III ZS 4/09

Wyrok z dnia 14 stycznia 2010 r. III ZS 4/09 Regionalna izba notarialna nie ma kompetencji do podejmowania uchwał w przedmiocie zasad etyki zawodowej notariuszy. Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi Ministra Sprawiedliwości na uchwałę Rady Izby Notarialnej w W. [...] z dnia 3 czerwca 2009 r., w sprawie prowadzenia stron internetowych, u c h y l i ł zaskarżoną uchwałę. U z a s a d n i e n i e Rada izby notarialnej w W. w dniu 3 czerwca 2009 r. podjęła - na podstawie art. 35 pkt 6 i 7 i art. 36 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (jedno- lity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158), dalej jako „prawo o notariacie” - uchwałę [...] w sprawie prowadzenia stron internetowych o następującej treści: „§ 1 Rada Izby Notarialnej w W. stosownie do postanowień § 6 Zarządzenia [...] Prezesa Krajowej Rady Notarialnej z dnia 15 lutego 2008 roku w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego Regulaminu wewnętrznego urzędowania kancelarii notarialnej, w związku z prowadzeniem przez Radę Izby Notarialnej strony internetowej Izby Notarialnej w W. zawierającej dane wszystkich notariuszy będących członkami Izby oraz inne dane, o których mowa w uchwale [...] Krajowej Rady Notarialnej z dnia 15 lutego 2008 roku w sprawie określenia zakresu i formy zakładania i prowadzenia stron i in- ternetowych dla kancelarii notarialnych, stwierdza że zakładanie indywidualnych stron internetowych lub zamieszczanie przez Notariuszy danych na innych stronach internetowych w jakiejkolwiek formie jako element niedozwolonej reklamy, stanowi naruszenie etyki zawodowej. § 2 Notariusze prowadzący stronę internetową bądź zamieszczający jakiekolwiek dane swoje lub swojej kancelarii na stronie innej niż 2 stronie Izby zobowiązani są bezzwłocznie do ich usunięcia lub zamknięcia takich stron. § 3 Nie zastosowanie się do powyższego zalecenia stanowić będzie podstawę wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.” Rada izby notarialnej w W. uchwałą z dnia 13 stycznia 2010 r. sprostowała powyższą uchwałę w ten sposób, że w miejsce art. 35 pkt 6 i 7 wpisała art. 35 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie. Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższą uchwałę, zarzucając jej to, że jest: 1) sprzeczna z art. 17 Konstytucji RP oraz z art. 35 i art. 58 Prawa o notariacie, przez to, że rada izby notarialnej w W. podejmując zaskarżoną uchwałę, w tym wy- powiadając się w sprawie etyki zawodowej notariuszy i określając delikt dyscyplinar- ny notariuszy przekroczyła swoje kompetencje ustawowe, 2) podjęta sprzecznie z prawem przez to, że rada izby notarialnej w W. nie ma kompetencji do podjęcia uchwały sprzecznej z uchwałą Krajowej Rady Notarialnej z dnia 15 lutego 2005 r. [...]. w sprawie określenia zakresu i formy zakładania i prowadzenia stron interneto- wych dla kancelarii notarialnych, gdyż nie jest to dozwolone przez Prawo o notaria- cie, 3) niezgodna z art. 32 Konstytucji RP, przez to, że dzieli środowisko notariuszy na uprawnionych i nieuprawnionych do prowadzenia dla swojej kancelarii strony internetowej w zależności od siedziby kancelarii notarialnej. Wskazując na powyższe podstawy, Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga Ministra Sprawiedliwości ma uzasadnione podstawy. Jest niesporne, że rada izby notarialnej w W. w § 1 zaskarżonej uchwały przyjęła, że zakładanie in- dywidualnych stron internetowych lub zamieszczanie przez notariuszy danych na innych, niż strona internetowa izby notarialnej w W., stronach internetowych w jakiej- kolwiek formie jako element niedozwolonej reklamy, stanowi naruszenie etyki zawo- dowej. Nie budzi także wątpliwości, że treść paragrafu pierwszego uchwały w powyż- szym zakresie stanowi wypowiedź rady izby notarialnej w W. w sprawie etyki zawo- dowej notariuszy. Zgodnie zaś z art. 40 § 1 pkt 7 Prawa o notariacie wypowiadanie się w sprawie zasad etyki zawodowej notariuszy należy do zakresu działania Krajo- wej Rady Notarialnej, która działając na podstawie tego przepisu uchwałą nr 19 z późniejszymi zmianami z dnia 12 grudnia 1997 r. przyjęła Kodeks etyki zawodowej 3 notariusza. Przepisy tego Kodeksu zobowiązujące notariusza do przestrzegania ob- jętych nim zasad etyki zawodowej nie zakazują notariuszom zakładania indywidual- nych stron internetowych, ani też nie upoważniają rady izby notarialnej do wprowa- dzenia takiego zakazu czy konkretyzowania lub uzupełniania Kodeksu etyki zawo- dowej notariusza w jakimkolwiek innym zakresie. Niewątpliwie zatem przepis para- grafu pierwszego zaskarżonej uchwały - w zakresie, w jakim kwalifikuje zachowanie notariusza polegające na „zakładaniu indywidualnych stron internetowych lub za- mieszczanie przez notariuszy danych na innych, niż strona internetowa izby notarial- nej w W., stronach internetowych w jakiejkolwiek formie” jako element niedozwolonej reklamy i jako takie „stanowi naruszenie etyki zawodowej” - jest oczywiście sprzeczny z prawem, ponieważ nie tylko narusza ustawowe kompetencje Krajowej Rady Notarialnej określone w art. 40 § 1 pkt 7 Prawa o notariacie, ale także narusza wiążące notariusza przepisy Kodeksu etyki zawodowej notariuszy, który rozpatrywa- ny jako taki w izolacji od przepisów Prawa o notariacie, należy do odrębnego porząd- ku normatywnego (deontologicznego), lecz uzyskuje walor prawny w obszarze prawa powszechnie obowiązującego ze względu na przepis 40 § 1 pkt 7 Prawa o notariacie, stanowiący podstawę prawną jego wydania. Wbrew stanowisku rady izby notarialnej w W., zaprezentowanemu na rozpra- wie przed Sądem Najwyższym, naruszenie zasad etyki zawodowej, a zatem także ewentualne naruszenie przez notariuszy wprowadzonego zaskarżoną uchwałą zaka- zu zakładania i prowadzenia indywidualnych stron internetowych lub zamieszczanie przez notariuszy danych na innych, niż strona internetowa izby notarialnej w W., stronach internetowych w jakiejkolwiek formie, w sposób oczywisty stanowiłoby, gdyby uchwałę podjęto zgodnie z prawem - co w niniejszej sprawie nie ma jednak miejsca - uchybienie powadze i godności zawodu, za które notariusz odpowiada dys- cyplinarnie na podstawie art. 50 Prawa o notariacie (§ 4 ust. 1 Kodeksu etyki zawo- dowej notariusza). Pogląd rady izby notarialnej, jakoby naruszenie zasad etyki zawo- dowej przez notariusza nie stanowiło uchybienia powadze lub godności zawodu, a tym samym podstaw odpowiedzialności dyscyplinarnej notariuszy jest tyleż osobliwy co odosobniony. Nie budzi zatem żadnej wątpliwości, że rada izby notarialnej w W. nie była prawnie umocowana do zakazania notariuszom zakładania indywidualnych stron in- ternetowych lub zamieszczania przez notariuszy danych na innych, niż strona inter- netowa Izby Notarialnej w W., stronach internetowych w jakiejkolwiek formie ani też, 4 co oczywiste, do kwalifikowania naruszenia przez notariusza tego bezprawnie wpro- wadzonego zakazu, jako naruszenia zasad etyki zawodowej. Ponadto, § 6 ust. 2 uchwały [...] Krajowej Rady Notarialnej z dnia 29 listopada 1991 r. - Regulaminu wewnętrznego urzędowania kancelarii notarialnej (jednolity tekst ustalony zarządzeniem [...] prezesa Krajowej Rady Notarialnej z dnia 20 lutego 2008 r.), wydanej na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 ustawy, upoważnił Krajową Radę Notarialną do określenia zakresu i formy zakładania i prowadzenia stron interneto- wych dla kancelarii notarialnych. Na podstawie tego niebudzącego żadnych zastrze- żeń upoważnienia Krajowa Rada Notarialna w uchwale [...] z dnia 15 lutego 2008 r. w sprawie określenia zakresu i formy zakładania i prowadzenia stron internetowych dla kancelarii notarialnych postanowiła w § 1, że „notariusz może założyć i prowadzić dla swojej kancelarii notarialnej jedną stronę internetową. Dotyczy to także kancelarii prowadzonej przez kilku notariuszy na zasadach spółki”, a w § 2 zakres i formę pro- wadzenia indywidualnych stron internetowych. Nie ma zatem żadnych wątpliwości, że zaskarżona uchwała w § 2 zobowiązująca notariuszy prowadzących stronę inter- netową bądź zamieszczających jakiekolwiek dane swoje lub swojej kancelarii na stronie innej niż strona Izby do bezzwłocznego ich usunięcia lub zamknięcia takich stron, jest oczywiście i na pierwszy rzut oka sprzeczna w tym zakresie z uchwałą Krajowej Rady Notarialnej z 3 czerwca 2009 r. Odmienne poglądy rady izby notarial- nej w W., jakoby między wskazanymi przepisami obu uchwał nie było sprzeczności, nie wytrzymują krytyki. Nie ma bowiem wątpliwości, że notariusz nie może zachować się jednocześnie zgodnie z normą uprawniającą go do prowadzenia indywidualnej strony internetowej i z normą zakazującą mu prowadzenia indywidualnej strony inter- netowej, co jest egzemplifikacją tzw. sprzeczności konkretnej norm, powszechnie przyjętej w teorii prawa. Skutkiem tej sprzeczności jest to, że notariusze korzystający z przyznanego im uchwałą Krajowej Rady Notarialnej prawa do prowadzenia indywi- dualnej strony internetowej jednocześnie naruszają nałożony na nich uchwałą rady izby notarialnej w W. obowiązek zamknięcia takich stron internetowych, co w konse- kwencji prowadzi do naruszenia przez tych notariuszy obowiązku zawartego w § 43 Kodeksu etyki zawodowej notariusza, który stanowi, że obowiązkiem notariusza jest przestrzeganie postanowień zawartych w uchwałach organów samorządu. Wpraw- dzie w § 3 zaskarżonej uchwały jest mowa o zaleceniu, to jednak z treści przepisu § 2 wynika wyraźnie, że jest to kategoryczny nakaz adresowany do notariuszy, który może być zasadnie kwalifikowany w kategoriach ich obowiązku prawnego. Tymcza- 5 sem z żadnego powołanego jako podstawa prawna zaskarżonej uchwały przepisu Prawa o notariacie, nie wynika uprawnienie rady izby notarialnej, do nakładania na notariuszy obowiązków takich jak w zaskarżonej uchwale i kwalifikowania naruszenia tych obowiązków jako naruszenia etyki zawodowej notariusza. Ponadto, istotną treścią zaskarżonej uchwały jest nie tylko zawarty w tej uchwale nakaz zamknięcia indywidualnych stron internetowych prowadzonych przez notariuszy lub usunięcia danych, ale także uznanie dalszego prowadzenia takich stron za naruszenie zasad etyki zawodowej, a w konsekwencji za przewinienie dys- cyplinarne. Wprawdzie w § 3 zaskarżonej uchwały jest mowa o tym, że niezastoso- wanie się do tego zalecenia, czyli nakazu/obowiązku określonego w § 2 uchwały, stanowi podstawę do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, to niewątpliwie z kontekstu systemowego uchwały wynika jednoznacznie, że rada izby notarialnej w W. określiła typ przewinienia dyscyplinarnego, którym jest zachowanie notariusza polegające na prowadzeniu strony internetowej lub zamieszczaniu jakichkolwiek da- nych swoich lub swojej kancelarii na stronie innej niż strona izby notarialnej w W. Tymczasem zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2004 r., III SZ 2/03 (OSNP 2004 nr 22 poz. 395) rada izby notarialnej nie ma ustawowych kompe- tencji do określania rodzajów deliktów dyscyplinarnych notariuszy. Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================