikantów notarialnych oraz nieznanej ustawie 
determinanty uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, określonej 
jako „wykonanie przez aplikanta obowiązków objętych niniejszym programem”; 
wprowadzenie 
dodatkowych, 
niewynikających 
z 
Prawa 
o 
notariacie 
i 
rozporządzenia zasad odbywania aplikacji notarialnej przez upoważnienie rad 
właściwych izb notarialnych oraz kierowników szkolenia do przeprowadzenia w toku 
aplikacji kolokwiów i sprawdzianów oraz niewypełnienie upoważnienia ustawowego 
do uchwalenia programu aplikacji notarialnej w związku z blankietowym 
określeniem zakresu przedmiotowego szkolenia aplikantów. 
W odpowiedzi na skargę Ministra Sprawiedliwości Krajowa Rada Notarialna 
wniosła o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. 
Odnosząc się do zarzutów skargi Krajowa Rada Notarialna stwierdziła, że 
uchwała 
nie 
wprowadza 
nieznanych 
ustawie 
determinantów 
uzyskania 
zaświadczenia o odbyciu aplikacji, ponieważ zrealizowanie obowiązków objętych 
programem aplikacji notarialnej należy kwalifikować jako odbycie aplikacji w 
rozumieniu art. 72 § 2 Prawa o notariacie. Wprowadzony w § 1 ust. 2 uchwały nr 
196/2012 wymóg ma na celu zapewnienie rzeczywistej weryfikacji przydatności do 
wykonywania zawodu notariusza. Z kolei upoważnienie kierowników szkolenia oraz 
rad izb notarialnych do przeprowadzenia w toku aplikacji kolokwiów i sprawdzianów 
nie pozostaje w sprzeczności z regulacjami obowiązującego prawa, ponieważ w 
programie aplikacji można regulować takie zagadnienia, jak sposób sprawdzenia 
wywiązywania się przez aplikanta z wynikającego z art. 72 § 1 obowiązku 
zaznajomienia się z całokształtem pracy notariusza i z czynnościami w sądów.  

 
 
3 
Ponadto Krajowa Rada Notarialne stwierdziła, że w ustawie Prawo o 
notariacie brak jest wytycznych dotyczących treści programu aplikacji notarialnej. 
Kompetencja Krajowej Rady Notarialnej do uchwalenia programu aplikacji wynika z 
ustawy, zatem niedopuszczalne jest wywodzenie obowiązku konkretyzacji 
programu aplikacji notarialnej w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji 
notarialnej. 
Zdaniem Krajowej Rady Notarialnej skoro na podstawie § 7 ust. 1 
rozporządzenia rada izby notarialnej ustala szczegółowy program zajęć 
seminaryjnych i ich formę, to nie jest sprzeczne uregulowanie w zaskarżonej 
uchwale tego, że ilość jednostek zajęć dla poszczególnych zagadnień 
tematycznych określi rada właściwej izby notarialnej.  
Uchwała nie jest sprzeczna z prawem w zakresie, w jakim przewiduje 
możliwość poszerzenia programu o inne zagadnienia pomocne do właściwego 
przygotowania kandydata do zawodu notariusza. Zaskarżona uchwała nie 
wprowadza regulacji, która ograniczyłaby dostęp do zawodu notariusza. Treść § 1 
ust. 2 zd. 5 uchwały odpowiada art. 72 ust. 2 Prawa o notariacie.  
W 
replice 
– 
pełnomocnik 
Ministra 
Sprawiedliwości 
podtrzymał 
dotychczasowe stanowisko. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Skarga Ministra Sprawiedliwości nie jest zasadna. 
Stosownie do art. 47 § 1 Prawa o notariacie wystąpienie Ministra 
Sprawiedliwości do Sądu Najwyższego o uchylenie uchwały organu samorządu 
notarialnego odnosi się do uchwał "sprzecznych z prawem". Wymagana 
sprzeczność nie musi mieć szczególnej intensywności, gdyż rażące naruszenie 
prawa wydłuża tylko do 6 miesięcy przysługujący Ministrowi termin 3 miesięcy od 
dnia doręczenia uchwały. Za sprzeczne z prawem uznać należy takie uchwały, 
których treść pozostaje w sprzeczności z przepisem ustawy, wykracza poza 
przyznane Radzie kompetencje i gdy charakter naruszenia powoduje, iż w jego 
rezultacie powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia 

 
 
4 
praworządności. Rozpoznając przedstawione przez Ministra Sprawiedliwości 
zarzuty i wniosek jego wystąpienia o uchylenie określonych postanowień 
zaskarżonej uchwały, Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżona uchwała nie pozostaje 
w sprzeczności z prawem, implikującej konieczność jej korekty lub uchylenia, 
realizuje natomiast prawidło kompetencje Krajowej Rady Notarialnej, które są 
uregulowane w przepisach ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie 
(jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm. - dalej ustawa).  
Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 72 § 2 ustawy przez określenie 
w § 1 ust. 2 ostatnie zdanie uchwały Krajowej Rady Notarialnej nr 196/2012 
warunków, jakie aplikant notarialny musi spełnić, by otrzymać zaświadczenie o 
odbyciu aplikacji. Nie występuje zarzucony w skardze Ministra Sprawiedliwości brak 
podstawy do uzależnienia realizacji uprawnienia aplikanta do otrzymania 
zaświadczenia 
o 
odbyciu 
aplikacji 
od 
„wykonania 
obowiązków 
objętych 
programem”. W myśl art. 72 § 2 cytowanej ustawy aplikantowi, który odbył aplikację 
notarialną, o której mowa w § 1, rada właściwej izby notarialnej wydaje 
zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej. Paragraf pierwszy tego artykułu 
precyzuje natomiast, że aplikacja notarialna polega na zaznajomieniu się aplikanta 
z całokształtem pracy notariusza. W ramach szkolenia aplikant jest obowiązany do 
zaznajomienia się z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych i 
wieczystoksięgowych.  
Zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej powinno być więc wydane po 
odbyciu tak rozumianej aplikacji notarialnej. Jednym z istotnych elementów aplikacji 
notarialnej, nie zdefiniowanym wprost w § 1 art. 72 ustawy o notariacie, ale 
wynikającym m.in. z art. 40 § 1 pkt 9 ustawy, a także z § 2 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej 
(Dz.U. nr 258, poz. 2169 ze zm.) jest uczestniczenie w szkoleniu.  Jak wynika z 
uzasadnienia 
skargi 
Ministra 
Sprawiedliwości, 
wymóg 
odbycia 
szkolenia 
wykorzystywany bywa przez rady izb notarialnych do niewydawania zaświadczeń o 
odbyciu aplikacji notarialnej. Konieczność jednak uczestniczenia w zajęciach 
szkoleniowych jest obowiązkiem aplikantów notarialnych. Niewykonanie tego 
obowiązku może być uzasadnioną przyczyną odmowy wydania zaświadczenia o 
odbyciu aplikacji. W konkluzji Sąd Najwyższy stwierdza, że treść § 1 ust. 2 ostatnie 

 
 
5 
zdanie uchwały nr 196/2012 akcentuje konieczność uczestniczenia aplikantów w  
szkoleniu, jako jeden z warunków uprawniających do uzyskania zaświadczenia o 
odbyciu aplikacji i nie ma podstaw, aby przepis ten został uznany za sprzeczny z 
prawem. 
Sąd Najwyższy uznaje także za niezasadny zarzut sprzeczności z prawem § 
6 i 7 uchwały 196/2012. Art. 40 ust. 1 pkt 9 ustawy upoważnia Krajową Radę 
Notarialną do ustalenia programu aplikacji notarialnej. Upoważnienie organu 
samorządu zawodowego do określenia przedmiotu zajęć prowadzonych w ramach 
aplikacji nie oznacza wprawdzie upoważnienia do wprowadzenia zasad weryfikacji 
wiedzy uzyskanej w toku zajęć, jednak przeprowadzenie kolokwiów i sprawdzianów 
może być cenną wskazówką dla aplikantów notarialnych w aspekcie opanowania 
wiedzy objętej aplikacją. Zgodnie z § 2 cytowanego wyżej rozporządzenia aplikant 
notarialny jest obowiązany: 1) sumiennie wykonywać powierzone obowiązki i 
polecenia przełożonego; 2) uczestniczyć w zajęciach szkoleniowych; 3) stale 
podnosić poziom swojej wiedzy zawodowej. Sprawdziany i kolokwia weryfikują w 
sposób obiektywny „stałe podnoszenie wiedzy zawodowej”. Uchwała Krajowej 
Rady Notarialnej nie zawiera przepisu umożliwiającego niewydanie zaświadczenia 
o odbyciu aplikacji po negatywnym wyniku sprawdzianu lub kolokwium. 
Nieprawidłowa praktyka w tej kwestii, wskazywana w skardze Ministra 
Sprawiedliwości, nie wynika jednak z brzmienia omawianego przepisu uchwały. 
Kwestie te należą bowiem do domeny organizacji aplikacji notarialnej i zgodnie z 
art. 75 Prawa o notariacie reguluje je rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. 
Przepisu tego nie można interpretować w ten sposób, że może stanowić on 
przyczynę odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. 
Konsekwencją 
takiego 
stanowiska 
jest 
uznanie 
skargi 
Ministra 
Sprawiedliwości za niezasadną również odnośnie do § 9 uchwały, w zakresie, w 
jakim postanowienie to odsyła do § 7 uchwały. 
Sąd Najwyższy nie podziela także zarzutów skargi Ministra dotyczących § 2-
5 uchwały nr 196/2012. Zgodnie z art. 47 § 1 Prawa o notariacie podstawę dla 
uwzględnienia skargi Ministra Sprawiedliwości na uchwałę organu samorządu 
notarialnego stanowi sprzeczność tej uchwały z prawem. Zaskarżona uchwała w § 
3-5 dotyczy programu aplikacji notarialnej. Wymienia podstawowe dziedziny prawa, 

 
 
6 
z którymi w toku aplikacji powinni zapoznać się aplikanci (§ 3). Dokonuje podziału 
przedmiotów objętych szkoleniem na poszczególne lata aplikacji i wskazuje łączny 
wymiar godzinowy zajęć seminaryjnych w każdym roku szkolenia (§ 4). Upoważnia 
radę właściwej izby notarialnej do poszerzenia zakresu przedmiotowego zajęć 
prowadzonych w ramach aplikacji (§ 5). To ostatnie postanowienie pozwala na 
uwzględnienie 
w 
programie 
szkolenia 
ewentualnej 
specyfiki 
działania 
poszczególnych izb notarialnych. Umożliwia także radom poszczególnych izb 
reakcję na zmiany w zakresie ustawodawstwa istotnego z punktu widzenia 
działania notariatu. 
Stosownie do § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 
grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej - rada izby notarialnej 
ustala szczegółowy program zajęć seminaryjnych i ich formę oraz zapewnia zespół 
wykładowców. Podnoszone w skardze zarzuty pozostają więc, w omawianym 
aspekcie, w sprzeczności ze stanowiskiem Ministra, wynikającym z rozporządzenia. 
Z powyższego wynika, że § 3-5 uchwały 196/2012 zawierają treści, które mieszczą 
się w zakresie kompetencji Krajowej Rady Notarialnej wynikającej z art. 40 § 1 pkt 9 
Prawa o notariacie. Zarzucana przez Ministra Sprawiedliwości ogólnikowość § 3-5 
uchwały 196/2012 nie powoduje zaś sprzeczności tej części uchwały z 
obowiązującymi przepisami prawa. Krajowa Rada powinna rozważyć jednak, czy 
wskazana w skardze blankietowość programu szkolenia i brak bardziej 
precyzyjnego określenia godzin zajęć z poszczególnych zagadnień prawa nie 
spowoduje dysproporcji w jednolitości szkolenia w całej Polsce i zapewnieniu 
jednakowych standardów wszystkim aplikantom notarialnym. 
Podobnej formuły określającej zadania, a nie kompetencje prawodawcze 
dotyczą także postanowienia art. 73 Prawa o notariacie, z którego wynika, że 
aplikację notarialną organizuje i prowadzi rada izby notarialnej na podstawie 
programu ustalonego przez Krajową Radę Notarialną. Nie można ograniczać prawa 
samorządu do wykonywania należącego do niego zadania w formie uchwały. Jeżeli 
jednak rada izby notarialnej wydaje uchwałę w zakresie organizacji i prowadzenia 
aplikacji notarialnej, to nie może w swych postanowieniach nie uwzględnić 
wynikających z prawa powszechnego regulacji określających przesłanki (warunki) 
tego zadania, które do rady izby notarialnej należy. Wykonywanie zadania 

 
 
7 
organizacji i prowadzenia aplikacji, także w drodze wewnętrznego aktu 
prawotwórczego, musi być zgodne z regulacją prawa powszechnego między innymi 
co do warunków i skutków uzyskania wpisu na listę aplikantów notarialnych (art. 71 
§ 3 i § 4 Prawa o notariacie), rozpoczęcia, istoty i czasu trwania aplikacji (art. 72 § 1 
Prawa o notariacie) oraz form zatrudnienia aplikanta (art. 71 § 5 Prawa o 
notariacie). 
Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd Najwyższy, na podstawie 
art. 47 § 2 Prawa o notariacie, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. 
Biorąc pod uwagę szczególny charakter tej sprawy oraz działanie Ministra 
Sprawiedliwości w interesie publicznym, stosownie do art. 102 k.p.c. nie obciążono 
Ministra Sprawiedliwości kosztami pełnomocnika Krajowej Rady Notarialnej w 
postępowaniu przed Sądem Najwyższym.