III ZS 19/10

Sygn. akt III ZS 19/10 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 20 stycznia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) 
SSN Roman Kuczyński 
 
Protokolant Anna Gryżniewska 
w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości 
na uchwałę Rady Izby Notarialnej Nr 83/2010 z dnia 7 maja 2010 r.,  
w sprawie określania zasad wyznaczania notariuszy, u których będą odbywać 
aplikację aplikanci nie odbywający jej w ramach umowy o pracę zawartej z 
notariuszem, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 20 stycznia 2011 r., 
 
 
1. uchyla zaskarżoną uchwałę w § 1 pkt 1 w części 
obejmującej zwrot "którzy wyrazili zgodę na podjęcie obowiązków 
szkolenia aplikanta" oraz w § 1 pkt 3 w części obejmującej zwrot 
"cofnął zgodę, o której mowa w ust. 1 względnie"; 
2. oddala skargę w pozostałej części; 
3. wzajemnie znosi między stronami koszty postępowania. 
 

 
 
2 
UZASADNIENIE 
 
 
Działając na podstawie art. 35 pkt 3 i art. 73 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. 
– Prawo o notariacie (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) w 
związku z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w 
sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz.U. Nr 258, poz. 2169 ze zm.) Rada Izby 
Notarialnej […] podjęła w dniu 7 maja 2010 r. uchwałę nr 83/2010 w sprawie 
określenia zasad wyznaczania notariuszy, u których będą odbywać aplikację 
aplikanci nie odbywający jej w ramach umowy o pracę zawartej z notariuszem. W § 
1 uchwały postanowiono, iż Rada Izby Notarialnej wyznacza dla aplikanta 
wpisanego na listę aplikantów notarialnych, nie zatrudnionego na postawie umowy 
o pracę z notariuszem, notariusza u którego aplikant odbywał będzie aplikację 
jeden  dzień w tygodniu przez cały czas aplikacji, spośród notariuszy 
wyróżniających się wysokimi kwalifikacjami i umiejętnościami dydaktycznymi, który 
wyraził zgodę na podjęcie obowiązków szkolenia aplikanta (ust. 1); za notariusza 
wyróżniającego się wysokimi kwalifikacjami i umiejętnościami dydaktycznymi 
uważa się notariusza, który: a/ uzyskał pozytywną ocenę z dwóch ostatnich 
wizytacji; b/ nie został skazany prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo 
umyślne; c/ nie orzeczono w stosunku do niego kary dyscyplinarnej; d/ w okresie 
objętym dwoma ostatnimi wizytacjami nie zalegał z płatnością składek na samorząd 
notarialny za okres dłuższy niż trzy miesiące (ust. 2); w przypadku, gdy notariusz 
cofnął zgodę, o której mowa w ust. 1, względnie przestał spełniać którykolwiek z 
wymogów, o których mowa w ust. 2, Rada Izby Notarialnej wyznacza aplikantowi 
innego notariusza (ust. 3). 
           Od powyższej uchwały Minister Sprawiedliwości wniósł skargę, zarzucając 
Radzie Izby Notarialnej naruszenie: 
1/ art. 73 oraz art. 35 pkt 3 w zw. z art. 75 ustawy — Prawo o notariacie (jednolity 
tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) oraz § 1 ust. 1, 2 i 3 oraz § 2 pkt 2 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie 
organizacji aplikacji notarialnej (Dz.U. Nr 258, poz. 2169 ze zm.), regulujących 
ustawowy obowiązek rady izby notarialnej organizowania i prowadzenia aplikacji 

 
 
3 
notarialnej, którego realizacja polega między innymi na obowiązku wyznaczenia 
patrona aplikantom nie zatrudnionym przez notariusza lub radę izby notarialnej i 
łączy się z obowiązkiem dla członków samorządu, czyli notariuszy, objęcia 
patronatu nad wskazanym aplikantem, poprzez przekroczenie w postanowieniach 
w § 1 ust. 1, 2 i 3 ww. uchwały kompetencji Rady i zawarcie norm niezgodnych z 
powszechnie obowiązującymi przepisami w aktach wyższego rzędu, nadto 
zawarcie w akcie niższego rzędu wykładni powszechnie obowiązującego prawa, 
2/ art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym samorządy są zobowiązane do 
sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodów zaufania publicznego 
w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony, z uwagi na uchylenie się Rady 
Izby Notarialnej w K. od wykonania, w interesie publicznym, obowiązków 
nałożonych na samorząd przez ustawę - Prawo o notariacie (art. 73 ustawy) i 
podjęcie uchwały sprzecznej z przepisami ustawowymi i przepisami aktów 
wykonawczych, wykraczających poza ustawowe kompetencje Rady; 
3/ art. 32 ust. 1, art. 65 ust. 1 i art. 31 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, z uwagi na 
naruszenie poprzez treść przytoczonych wyżej przepisów zaskarżonej uchwały 
praw aplikantów notarialnych wynikających z ww. przepisów konstytucyjnych, 
stosownie do których wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego 
traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), każdemu 
zapewnia się wolność wykonywania zawodu, przy zastrzeżeniu, że wyjątki 
określane są w ustawie (art. 65 ust. 1 Konstytucji RP) oraz poprzez zawarcie w 
uchwale postanowień niezgodnych z treścią tych przepisów, które stanowią, że 
nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje, a 
ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być 
ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym 
państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, albo wolności i praw 
innych osób, przy czym ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. 
Wskazując na powyższe zarzuty Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie 
zaskarżonej uchwały w zakresie jej § 1 ust. 1, 2 i 3. 

 
 
4 
W uzasadnieniu skargi wskazano,  iż normy wynikające z § 1 ust. 1, 2 i 3 
zaskarżonej uchwały są rażąco sprzeczne z powszechnie obowiązującymi 
przepisami  prawa, tj. art. 73 oraz art. 35 pkt 3 w związku. z art. 75 ustawy - Prawo 
o notariacie oraz § 1 ust. 1, 2 i 3 oraz § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości w sprawie  organizacji aplikacji notarialnej i wykraczają poza 
kompetencje Rady. 
Art. 73 ustawy - Prawo o notariacie stanowi, że aplikację notarialną 
organizuje i prowadzi rada izby notarialnej na podstawie programu ustalonego 
przez Krajową Radę Notarialną. Natomiast z § 1 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej 
wynika, że aplikant odbywa aplikację u notariusza, przy czym aplikanci, którzy nie 
zostaną zatrudnieni  przez notariuszy i radę izby notarialnej, powinni zostać 
skierowani przez rady izb notarialnych na aplikację do wyznaczonego przez radę 
notariusza. 
W świetle powyższych przepisów, nie budzi żadnych wątpliwości, że 
organizowanie i prowadzenie aplikacji, w tym wyznaczenie patrona dla aplikanta, 
jest ustawowym obowiązkiem rady izby notarialnej i żaden z przepisów ustawy - 
Prawo o notariacie nie przewiduje instytucji zawieszenia wykonania tego 
obowiązku, czy zwolnienia samorządu z jego wykonywania.  
Tymczasem postanowienia § 1 ust. 1 zaskarżonej uchwały, stawiając 
dodatkowe warunki, nieznane ustawie - Prawo o notariacie i rozporządzeniu w 
sprawie organizacji  aplikacji notarialnej, polegające na uzależnieniu wyznaczenia 
patrona od pozyskania zgody notariusza na objęcie aplikanta patronatem, 
ograniczają radę w realizacji obowiązku organizacji szkolenia, a nawet mogą 
wykonanie tego obowiązku uniemożliwić. Z powyższego postanowienia uchwały 
wynika bowiem, że dopiero uzyskanie zgody  notariusza na szkolenie aplikanta, 
uprawnia radę izby notarialnej do wyznaczenia takiego notariusza patronem, co 
łączy się de facto z uzależnieniem aplikanta od zgody notariusza do uczestnictwa 
w zajęciach seminaryjnych przewidzianych w § 11 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej oraz do rozpoczęcia 

 
 
5 
szkolenia w sądach rejonowych, w zakresie o którym mowa w § 9 tegoż 
rozporządzenia. 
W ocenie skarżącego postanowienia zawarte w § 1 ust. 2 i 3 ograniczają 
krąg notariuszy wyróżniających się wysokimi kwalifikacjami i umiejętnościami 
dydaktycznymi przez nieuprawnione dokonanie przez Radę Izby Notarialnej w K. 
wykładni prawa powszechnie obowiązującego i, co więcej, ustanowienie 
dodatkowych kryteriów sprzecznych z literalnym znaczeniem wyrazów oraz 
wykładnią celowościową powołanych wyżej przepisów. 
Nie powinno wszak budzić żadnych wątpliwości, że jedynym celem, jaki 
przyświecał prawodawcy w przypadku użycia w § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej określeń „wysokie 
kwalifikacje i umiejętności dydaktyczne" było zapewnienie wysokiej jakości 
szkolenia przyszłych aplikantów. 
Z ogólnie przyjętych zasad, kwalifikacje zawodowe rozumiane są jako zestaw 
wiedzy i umiejętności wymaganych do realizacji składowych zadań zawodowych (w 
wybranej specjalności). O kwalifikacjach tych świadczą określone dokumenty 
(świadectwa, 
dyplomy, 
zaświadczenia), 
które 
jednocześnie 
stwarzają 
domniemanie, że legitymujący się nimi człowiek ma odpowiednie kompetencje. 
Natomiast umiejętności dydaktyczne winny podlegać co najwyżej ocenie, 
uwzględniającej 
przykładowo 
prostotę 
i 
logikę 
wypowiedzi 
szkolącego, 
przystępność wyjaśnień, poprawność języka, sposób reagowania na wątpliwości i 
pytania, 
a 
przede 
wszystkim 
możliwość 
praktycznego 
zastosowania 
przekazywanych treści w praktyce. 
Postanowienia zawarte w § 1 pkt 2 i 3 zaskarżonej uchwały, przedstawiające 
wykładnię zawartych w § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w 
sprawie organizacji aplikacji notarialnej omówionych wyżej określeń „wysokie 
kwalifikacje" i „umiejętności dydaktyczne", są m.in. nie tylko błędne, ale 
pozbawione także podstaw prawnych.  

 
 
6 
Skarżący zauważył nadto, iż ustawa - Prawo o notariacie w art. 71 § 2 
jednoznacznie określa, że aplikantem notarialnym może być osoba, która spełnia 
warunki określone w art. 11 pkt 1-3. Natomiast § 4 tego przepisu stanowi, że nie 
można odmówić wpisu osobie spełniającej ustawowe warunki. 
Stosownie zatem do treści art. 71 § 2 powołanej ustawy, spełnienie 
wymogów w nim zawartych warunkuje uzyskanie wpisu na listę aplikantów, czyli 
uzyskanie statusu aplikanta. 
Bezspornie, z chwilą uzyskania statusu aplikanta, aplikant jest uprawniony 
do rozpoczęcia szkolenia, bo taki jest właśnie cel aplikacji. 
Postanowienie § 1 ust. 1 zaskarżonej uchwały, uzależnia wyznaczenie 
patrona, tym samym rozpoczęcie szkolenia, od nieznanych ustawie warunków, 
mianowicie pozyskania zgody notariusza na objęcie patronatem. Oznacza to, że 
postanowienie godzi w nabyte na podstawie ustawy prawa, przez osoby, które 
zdały egzamin wstępny na aplikację notarialną i uzyskały wpis na listy aplikantów. 
Tymczasem § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości stanowi, że 
„aplikant odbywa aplikacje u notariusza, z którym zawarł umowę o pracę, a w 
przypadku zatrudnienia przez radę izby notarialnej u notariusza wyznaczonego 
przez tę radę" zaś ust. 2 stanowi, że „w przypadkach niewymienionych w ust. 1 
aplikant odbywa aplikację u notariusza wyznaczonego przez radę izby notarialnej, 
która dokonała wpisu na listę aplikantów notarialnych." 
Zatem bezsprzecznie inicjatywa wyznaczenia patrona dla aplikanta winna 
pochodzić od rady izby notarialnej, ale nie może być uzależniona od zgody 
notariusza na podjęcie obowiązków szkolenia aplikanta, bowiem to przeczy 
publicznoprawnemu obowiązkowi samorządu notarialnego.  
Analiza przepisów ustawy - Prawo  o notariacie i rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, prowadzi do 
jednoznacznego wniosku, że nie istnieją regulacje prawne, które zobowiązywałyby 
radę izby notarialnej do pozyskania zgody notariusza na podjęcie obowiązków 
szkolenia aplikanta przed wyznaczeniem notariusza na patrona. Brak jest także 

 
 
7 
przepisów, które uprawniałyby izby notarialne do wprowadzenia innych, aniżeli 
ustawowe, warunków, uzależniających rozpoczęcie aplikacji. 
Zdaniem skarżącego kwestionowane postanowienia uchwały Rady Izby 
Notarialnej są również niezgodne z art. 73 - Prawo o notariacie. Wątpliwości budzi 
także przytoczona podstawa prawna podjęcia uchwały, tj. art. 35 pkt 3 ustawy. Ten  
przepis ten stanowi jedynie, że do zakresu działania rady izby notarialnej należy 
organizowanie 
szkolenia 
aplikantów 
notarialnych. 
W 
ocenie 
Ministra 
Sprawiedliwości, przyjęte w zaskarżonej uchwale regulacje zdecydowanie 
wykraczają poza wynikające z art. 35 pkt 3 ustawy umocowania do organizowania 
szkolenia aplikantów notarialnych. 
          Powołując się bowiem  na treść art. 73 wyżej wymienionej ustawy, który 
stanowi, że „aplikację notarialną organizuje i prowadzi rada izby notarialnej na 
podstawie programu ustalonego przez Krajową Radę Notarialną" oraz  na treść §1 
ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji 
notarialnej skarżący zauważył, że zgodnie z powyższymi przepisami kompetencje 
rady izby notarialnej sprowadzają się w istocie do realizacji nałożonych przez 
ustawę i rozporządzenie obowiązków o charakterze administracyjnym. W 
niniejszym przypadku Rada Izby Notarialnej podejmując uchwałę o kwestionowanej 
skargą treści i ustalając odrębne od ustawowych zasady postępowania w sprawie 
wyznaczania patronów dla aplikantów notarialnych nie działała w ramach 
przyznanych jej uprawnień. 
Takie działanie Rady, wykraczające poza jej kompetencje, budzi również 
wątpliwości w świetle art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym samorządy są 
zobowiązane do sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodów 
zaufania publicznego w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. 
Podejmowanie uchwał sprzecznych z przepisami ustawowymi i przepisami aktów 
wykonawczych, wykraczających poza ustawowe kompetencje Rady, może 
naruszać wskazany przepis Konstytucji RP. 
 Zdaniem skarżącego kwestionowane postanowienia przedmiotowej uchwały 
§ 1 ust. 1, 2 i 3 z uwagi na ich sprzeczność ze wskazanymi przepisami ustawy - 

 
 
8 
Prawo o notariacie oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie 
organizacji aplikacji notarialnej naruszają także prawa gwarantowane jednostce w 
przepisach konstytucyjnych, tj. w art. 31 ust. 2 i 3, 32 ust. 1 (równość wobec prawa) 
oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji (wolność wykonywania zawodu). 
 W szczególności wprowadzenie w § 1 ust. 1 uchwały dodatkowych 
warunków, ograniczających w konsekwencji dostęp do wykonywania wybranego 
zawodu, narusza art. 65 Konstytucji RP w związku z art. 31 ust. 3. Zgodnie z art. 65 
Konstytucji RP, wolność wykonywania zawodu jest zapewniona każdemu, a wyjątki 
od tej zasady może przewidywać jedynie ustawa. Ustawa - Prawo o notariacie 
wprowadziła wymogi niezbędne do uzyskania wpisu na listę aplikantów 
notarialnych i rozpoczęcia szkolenia, a uchwała w sposób nieuprawniony warunki 
te rozszerza i bezpodstawnie ogranicza radę w wykonaniu obowiązku wyznaczenia 
patrona, tym samym ogranicza aplikantom, którzy nie zostali zatrudnieni przez 
notariusza czy radę, możliwość odbycia aplikacji. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
           Skarga Ministra Sprawiedliwości zasługuje na częściowe uwzględnienie. 
           Analizę 
prawidłowości zaskarżonej uchwały 
rozpocząć 
wypada 
od 
stwierdzenia, że samorząd notarialny, obejmujący w myśl art. 26 § 2  ustawy z dnia 
14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 
1158 ze zm.) także izby notarialne,  których organami w świetle art. 27 pkt 2 ustawy 
są m. in. rady izb notarialnych, nie jest wprawdzie  organem władzy publicznej 
sensu stricto, lecz jako samorząd zawodowy reprezentujący osoby zaufania 
publicznego i sprawujący pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu notariusza 
w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony (art. 17 ust. 1 Konstytucji RP), 
pełni funkcje zlecone z zakresu administracji publicznej (wyrok Sądu Najwyższego 
z dnia 26 lutego 2004 r., III SZ 2/03, OSNP 2004, nr 22, poz. 395). Owe ustawowo 
zlecone  funkcje  wchodzą w zakres kompetencji organów samorządu notarialnego 
i nie mogą być – drogą własnego działania tychże organów – zwiększane, 
zmniejszane ani przenoszone na inne podmioty. Dysponując ustawowym 
upoważnieniem do dokonywania określonych czynności organ samorządu 

 
 
9 
notarialnego nie może więc, ani w odniesieniu do całokształtu tej kompetencji, ani w 
odniesieniu do indywidualnej sprawy, własnym działaniem uchylić się od 
realizowania swojej ustawowej kompetencji (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 
maja 1994 r., I PO 4/94, OSNP 1994, nr 3, poz. 52 i z dnia 21 września 1995 r., I 
PO 8/95, OSNP 1996, nr 7, poz. 106).  Organ samorządu zawodowego, jakim jest 
rada izby notarialnej, w wykonywaniu ustawowych kompetencji posługuje się przy 
tym formą uchwały wydanej na podstawie i w granicach przepisów powszechnie 
obowiązujących. Do działań tychże organów podejmowanych w formie uchwał ma 
zastosowanie przepis art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którym organy władzy 
publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (wyrok Sądu najwyższego z 
dnia 14 października 1999 r., III SZ 2/99, OSNP 2000, nr 20, poz. 772). Prawo 
powszechnie obowiązujące wyznacza zatem granice kompetencji organów 
samorządu notarialnego i wymusza zgodność podejmowanych przez te organy 
uchwał z tym prawem. Z mocy art. 47 § 1 i § 2 Prawa o notariacie do weryfikowania 
uchwał organów samorządu notarialnego pod kątem zgodności z prawem 
powszechnie obowiązującym powołany jest Minister Sprawiedliwości, a jego 
kompetencji w tym zakresie odpowiada właściwość Sądu Najwyższego do 
rozpoznania skargi.   
 
Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszego sporu należy 
zadać pytanie o zgodność  z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa 
zaskarżonej uchwały Rady Izby Notarialnej Nr 83/2010 z dnia 7 maja 2010 r. w 
sprawie określenia zasad wyznaczania notariuszy, u których będą odbywać 
aplikację aplikanci nie odbywający jej w ramach umowy o pracę zawartej z 
notariuszem. Kontrowersje budzą zaś te postanowienia uchwały, które uzależniają 
wyznaczenie przez Radę patrona aplikantów od jego zgody oraz wprowadzają 
katalog przesłanek, jakim musi odpowiadać kandydat na patrona.  
 
W spornej kwestii warto zatem przypomnieć, że w myśl art. 71 § 2 - 4 Prawa 
o notariacie nabór na aplikację notarialną przeprowadza się w drodze egzaminu 
wstępnego, a aplikantem notarialnym może być osoba, która spełnia warunki 
określone w art. 11 pkt 1-3 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego, 
przy czym wpis na listę aplikantów notarialnych następuje na podstawie uchwały 

 
 
10
rady izby notarialnej właściwej ze względu na miejsce złożenia zgłoszenia, zaś 
osobie spełniającej powyższe warunki, która złożyła  wniosek o wpis na listę 
aplikantów notarialnych w ciągu 2 lat od dnia doręczenia uchwały ustalającej wynik 
egzaminu wstępnego, nie można odmówić wpisu. Z kolei wpis zapewnia uzyskanie 
statusu aplikanta z wszystkimi związanymi z tym statusem prawami i obowiązkami, 
wśród których na pierwszym planie sytuuje się odbycie aplikacji. W świetle art. 72 § 
1 i 2 ustawy aplikacja rozpoczyna się 1 stycznia każdego roku, trwa 2 lata 6 
miesięcy i  polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza, 
zaś w ramach szkolenia aplikant jest obowiązany do zaznajomienia się z 
czynnościami sądów w sprawach cywilnych i wieczysto księgowych.  Skoro istotą 
aplikacji jest odbycie odpowiedniego szkolenia, koniecznej jest zapewnienie  
każdemu aplikantowi  realnej możliwości zaznajomienia się z całokształtem pracy 
notariusza.  Stąd też zasadą jest, że aplikant odbywa aplikację u notariusza 
(patrona). Podstawą tego może być umowa o pracę między aplikantem i 
notariuszem. Nie jest to jednak jedyny sposób odbycia aplikacji. Przepis art. 71 § 5 
Prawa o notariacie stanowi bowiem, że aplikant notarialny może być „również” 
zatrudniony przez notariusza prowadzącego kancelarię lub przez radę izby 
notarialnej. Z unormowania tego wynika zatem dopuszczalność innych form 
odbywania aplikacji notarialnej.  Przyjęcie na aplikację notarialną nie następuje 
wszak poprzez zatrudnienia, lecz zatrudnienie aplikanta jest czynnością wtórną w 
stosunku do wcześniejszej decyzji o przyjęciu na aplikację (wyrok Naczelnego 
Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 1999 r., II SA 1537/98, LEX nr 46703).  
Stosownie do § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 
2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz.U. Nr 258, poz. 2169 ze zm.) 
aplikacja może zostać odbyta także u notariusza wyznaczonego przez radę izby 
notarialnej, która dokonała wpisu na listę aplikantów. W tym przypadku nie 
zachodzi konieczność zawierania umowy o prace z notariuszem lub radą. 
Cytowany przepis stanowi o formie odbywania aplikacji dopełniającej czy też 
uzupełniającej wymienioną w art. 1 § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości 
formę w postaci umowy o pracę.     
 
Z kolei z przepisów ustawy - Prawa o notariacie oraz powołanego 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. wynikają 

 
 
11
konkretne obowiązki dla rady izby notarialnej i dla notariuszy. Rada jest bowiem 
zobowiązana do zorganizowania i prowadzenia aplikacji notarialnej (art. 73 ustawy), 
w tym do zorganizowania szkolenia (art. 35 pkt 3 ustawy) oraz zawarcia z 
aplikantem umowy o pracę lub wyznaczenia patrona dla aplikanta, z którym umowy 
takiej  nie zawarto. Z zestawienia unormowań powołanej ustawy, zwłaszcza art. 71 
oraz art. 35 i art. 73, wyłania się systemowa konstrukcja polegająca na z jednej 
strony zapewnieniu każdej osobie spełniającej ustawowe warunki uzyskania wpisu 
na listę aplikantów i w ten sposób nabycia statusu aplikanta, a z drugiej strony -  na 
określeniu mechanizmu, który gwarantuje realizację tegoż statusu przez 
zapewnienie odbycia aplikacji zgodnie z jej istotą (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 
13 maja 2010 r., III ZS 5/10  i III ZS 7/10, niepublikowane).  
 
W tym miejscu wypada odnieść się do podnoszonej przez Radę Izby 
Notarialnej […] w toku postępowania przed Sądem Najwyższym kwestii 
niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005r. w sprawie organizacji notarialnej oraz 
ustawowej podstawy jego wydania zawartej w art. 75 Prawa o notariacie.  
           Wprawdzie art. 75 Prawa o notariacie, upoważniający i zobowiązujący  
Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia organizacji 
aplikacji notarialnej, nie zawiera wytycznych dotyczących treści tegoż aktu, 
jednakże nie oznacza to jeszcze naruszenia normy art. 92 ust. 1 Konstytucji RP w 
rozumieniu przyjętym w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (uzasadnienie 
wyroku w sprawie K 28/98). W przepisie tym zamieszczono bowiem pewną 
wskazówkę mającą znaczenie dla aktu wykonawczego, a mianowicie Minister 
Sprawiedliwości powinien zrealizować swoją kompetencję prawodawczą po 
uzgodnieniu z Krajową Radą Notarialną , która w świetle art. 38 oraz art. 40 § 1 pkt 
9 Prawa o notariacie  jest reprezentantem notariatu i ma w zakresie działania 
między innymi ustalanie programu aplikacji notarialnej oraz nadzór nad szkoleniem 
aplikantów. Obowiązek uzgodnienia dotyczy przy tym konkretnej materii -  
organizacyjnej, której uregulowanie w akcie wykonawczym do ustawy nie powinno 
wykraczać poza  zasady i granice określone w ustawie. Ustawa w art. 35,  art. 71 § 
1 , 2 i 5,  art. 72 § 1, art. 73 i art. 75  bezpośrednio reguluje zaś organizację aplikacji 

 
 
12
notarialnej. Przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości są unormowaniami 
ściśle wykonawczymi, zachowującymi sens ustawy i doprecyzowującymi wyrażone 
w nie zasady. Nie mamy zatem do czynienia z blankietowością upoważnienia dla 
aktu wykonawczego z pozostawieniem organowi upoważnionemu możliwości 
samodzielnego uregulowania całego kompleksu zagadnień, co do których w tekście 
ustawy nie ma żadnych bezpośrednich uregulowań ani wskazówek. Również 
odnośnie do wyznaczania patronów dla aplikantów notarialnych, to  ustawa a nie 
rozporządzenie przesądzająco rozstrzygnęła sporne kwestie. Zestawienie treści art. 
71 § 5 oraz art. 73 Prawa o notariacie prowadzi do wniosku, że to radzie izby 
notarialnej 
powierzono 
kompetencje 
i 
obowiązek 
zapewnienia 
sposobów 
organizacji i prowadzenia aplikacji, które umożliwiają realizację  zapewnionego 
przez ustawę statusu aplikanta. Skoro formy zatrudnienia aplikanta nie zostały 
wyczerpująco określone w ustawie (z uwagi na użycie w art. 71 § 5 wyrażenia 
„również” w odniesieniu do tej formy odbywania aplikacji, jaką jest zatrudnienie 
aplikanta w ramach umowy o pracę z notariuszem lub radą izby notarialnej),  to  
przepisy rozporządzenie uzupełniają tę lukę przez ustanowienie reguły, że jeśli nie 
dojdzie do zawarcia tego rodzaju umowy, wówczas aplikant odbywa aplikację u 
notariusza wyznaczonego przez radę izby notarialnej, która dokonała wpisu na listę 
aplikantów. Przepisy ustawy oraz rozporządzenia łącznie określają zatem system, 
który powinien zapewnić odbycie aplikacji każdej osobie mającej status aplikanta.    
           W judykaturze podkreśla się, że organizowanie i prowadzenie aplikacji jest 
ustawowym obowiązkiem rady izby notarialnej, który nie podlega jakiemuś 
relatywizowaniu  (zawieszaniu) w zależności od warunków w ustawie wyraźnie 
nieprzewidzianych. Obowiązek ten ma przy tym charakter publicznoprawny. 
Odbycie aplikacji notarialnej  jest wszakże ustawowym warunkiem powołania na 
stanowisko notariusza, a jej uniemożliwienie narusza art. 65 ust. 1 w związku z art. 
32 ust. 2 i 3 i 32 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP i wynikających z nich zasad 
równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne, wolności 
wykonywania zawodu i obowiązku samorządu do sprawowania pieczy nad 
należytym wykonywaniem zawodów zaufania publicznego w granicach interesu 
publicznego i dla jego ochrony. W ramach obowiązku zorganizowania i 
przeprowadzenia aplikacji zgodnie z jej istotą mieści się także wyznaczenie patrona 

 
 
13
dla aplikanta, z który nie zawarto umowy o pracę (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 
17 marca 2010 r., III ZS 7/09 i III ZS 2/10 oraz z dnia 17 sierpnia 2010., III ZS 16/10 
i  III ZS 18/10, niepublikowane). 
           Wyznaczenie przez radę izby notarialnej patronów aplikantów stanowi dla 
członków samorządu, czyli notariuszy, obowiązek objęcia patronatu nad 
wskazanym aplikantem. Jak zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniach wyroków z 
dnia 9 czerwca 2010 r.,III ZS 13/10 i III ZS 14/10 (niepublikowanych), pożądane 
jest, aby wyznaczenie patrona odbywało się za zgodą notariusza lub na jego 
wniosek. Jeżeli jednak pozostała pewna liczba aplikantów, którzy nie mają 
patronów z powodu niezawarcia z nimi umów o pracę bądź z uwagi na 
niewyznaczenie patrona na podstawie uzgodnień z notariuszami, wówczas rada 
może 
wyznaczyć 
notariusza 
na 
patrona 
bez 
jego 
zgody. 
Obowiązek 
zorganizowania aplikacji jest bowiem obowiązkiem samorządu notariuszy 
zrzeszonych w izbie, a rada -  będąc jedynie organem izby -  dokonuje wyboru 
sposobu realizacji tegoż zadania. Wykonując zawód zaufania publicznego notariusz 
powinien brać udział w realizacji zadań swego samorządu. Należyte szkolenie 
aplikantów notarialnych leży zaś w interesie publicznym. Skoro istotą aplikacji jest 
odbycie odpowiedniego szkolenia, to status aplikanta, chociaż gwarantowany 
ustawą, miałby znaczenie tylko iluzoryczne, gdyby izby notarialne przestały 
zapewniać każdemu aplikantowi możliwości zaznajomienia się z całokształtem 
pracy notariusza, zaś interes publiczny  i zaufanie do zawodu notariusza zostałyby 
naruszone wskutek uniemożliwienia aplikantom realizacji ustawowego prawa do 
szkolenia dlatego, że koliduje to z  interesem notariuszy niewyrażających zgody na 
objęcie patronatu. Przyjęcie odmiennego stanowiska oznaczałoby, iż notariusze 
swoim zachowaniem mogą faktycznie derogować przepis ustawy zobowiązujący 
samorząd notarialny do szkolenia aplikantów. Samorząd notarialny w realizacji 
swoich ustawowo określonych zadań powinien kierować się nie tylko i nie przede 
wszystkim interesem zrzeszonych w nim osób, lecz interesem publicznym.   
 
Z tych względów skarga Ministra Sprawiedliwości odnośnie do § 1 pkt 1 i 3 
uchwały Rady Izby Notarialnej, w zakresie, w jakim przepisy te uzależniają  od 

 
 
14
zgody notariusza  wyznaczenie go na stanowisko patrona aplikanta, zasługuje na 
uwzględnienie.  
 
Odmiennie należy ocenić zarzuty skargi skierowane do  § 1 pkt 2 uchwały, w 
którym sprecyzowano kryteria uznania notariusza za wyróżniającego się wysokimi 
kwalifikacjami i umiejętnościami dydaktycznymi. Wykonując ustawowy obowiązek 
organizowania i prowadzenia aplikacji notarialnej Rada ma prawo oceny, czy 
notariusz spełnia wymagania konieczne dla wyznaczenia go na patrona aplikantów, 
określone w § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie 
organizacji aplikacji notarialnej, a więc sprawdzenie, czy kandydat „wyróżnia się 
wysokimi kwalifikacjami i umiejętnościami dydaktycznymi”. Ani ustawa -  Prawo o 
notariacie, ani wspomniane rozporządzenie wykonawcze nie wyjaśniają, według 
jakich kryteriów należy dokonać tejże weryfikacji. Zdaniem Sądu Najwyższego, 
sprecyzowanie w drodze uchwały przesłanek, jakimi kieruje się Rada przy ocenie 
notariusza przed wyznaczeniem go na patrona, czyni tę ocenę transparentną i 
zapobiega dowolności w doborze osób, którym powierza się szkolenie aplikantów.  
           Pozostaje jedynie rozważyć, czy określone w uchwale kryteria weryfikacji 
kandydatów na patronów z punktu widzenia ich kwalifikacji i umiejętności 
dydaktycznych nie naruszają ogólnie obowiązujących przepisów prawa. Nie można 
uznać za sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym przyjęcia jako owego 
kryterium, uzyskanie przez notariusza pozytywnej oceny z dwóch ostatnich 
wizytacji, skoro w myśl art. 42 Prawa o notariacie oraz wydanego na jego 
podstawie rozporządzenia Ministra  Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991r. w 
sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów 
samorządu notarialnego (Dz.U. Nr 42, poz. 188) notariusz podlega okresowym 
wizytacjom i lustracjom problemowym zlecanym przez prezesa sądu apelacyjnego, 
a zgodnie z  art. 44 § 1 - 3 ustawy podlega  on również okresowym wizytacjom 
przeprowadzanym przez notariuszy wyznaczonych przez radę izby, zaś protokoły z 
tychże wizytacji przedstawiane są  Ministrowi Sprawiedliwości. Jest to zatem 
ustawowo określony tryb nadzoru nad funkcjonowaniem kancelarii notarialnych i 
sposobem sprawdzenia w praktyce kwalifikacji notariuszy i sposobu wywiązywania 
się przez nich z obowiązków zawodowych. Trudno też powierzać funkcję patrona (a 

 
 
15
więc nauczyciela i wychowawcy) aplikantów osobom skazanym prawomocnymi 
wyrokami za przestępstwa umyślne czy karanym dyscyplinarnie. Z kolei co się 
tyczy opłacania miesięcznych składek na potrzeby samorządu notarialnego, to jest 
to ustawowy obowiązek (art. 23 Prawa o notariacie), a jego  systematyczne 
spełnianie świadczy o rzetelności notariusza  i jego stosunku do własnej korporacji, 
a więc o cechach, jakie powinien on wpajać aplikantom. Naruszenie tego 
obowiązku może zaś stanowić delikt dyscyplinarny. 
           Konkludując trzeba stwierdzić, że zarzuty Ministra Sprawiedliwości pod 
adresem  postanowień  § 1 pkt 2 zaskarżonej uchwały są bezzasadne. 
           Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 47 § 2 Prawa o notariacie 
orzeczono jak w sentencji.