III ZS 22/10

Sygn. akt III ZS 22/10 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 3 lutego 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) 
SSN Jerzy Kwaśniewski 
SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca) 
 
Protokolant Halina Kurek 
w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości 
na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej Nr …/2010 z dnia … 2010 r.  
w sprawie rozpoznania odwołania notariusza M. B. od uchwały Nr …/2010 Rady 
Izby Notarialnej w K. z dnia … 2010 r., 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 3 lutego 2011 r., 
 
 
                            uchyla zaskarżoną uchwałę i przekazuje sprawę Krajowej  
Radzie Notarialnej do ponownego rozpoznania. 
 
Uzasadnienie: 
 
Rada Izby Notarialnej w K. uchwałą z dnia … 2010 r. nr …/2010 wyznaczyła 
dla aplikantki notarialnej H. S.  patrona, na okres odbywania aplikacji notarialnej, w 
osobie notariusza M. B.  

 
 
2 
Po rozpoznaniu odwołania notariusza M. B. od tej uchwały, Krajowa Rada 
Notarialna uchwałą nr …/2010 z dnia … 2010 r. w sprawie rozpoznania odwołania 
notariusza M. B. od uchwały nr …2010 Rady Izby Notarialnej w K. z dnia 23 
czerwca 2010 r. uchyliła zaskarżoną uchwałę w całości i przekazała sprawę do 
ponownego rozpatrzenia Radzie Izby Notarialnej w K. 
Krajowa Rada Notarialna zważyła, że w obowiązującym stanie prawnym nie 
ma przepisu, na podstawie którego rada izby notarialnej byłaby uprawniona do 
nałożenia na notariusza obowiązku podjęcia funkcji patrona, bez jego zgody. 
Paragraf 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w 
sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz.U. Nr 258, poz. 2169 ze zm.) stanowi 
jedynie, że rada izby notarialnej, która dokonała wpisu danego aplikanta na listę 
aplikantów notarialnych, wyznacza notariusza, w u którego aplikant notarialny 
będzie odbywać aplikację pozaetatową. Natomiast przepis ten nie określa sposobu 
wyznaczania patronów, w związku z czym podczas wyznaczania patrona rada izby 
notarialnej powinna postępować zgodnie z wolą wyznaczoną przez konkretnego 
notariusza. Wobec powyższego rada izby notarialnej nie może wyznaczać 
notariuszowi dodatkowego obowiązku na podstawie uchwały, która nie ma oparcia 
w przepisach obowiązującego prawa. 
W ocenie Krajowej Rady Izby Notarialnej dla skutecznego wykonywania 
patronatu niezbędna jest zgoda notariusza na przyjęcie funkcji patrona. Zgoda taka 
może być wyrażona zarówno przed podjęciem przez radę izby notarialnej uchwały 
o wyznaczeniu notariusza patronem dla aplikanta notarialnego, jak również po 
otrzymaniu przez notariusza takiej uchwały, w sposób wyraźny lub dorozumiany, 
poprzez objęcie obowiązków patrona. W przypadku jednak wyraźnego braku zgody 
lub odmowy objęcia funkcji patrona rada izby notarialnej, która wydała uchwałę bez 
takiej wcześniejszej zgody, powinna uchylić własną uchwałę. W niniejszej sprawie 
złożenie przez notariusza M. B. odwołania od uchwały Rady Izby Notarialnej w K., 
jak również treść tego odwołania jednoznacznie dowodzą, że notariusz nie wyraża 
zgody na objęcie funkcji patrona. 
Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 47 § 1 Prawa o 
notariacie, zaskarżył, jako sprzeczną z prawem,  uchwałę nr …/2010 Krajowej Rady  
Notarialnej z dnia … 2010 r. w całości, zarzucając zaskarżonej uchwale naruszenie: 

 
 
3 
1) art. 73, art. 72 § 1 oraz art. 35 pkt 3 w związku z art. 75 Prawa o notariacie w 
związku z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w 
sprawie organizacji aplikacji notarialnej poprzez uchylenie uchwały nr …/2010 r. 
Rady Izby Notarialnej w K. z dnia … 2010 r. wydanej zgodnie z obowiązującymi 
przepisami prawa, zgodnie z którymi na radzie izby notarialnej spoczywa 
obowiązek organizacji i prowadzenia aplikacjo notarialnej, a jego realizacja podlega 
wydanemu na podstawie art. 75 Prawa o notariacie rozporządzeniu Ministra 
Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacjo notarialnej i polega między innymi 
na obowiązku wyznaczenia patrona aplikantom niezatrudnionym przez notariusza 
lub radę właściwej izby notarialnej i łączy się z obowiązkiem członków samorządu 
notarialnego, czyli notariuszy, objęcia patronatu nad wskazanym aplikantem, w 
konsekwencji czego zaskarżona uchwała uzależnia wypełnienie w ramach aplikacji 
przez aplikantkę notarialną H. S. ustawowego obowiązku zaznajomienia się z 
całokształtem pracy notariusza od dodatkowych warunków nie przewidzianych 
przez obowiązujące przepisy, mianowicie pozyskania zgody notariusza na objęcie 
patronatem, 2) art. 17 ust. 1 Konstytucji RP z uwagi na uchylenie uchwały podjęte 
w wykonaniu obowiązków nałożonych przez art. 73 Prawa o notariacie zgodnie z 
prawem i interesem publicznym. 
Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie, jako sprzecznej z 
prawem, zaskarżonej uchwały Krajowej Rady Notarialnej i przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Skarga Ministra Sprawiedliwości ma usprawiedliwione podstawy. 
Należy podzielić stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że z przepisów art. 17 
Konstytucji, art. 35 pkt 3, art. 72 § 1 i art. 73 Prawa o notariacie oraz § 1 
powołanego rozporządzenia z 22 grudnia 2005 r. wynikają obowiązki dla rady izby 
notarialnej oraz dla notariuszy. Rada właściwej izby notarialnej, jako organ 
samorządu notarialnego jest ustawowo obowiązana do zorganizowania i 
prowadzenia aplikacji notarialnej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 
1999 r. III SZ 4/99, OSNP 2000/20/773) na podstawie programu ustalonego przez 
Krajową Radę Notarialną (art. 73 Prawa o notariacie), w tym do zorganizowania 
szkolenia aplikantów (art. 35 pkt 3 Prawa o notariacie). Orzecznictwo Sądu 

 
 
4 
Najwyższego przyjmuje, że rada izby notarialnej nie może uchylić się od tego 
obowiązku (zob. wyrok z dnia 17 marca 2010 r., III ZS 7/09), a określenie zawarte 
w art. 73 Prawa o notariacie należy rozumieć, jako powierzenie radzie izby 
notarialnej kompetencji i obowiązku zapewnienia sposobów organizacji i 
prowadzenia aplikacji, które umożliwią realizację zapewnionego przez ustawę 
statusu aplikanta ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2010 r. III ZS 7/10). 
  
Aplikacja notarialna polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem 
pracy notariusza (art. 72 § 1 Prawa o notariacie). Aplikantem notarialnym jest 
osoba, która została wpisana na listę aplikantów przez radę izby notarialnej (art. 71 
§ 3 Prawa o notariacie). Aplikant odbywa aplikację u notariusza (patrona). 
Podstawą odbywania aplikacji może być zatrudnienie aplikanta przez notariusza lub 
właściwą radę izby notarialnej, natomiast aplikanci, którzy nie zostaną zatrudnieni w 
ten sposób, są kierowani przez właściwą radę izby notarialnej na odbywanie 
aplikacji notarialnej do wyznaczonego przez radę notariusza (§ 1 rozporządzenia z 
22 grudnia 2005 r.).  
Notariusz wyznaczony na patrona dla aplikanta jest obowiązany do przyjęcia 
tej funkcji. Obowiązek przyjęcia funkcji patrona przez notariusza wyznaczonego 
uchwałą właściwej rady izby notarialnej jest obowiązkiem publicznoprawnym 
notariusza jako osoby zaufania publicznego  i członka samorządu notarialnego jako 
korporacji 
prawa 
publicznego. 
Niewątpliwie 
rada 
izby 
notarialnej 
przy 
podejmowaniu takiej uchwały  jest obowiązana rozważyć i wyważyć nie tylko 
interes publiczny, ale  także interes notariusza jako osoby wykonującej wolny 
zawód. W związku z tym pożądane jest, aby odbywało się to za zgodą notariusza 
lub na jego wniosek oraz aby notariusz wyrażał zgodę przed podjęciem stosownej 
uchwały rady izby notarialnej, przy czym zgoda taka powinna być wyraźna, a nie 
dorozumiana. Jeżeli jednak pozostała pewna liczba aplikantów, którzy nie mają 
patrona, bo nie zawarli umowy o pracę z notariuszem lub rada nie wyznaczyła ich 
na podstawie uzgodnień z notariuszem, to rada powinna wyznaczyć notariusza na 
patrona nawet bez jego zgody (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 
2010 r. III ZS 13/10). Brak zgody notariuszy nie może bowiem uniemożliwiać lub 
utrudniać rzeczywistego wykonywania przez rady izb notarialnych ich ustawowych 

 
 
5 
obowiązków publicznoprawnych w zakresie organizowania i prowadzenia aplikacji 
notarialnej.   
Nałożenie obowiązku wyznaczenia patrona na radę izby notarialnej, która 
jest jedynie organem izby notarialnej oznacza, że obowiązek ten spoczywa na 
samorządzie notariuszy zrzeszonych w izbie (art. 26 § 2 Prawa o notariacie). 
Obowiązek ten jest elementem publicznoprawnego obowiązku zorganizowania i 
prowadzenia aplikacji notarialnej. Nie jest to obowiązek dodatkowy notariusza, jak 
błędnie twierdzi Krajowa Rada Notarialna w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, 
lecz normalny obowiązek prawny. Sposób jego wykonania został pozostawiony 
radzie izby notarialnej, w granicach wyznaczonych ustawą. Swoboda notariusza 
jest węższa niż obywatela, bo jest członkiem samorządu zawodowego osób 
wykonujących zawód zaufania publicznego (art. 17 ust. 1 Konstytucji). Notariusz 
musi brać udział w wykonywaniu zadań swego samorządu. Należyte szkolenie 
aplikantów notarialnych leży w interesie publicznym (wyrok Sądu Najwyższego z 
dnia 9 czerwca 2010 r. III ZS 13/10). 
Ten interes i zaufanie do zawodu notariusza byłyby naruszone, gdyby izba 
notarialna nie zapewniła aplikantom realizacji ustawowego prawa do aplikacji  
dlatego, że koliduje to z interesem notariuszy nie wyrażających zgody na objęcie 
patronatu. Przyjęcie odmiennego stanowiska oznaczałoby, że notariusze swoim 
zachowaniem mogą faktycznie derogować przepis ustawy zobowiązujący 
samorząd notarialny do szkolenia aplikantów (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 
czerwca 2010 r. III ZS 13/10. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że - jak słusznie 
stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 1999 r. III SZ 1/99 (OSNAPiUS 
2000 nr 22, poz. 840) - z przepisu art. 17 ust. 1 Konstytucji wynika, iż samorząd 
notarialny w wykonywaniu swoich ustawowo określonych zadań powinien kierować 
się nie tylko i nie przede wszystkim interesem zrzeszonych w nim osób, lecz 
interesem publicznym. 
 
Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.